II SA/Sz 46/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.),, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2012r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] Nr [...], II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Burmistrz odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M. L. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, I. K. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek określonych w art. 17 ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych albowiem pomimo, iż ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w świetle art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, nie jest on osoba spokrewnioną w pierwszym stopniu, a I. K. posiada dzieci tj. osoby spokrewnione w I stopniu, pracujące zawodowo, a więc mogące zrezygnować z zatrudnienia celem przejęcia opieki nad matką. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł M. L., podnosząc, że wydana decyzja nie jest słuszna i nie zgadza się z jej treścią, albowiem dzieci I. K. mieszkają i pracują zawodowo na terenie województwa i nie mogą sprawować bezpośredniej opieki nad matką, zaś mieszkająca w [...] córka – J. L. nie jest w stanie opiekować się matką, ponieważ jest osobą niepełnosprawną z pierwszą grupą inwalidzką i sama wymaga opieki. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. wydaną na podstawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, art. 17 ust. 1 pkt 2 , art. 17 ust. 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r.Nr 139, poz. 992 z późn. zmianami) w zw. z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, utrzymało w mocy w całości decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż w myśl art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. -Kodeks i rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, wymagająca stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie, w myśl art. 17 ust 1a ww. ustawy, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Z akt postępowania wynika, że istnieją krewni w linii prostej - dzieci I. K., których obowiązek alimentacyjny wyprzedza obowiązek M. L.. Osoby te obiektywnie mogą sprawować opiekę nad matką, rezygnując z zatrudnienia. Okoliczność, iż osoby te nie zamierzają zrezygnować z zatrudnienia nie oznacza, iż obowiązek alimentacyjny przechodzi na krewnych II stopnia (wyrok WSA z dnia 2010-12-02 w Lublinie II SA/Lii 657/10). W wyroku tym Sąd wskazał m.in. że "przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Nie ulega jednak wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby i opieki nad chorym krewnym. Nie można przyjąć, iż fakt zatrudnienia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą stałej opieki wyłącza możliwość sprawowania przez te osoby opieki nad chorym członkiem rodziny." Zdaniem organu odwoławczego nie ma przeszkód, aby wnioskodawca, o ile faktycznie opiekuje się I. K., w dalszym ciągu to czynił. Brak jest jednak przesłanek prawnych aby odbywało się to na koszt państwa lub samorządu lokalnego. Powyższą decyzję ostateczną M. L. zaskarżył skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, podnosząc, iż wydana ona została bez należytego rozpoznania sprawy. Wyjaśnił, iż I. K. jest jego babcią, która 9 lat temu przeprowadziła się do [...], by pomóc w opiece na chorą na stwardnienie rozsiane matką wnioskodawcy, a swą córką. W końcu babcia sama zaczęła podupadać na zdrowiu i obecnie potrzebuje opieki innej osoby. Opieki tej nie może zapewnić jego chora matka, ani pracujący ojciec. Babcia nie chce się wyprowadzić do dzieci mieszkających na terenie województwa. Z treści skargi wynika, iż skarżący oczekuje przyznania wnioskowanego świadczenia. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wywiedzione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z powyższym wyeliminowaniu z obrotu prawnego podlegał będzie taki akt wydany przez organ administracji publicznej, który narusza przepis prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepis postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też poprzez naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania, jak również gdy obarczony jest wadą nieważności (z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 p.p.s.a.). Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana wg wskazanego wyżej kryterium sądowa kontrola zaskarżonego aktu wykazała zasadność skargi. W szczególności za trafny uznać należy zarzut niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Zaskarżone rozstrzygnięcie opiera się bowiem wyłącznie na stwierdzeniu, iż wnioskujący przyznania zasiłku opiekuńczego nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszym stopniu, bowiem wymagająca opieki I. K. posiada dzieci, które obiektywnie mogą jej taką opiekę zapewnić. Zaskarżona decyzja nie wskazuje, które z dzieci I. K. organy obu instancji mają na uwadze i jak taka codzienna opieka miałaby wyglądać w sytuacji, gdy dwoje z tych dzieci zamieszkuje w woj. [...], gdzie prowadzą gospodarstwa rolne. Nie ustosunkowano się do oświadczeń J. L. i skarżącego M. L. wyjaśniających brak możliwości sprawowania takiej opieki przez którekolwiek z dzieci skarżącej. Z akt postępowania wynika, że I. K. – lat [...]jest wdową. Legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i zamieszkuje wraz z wnioskodawcą w [...]. Mieszkająca ze skarżącym jego matka i córka I. K. – jak wynika z treści skargi – sama jest osobą niepełnosprawną, wymagającą opieki. Akta sprawy nie zawierają jednak ustaleń organu w tej kwestii, poza twierdzeniem skarżącego. Niezależnie jednak od powyższych uchybień w zakresie pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zwrócić należy uwagę na wadliwą wykładnię przez organy obu instancji art. 17 ust.1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stanowi on, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Na tle treści powyższego przepisu w orzecznictwie sądowo-administracyjnym ukształtowało się stanowisko, zgodnie z którym, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z powodu jakiejkolwiek okoliczności, a więc nie tylko z powodu stanu zdrowia, nie jest w stawie sprawować opieki, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą sprawować opiekę, nie mogą zostać pozbawieni możliwości uzyskania świadczenia, które uzyskaliby, gdyby innych członków rodziny nie było" (por. wyrok WSA w Krakowie z 7.12.2010r. sygn. akt III SA/Kr 931/10, a także wyrok w sprawie II SA/Bk 776/10. W tym ostatnim wyroku Sąd stwierdził, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje także osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad pełnoletnim członkiem rodziny, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec której osoby tej nie obciąża obowiązek alimentacyjny, gdy jednocześnie jest ona jedynym członkiem rodziny niepełnosprawnego, mogącym się nim opiekować. W rozpatrywanej sprawie skarżący jest zstępnym w linii prostej osoby wymagającej opieki w rozumieniu art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wobec czego zobowiązanym także do alimentacji w dalszej kolejności w rozumieniu art. 28 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W tej sytuacji obowiązkiem organu było szczegółowe ustalenie, czy osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności są w stanie zapewnić opiekę nad I. K., rezygnując z zatrudnienia, a także czy takie zwolnienie z zatrudnienia jest w ogóle możliwe, np. w wypadku prowadzenia gospodarstwa rolnego w odległej miejscowości. Nie przesądzając zatem zasadności wniosku skarżącego Sąd wskazuje, iż dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy niezbędne jest pełne wyjaśnienie stanu faktycznego, a w szczególności dokonanie ustaleń w zakresie faktycznego wykonywania przez skarżącego opieki nad babcią oraz możliwości wykonywania takiej opieki przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Organ winien w tym zakresie mieć też na uwadze treść art. 23 ust. 4aa ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 kpa, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez wadliwą wykładnię art. 17 ust.1 oraz ust.1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym stanie rzeczy należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzec jak w sentencji.