II SA/Sz 413/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.),, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II Sz na rozprawie w dniu 09 czerwca 2011r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I uchyla zaskarżoną decyzję w części, w jakiej utrzymuje w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...]r. nr [...] ustalającą, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrane za miesiące luty, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień 2010r. w łącznej kwocie [...] złotych, są świadczeniami nienależnie pobranymi, w pozostałym zakresie skargę oddala II stwierdza, że zaskarżona decyzja w zakresie określonym w pkt I nie podlega wykonaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania D. B. od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. Nr [...] w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zwrotu tych świadczeń, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, art. 2 pkt 7 lit. d oraz art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) i art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), uchyliło zaskarżoną decyzję w zakresie nakazania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (pkt 2) i w tej części umorzyło postępowanie pierwszej instancji, natomiast w pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że organ I instancji- Prezydent Miasta K. uznał świadczenia wypłacone D. B. na rzecz córki K. B. za [...] oraz od [...] do [...] r. w łącznej kwocie [...] zł za nienależnie pobrane i orzekł o obowiązku zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi. Organ ustalił, że w ww. okresie D. B. pobierając świadczenia z funduszu alimentacyjnego otrzymała bezpośrednio od ojca K. B. alimenty w kwocie [...] zł. W odwołaniu od decyzji D. B. podniosła, że jej były mąż nie płacił alimentów od [...] i dopiero w okresie, gdy pobierała świadczenie udało się ściągnąć od niego kwotę [...] zł. Odwołująca się podała, że nie wie, czy otrzymana kwota została ściągnięta na poczet zaległych alimentów, czy też bieżących. Kolegium rozpoznając sprawę w pierwszej kolejności przytoczyło treść przepisów art. 2 pkt 7 lit. d, art. 19 i art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ stwierdził nadto, że ustawodawca nie dokonuje rozróżnienia na alimenty jako świadczenia bieżące czy zaległe. Formułuje jedynie określenie tytułu otrzymania, używając prostego określenia "otrzymała alimenty". W tej sytuacji okoliczność, że D. B. nie posiadała wiedzy, czy otrzymana należność winna być zaliczona na poczet zaległych alimentów, czy też bieżących nie ma w sprawie istotnego znaczenia. Odwołująca się – na co zwrócił uwagę organ II instancji - została pouczona w decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego o skutkach otrzymania alimentów w okresie pobierania świadczeń oraz obowiązku powiadomienia o tym organu. W tej sytuacji D. B. winna była powiadomić Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. o otrzymywanych alimentach od A. B, by nie dopuścić do nienależnego pobierania świadczeń i uniknąć obowiązku ich zwrotu. Kolegium stwierdziło również, że jakkolwiek decyzja organu I instancji w części dotyczącej ustalenia, że pobrane świadczenia alimentacyjne w okresie wskazanym w decyzji są nienależne, to jednak nakazanie odwołującej się ich zwrotu nie mogło nastąpić w tej samej decyzji. Dopiero bowiem w sytuacji, gdy decyzja w przedmiocie uznania świadczeń za nienależnie pobrane stanie się ostateczna, możliwe jest wydanie decyzji nakazującej zwrot świadczeń. Organ odwoławczy wskazał przy tym art.23 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym należności z tytułu świadczeń nienależnie pobranych ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stałą się ostateczna. Z kolei w art. 23 ust. 4 ustawodawca używa określenia " decyzja o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń", co należy interpretować jako funkcjonowanie w odniesieniu do nienależnie pobranych świadczeń i ich zwrotu dwóch odrębnych decyzji, z których ta druga może zostać wydana po tym jak pierwsza stanie się ostateczna. Z tych względów organ odwoławczy uznał rozstrzygnięcie organu I instancji w części nakazującej zwrot świadczeń za przedwczesne i bezprzedmiotowe i z tego powodu orzekł o uchyleniu decyzji w tej części i umorzeniu postępowania pierwszej instancji. D. B. