II SA/Sz 498/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi W. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), art. 17 ust. 1 - 4, art. 20 ust. 1 - 3, art. 23 ust. 1 - 4, 24 ust. 1 – 4, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), art. 4 pkt 2 lit. w, art. 6 ust. 2a i 2b, art. 16 ust. 6b, art. 18 ust. 5a, art. 22 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 66 ust. 1 pkt 28 a, art. 73 pkt 10, art. 75 ust. 11, art. 79 ust. 2, art. 81 ust. 8 pkt 9, art. 86 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych Burmistrz odmówił W. Ż. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskowanego na P.K. Ż. Organ cytując przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. matce, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Burmistrz podkreślił, że z przedstawionego przez stronę orzeczenia o niepełnosprawności syna P. Ż. wynika, iż nie wymaga on konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej, osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 orzeczenia). W tej sytuacji, zdaniem organu, brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Od decyzji tej W. Ż. złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, domagając się przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskowanego na syna P. Ż. a nadto zmiany orzeczenia o niepełnosprawności w punkcie 7 dotyczącym konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Strona podniosła, że jej dziecko posiada zdiagnozowaną niepełnosprawność u., chorobę, chorobę, h. wynikającą z poważnych i trwałych zaburzeń w funkcjonowaniu organizmu. Stany chorobowe występujące u syna nie należą do uleczalnych, można jedynie zminimalizować ich negatywny wpływ na funkcjonowanie organizmu. Wymagają jednak stałego i długotrwałego leczenia oraz rehabilitacji. Dziecko słabo orientuje się w obowiązujących normach i zasadach społecznych oraz standardach prawidłowych zachowań, co nie pozwala mu właściwie oceniać i interpretować sytuacji życia codziennego. Prawdopodobnie ma[...] , potrzebuje on stałego wsparcia odpowiedzialnej osoby. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z [...], utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. Cytując art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ odwoławczy wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. matce lub ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo odmówił stronie wnioskowanego świadczenia. Cytowany przepis bezwzględnie stanowi bowiem, że aby osoby wskazane w pkt 1, 2, 3 i 4 art. 17 ust. 1 mogły ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, muszą być spełnione dwa warunki łącznie, tj. z orzeczenia o niepełnosprawności musi wynikać konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji a także konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wynika z treści orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r., w niniejszej sprawie spełniony został tylko jeden warunek, ponieważ w pkt 7 dotyczącym konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji – wpisano "", natomiast w pkt 8 orzeczenia, dotyczącym konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji - wpisano "wymaga". Kolegium podkreśliło, że nie jest organem właściwym do zmiany pkt 7 orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] r. dotyczącego P. Ż. Organem właściwym do rozpatrywania takich odwołań jest bowiem Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Powyższa decyzja została zaskarżona przez W. Ż. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca podobnie jak w odwołaniu wniosła o zmianę punktu 7 orzeczenia o niepełnosprawności poprzez wskazanie, że jej syn wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca ponownie wymieniła schorzenia zdiagnozowane u jej syna i zaznaczyła, że mając na uwadze poziom wiedzy medycznej wydaje się oczywiste, iż do 16 roku życia będzie on spełniał kryteria osoby niepełnosprawnej, a z pewnością nie przestanie być osobą niepełnosprawną za 4 lata (na taki okres został zaliczony do osób niepełnosprawnych orzeczeniem Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności). W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Stosownie zaś do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dokonana w oparciu o wskazane wyżej kryterium kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza, odmawiającą W. Ż. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskowanego na syna P. K.Ż., nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego. Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie okoliczności faktyczne istotne dla jej rozstrzygnięcia nie są pomiędzy stronami sporne. W szczególności niesporną pozostaje treść orzeczenia o niepełnosprawności syna skarżącej. Materialnoprawną podstawę wydania obu decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 17 ust. 1, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności, prawidłowej wykładni tej części przepisu, w którym ustawodawca wymienił rodzaje orzeczeń stwierdzających niepełnosprawność i wymienił wskazania zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z analizowanej części przepisu wynika, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane tylko w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, i to tylko taką osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność została stwierdzona jednym z dwóch następujących rodzajów orzeczeń: a) orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo b) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Syn skarżącej w toku kontrolowanego postępowania legitymował się orzeczeniem o niepełnosprawności znak [...] r. wydanym przez P. Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności. W punkcie 7 tego orzeczenia stwierdzono, że P. K. Ż. nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zaś w punkcie 8 stwierdzono, że wymaga on konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z orzeczenia tego jednoznacznie wynika, że syn skarżącej nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Zasady i tryb wydawania tego rodzaju orzeczeń reguluje ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 2046 ze zm.). W świetle przepisów tej ustawy osoba, która nie ukończyła jeszcze 16 roku życia, może legitymować się jedynie "orzeczeniem o niepełnosprawności", gdyż w stosunku do takiej osoby, co do zasady, nie orzeka się stopnia niepełnosprawności (por. art. 4a ust. 1 cytowanej ustawy). Orzeczenie o niepełnosprawności, poza samym ustaleniem niepełnosprawności, obligatoryjnie powinno zawierać również wskazania dotyczące kwestii wymienionych w art. 6b ust. 3 wspomnianej ustawy., w tym m.in. zamieszczonych w pkt 7 i 8 tego przepisu wskazań dotyczących: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7), jak również konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8). W świetle przywołanych wyżej regulacji ustawy o rehabilitacji zawodowej oraz przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brzmienie cytowanego fragmentu przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – a zwłaszcza użyty w nim zwrot "łącznie ze wskazaniami", a także spójnik "oraz" umieszczony pomiędzy wyliczeniem pierwszego i drugiego ze wskazań – nie pozostawia wątpliwości co do tego, że do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne uprawnia tylko takie orzeczenie o niepełnosprawności, które zawiera równocześnie (łącznie, kumulatywnie) oba wskazania, określone odpowiednio w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej. Zdaniem Sądu, z uwagi na treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie zachodzi możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy orzeczono wobec osoby niepełnosprawnej jedynie jedno ze wskazań, o których w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1923/11 ocenił, że konstrukcja przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą, która nie ukończyła 16 lat, co do której wymagane jest posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności łącznie z obydwoma analizowanymi wskazaniami. W związku z powyższym, zdaniem Sądu, organy prawidłowo odmówiły przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia, skoro do wniosku zostało dołączone orzeczenie o niepełnosprawności, ale z tylko jednym z obu kluczowych wskazań. Tym samym, nie ulega wątpliwości, że nie zostały spełnione wszystkie warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do argumentów skargi należy stwierdzić, że organy nie zakwestionowały ani stanu zdrowia syna skarżącej ani też konieczności sprawowania nad nim opieki. Raz jeszcze trzeba jednak zaznaczyć, że oba analizowane wskazania: "konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" a także "konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji" muszą w tym wypadku wystąpić łącznie. Skoro jednego z nich brak zatem organy administracji musiały uwzględnić, że nie zostały spełnione wszystkie warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd administracyjny, dokonując kontroli legalności decyzji wydanej w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest władny wzruszyć wydanego wobec dziecka orzeczenia o niepełnosprawności, ani też kwestionować jego treści, gdyż orzeczenie tego rodzaju podejmowane jest przez organy administracyjne (powiatowe i wojewódzkie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności) podlegające kontroli innych sądów (sądów powszechnych – sądów pracy i ubezpieczeń społecznych). Innymi słowy, oceniając rozstrzygnięcie w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne sąd administracyjny obowiązany jest uznawać bez zastrzeżeń przedstawione przez stronę orzeczenie o niepełnosprawności czy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, oraz wskazania wynikające z tego orzeczenia (ewentualnie zmodyfikowane na skutek wyroku sądu pracy i ubezpieczeń społecznych). Jeżeli zatem skarżąca nie zgadzała się z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności powinna była odwołać się do Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie, ewentualnie w razie niekorzystnego rozstrzygnięcia także do Sądu Rejonowego . Na marginesie jedynie należy zauważyć, że zgodnie z treścią § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2015 r., poz. 1110), w przypadku zmiany stanu zdrowia osoba niepełnosprawna posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności może wystąpić z wnioskiem, o którym mowa w § 6 ust. 1, o wydanie orzeczenia o ponowne wydanie orzeczenia uwzględniającego zmianę stanu zdrowia. Zważywszy, że skarżąca występując o świadczenie pielęgnacyjne przedstawiła orzeczenie o niepełnosprawności, w którym nie zawarto wskazania o konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego. Sąd nie dostrzegł również naruszenia przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji, skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.