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. Skarżąca twierdziła, że decyzja Kolegium jest dla niej krzywdząca, albowiem alimenty od byłego męża A. B., zamieszkującego w [...], otrzymywała za pośrednictwem Sądu Okręgowego w K. i nie wie czy przekazywane kwoty dotyczą alimentów zaległych, czy też bieżących. Podała również, że obecnie nie otrzymuje żadnych alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W postępowaniu sądowym badana jest zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania aktu. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego K. , utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w części uznającej świadczenia alimentacyjne pobrane przez D. B. w [...] r., w łącznej kwocie [...] zł, za świadczenia nienależnie oraz uchylająca i umarzająca postępowanie pierwszej instancji, co do nałożenia na skarżącą obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, zarówno decyzja organu I jak i II instancji została wydana z naruszeniem przepisów prawa, a tym samym skarga D. B. zasługiwała na uwzględnienie. Z prawidłowo ustalonych w sprawie i niekwestionowanych przez skarżącą okoliczności wynika, że wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...] na rzecz P. i K. B. zasądzono od ich ojca A. B. alimenty w łącznej kwocie po [...] zł, natomiast wyrokiem tego Sądu z dnia [...] r. w sprawie [...] alimenty, począwszy od [...] r., podwyższono do kwoty po [...] zł miesięcznie. Sąd Okręgowy w K. w pismach z dnia [...] r., włączonych do akt administracyjnych sprawy wskazał, że nie jest organem egzekucyjnym lecz przekazuje wnioski na podstawie Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą, podpisanej dnia 20 czerwca 1956 r. w Nowym Jorku (Dz. U. z 1961 r. Nr 17, poz. 87 i 88). Nie prowadzi również szczegółowych rozliczeń alimentów, które przesyłane są wprost na konto wierzycieli. W odniesieniu do świadczeń alimentacyjnych od A. B. Sąd stwierdził, że w roku [...] dłużnik przekazał [...], co stanowiło kwotę około [...] zł. Z kolei od [...] r. wyegzekwowano świadczenie w łącznej kwocie [...] zł, tj. [...] zł. Należy mieć na uwadze, że ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) ma na celu wspierać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji. Pomoc Państwa w tym zakresie ma charakter subsydiarny, bo zaspokajanie potrzeb małoletnich dzieci, czy uczących się dzieci pełnoletnich spoczywa przede wszystkim na rodzicach, co wynika z art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Alimenty ze swej istoty służą utrzymaniu uprawnionego i skierowane są na zaspakajanie bieżących jego potrzeb. A zatem ustawa o pomocy uprawnionym do alimentów wkracza wówczas, gdy uprawniony tych środków nie otrzymuje od zobowiązanego. W przypadku dwumiesięcznej bezskutecznej egzekucji alimentów uprawniony do alimentów ma prawo złożyć wniosek o przyznanie pomocy od Państwa – art. 3 ust.1 ww. ustawy . Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego - art. 18 ust. 1 w zw. Z art. 2 pkt 8 ustawy. Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami. W okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami – art. 27ust.1 i 9. Art.2 pkt.7 ww. ustawy wymienia sytuacje, w których świadczenie z funduszu alimentacyjnego należy zakwalifikować jako świadczenie nienależnie pobrane. Zgodnie z art.2 pkt.7 lit.d ww. ustawy nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Organy orzekające w rozpatrywanej sprawie uznały , że przytoczony wyżej przepis miał zastosowanie, gdyż w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje - co prawda za pośrednictwem Sądu Okręgowego w K. - świadczenie alimentacyjne od osoby zobowiązanej, obojętnie czy zaległe, czy bieżące, wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W takiej sytuacji następuje bowiem kumulacja tych świadczeń, co powoduje, że świadczenie z funduszu staje się świadczeniem nienależnie pobranym, a w konsekwencji uzasadnia wydanie zaskarżonych decyzji. Stanowisko Prezydenta K. zawarte w decyzji z dnia [...] r. oraz stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawarte w decyzji z dnia [...] r. jest nie zgodne z obowiązującymi przepisami, bowiem wykładnia art. 2 pkt.7 lit.d ww. ustawy dokonana przez te organy jest nieprawidłowa. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podzielił pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28.07.2010 r., sygn. akt I OSK 597/10, a także w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14.05.2010r., sygn. akt II SA/Łd 325/10, z dnia 16.02.2011 r, sygn. akt II SA/Łd 1028/10, oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 04.03.2011r, sygn. akt I SA/Wa 2111/10 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że jednoczesność, o której stanowi art. 2 pkt 7 lit. d ww. ustawy, czyli zbieg świadczeń ma miejsce wówczas, gdy uprawniony otrzyma równocześnie obydwa świadczenia. Jednoczesność oznacza również tożsamość okresu, za który obydwa świadczenia wypłacono. Zgodnie z ww. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego , sformułowanie: "w okresie ich pobierania potrzymała alimenty" oznacza, że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł. W ocenie Sądu obydwa świadczenia muszą być także wypłacone za ten sam okres. (...) Aby można było mówić o jednoczesności pobierania obu świadczeń musi zachodzić tożsamość okresu, za który świadczenie wypłacono, a wiec świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty. Odmienna interpretacja niweczyłaby cel ustawy, jakim było zapewnienie niezbędnych środków na bieżące utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów, gdyż nawet jednorazowe dobrowolne wypłacenie przez dłużnika alimentacyjnego uprawnionemu niewielkiej części zaległych alimentów w trakcie pobierania świadczenia z ustawy, skutkowałoby utratą tego świadczenia w okresie świadczeniowym (...)." Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżąca zarówno w odwołaniu od decyzji organu I instancji, jak i w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. konsekwentnie twierdziła, że mąż nie płacił alimentów najpierw wcale a następnie nieregularnie, więc nie wiedziała, czy świadczenia otrzymywane za pośrednictwem Sądu Okręgowego w K. stanowiły alimenty zaległe, czy też bieżące. Organy administracyjne w toku prowadzonego postępowania nie wyjaśniły tej okoliczności uznając, że do przyjęcia, iż skarżąca świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobierała nienależnie wystarczający jest sam fakt otrzymywania jakichkolwiek kwot i nie powiadomienie o tym organu . W związku z powyższym należy stwierdzić, że skoro warunkiem uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji, to wyegzekwowanie od dłużnika alimentacyjnego części kwot alimentów na poczet istniejących zaległości alimentacyjnych, nie uprawnia automatycznie do przyjęcia, że egzekucja jest skuteczna. Rozstrzygająca w sprawie jest nie data wypłaty zaległych alimentów, jak błędnie przyjęły organy , lecz za jaki okres alimenty te wypłacono. Z akt sprawy nie wynika i organy nie wyjaśniły, czy wyegzekwowano pełną należność z tytułu zaległych alimentów, czy wyegzekwowane alimenty były w jakiejś części wypłacone za okres, za który skarżąca otrzymywała świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a tym samym czy doszło do zbiegu wypłat z obu źródeł, tj. od dłużnika i z funduszu oraz w jakiej części dotyczyły K. B., na którą skarżąca otrzymywała świadczenie z funduszu. Wskazane okoliczności mają zasadnicze znaczenie dla oceny, czy w rozpatrywanej sprawie pobrane przez skarżącą świadczenia z funduszu alimentacyjnego za [...] r., można uznać za nienależne w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit.d ww. ustawy. Tylko w przypadku ustalenia, że wypłacona skarżącej kwota obejmowała należności alimentacyjne pokrywające się czasowo z należnościami przyznanymi z funduszu alimentacyjnego, można uznać, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego były świadczeniami nienależnie pobranymi. Organy rozpoznając ponownie sprawę zobowiązane są do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego w zakresie wyżej wskazanym oraz do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Mając powyższe na uwadze , Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. Na podstawie art.152 ww. ustawy Sąd orzekł, że uchylone rozstrzygnięcia organów administracyjnych nie podlegają wykonaniu, co oznacza, iż nie wywołują skutków prawnych od chwili wydania wyroku, mimo że wyrok ten nie jest jeszcze prawomocny. Rozstrzygnięcie w tym zakresie traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.