II SA/Sz 510/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 listopada 2014r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej K. P. kwotę [...] ([...] ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] r., nr [..], działając na podstawie art. 8 ust. 1 i 3, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej, ustalił wysokość opłaty K. P. za pobyt dziadka W. K. w Domu Pomocy Społecznej z siedzibą w Ż. na kwotę [...] zł miesięcznie, począwszy od miesiąca grudnia 2013 r. K. P. odwołała się od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnosząc o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego ewentualnie o jej zmianę poprzez odstąpienie od ściągania, w oparciu o art. 64 ustawy o pomocy społecznej lub art. 144¹ kodeksu rodzinnego lub art. 5 kodeksu cywilnego, ustalonej kwoty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) w związku z art. 60 ust. 1 ust. 2, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), decyzją z dnia [...] r., nr[...] , utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium, po przytoczeniu przepisów art. 60, art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, podało, że w świetle wskazanych uregulowań zasadą jest, iż pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. W przypadku niemożności uiszczenia pełnej opłaty przez pensjonariusza cały lub częściowy koszt pobytu w domu pokrywają: małżonek, zstępni i w ostatniej kolejności wstępni, pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego. Skonkretyzowanie obowiązku członka rodziny następuje na podstawie umowy zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej, w oparciu o postanowienie art. 103 ust. 2 ustawy lub w decyzji administracyjnej. K. P. dwukrotnie odmówiła zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ustawy. Z uwagi na powyższe organ I instancji ustalił odpłatność w drodze decyzji w kwocie [...] zł. Kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit "a" ustawy zostało wyliczone przez organ I instancji prawidłowo. W zaświadczeniu o zarobkach z dnia 9 września 2013 r. zostało wykazane wynagrodzenie netto za pracę K. P. w czerwcu, lipcu i sierpniu 2013 r., a zatem wynagrodzenie pomniejszone o wszystkie obowiązkowe składki, które są odprowadzane przez pracodawcę. W miesiącu sierpniu wynagrodzenie to wyniosło [...] zł, które jest wyższe niż [...] % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynoszące [...] zł (3 x 542 zł). Kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie jest niższa niż 300% tego kryterium, bowiem wynosi [...] zł. Miesięczny koszt utrzymania w DPS-ie w Ż. w [...] r., zgodnie z zarządzeniem z dnia 4 marca.2013 r. Starosty Powiatu wynosi [...] zł. W. K. na podstawie decyzji z dnia [...] r., nr [...] od grudnia 2013 r. za pobyt w placówce ponosi opłatę wys. [...] zł. W kosztach utrzymania W. K. w placówce partycypuje również jego córka J. P. wnosząc opłatę w wys. [...] zł. Do wpłaty pozostaje zatem kwota [...] zł, do której uiszczania została zobowiązana K. P. . Kolegium wskazało również, że ustalanie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej odbywa się w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej, których kształt nie pozostawia organowi żadnego luzu decyzyjnego w ramach którego mógłby, uwzględniając wyjątkowe okoliczności, odstąpić od ustalenia opłaty. Wynikające z przepisów ustawy zobowiązanie krewnych do ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej oparte jest jedynie na faktycznych więzach pokrewieństwa w oderwaniu od zasad współżycia społecznego, o których jest mowa w przywołanych przez stronę przepisach, tj. cl- art. 1441 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i art. 5 kodeksu cywilnego. Dlatego też, podnoszone w odwołaniu kwestie dotyczące zachowania W. K. wobec rodziny, w myśl przepisów ustawy o pomocy społecznej nie mogą być w ogóle rozważane, bowiem jedynym istotnym faktem jest umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej. Dodatkowo ustawodawca obciążył obowiązkiem ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej małżonka i krewnych bez konieczności wcześniejszego sądowego ustalenia obowiązku alimentacyjnego wobec osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło także, że zwolnienie z opłat, o którym mowa w przepisie art. 64 ustawy o pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której określona opłata została ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa. Zwolnienie takie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku strony. K. P. zaskarżyła opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegiom Odwoławczego, wnosząc o: 1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, 2. zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości trzykrotności stawki podstawowej. 3. wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji. Nadto wniosła o: 1. zwrócenie się do archiwum Sądu Rejonowego o przesłanie uzasadnienia wyroku rozwodowego W. K. i C. K. z 15 sierpnia 1984 wydanego w sprawie o sygn. [...] - ówczesny Wydział [...] - na okoliczność rozwiązania małżeństwa rodziców skarżącej z wyłącznej winy W. K. a także nagannego zachowania W. K. względem rodziny. 2. przeprowadzenie dowodu z wniosku J. P. i K. P. z dnia 22 lutego 2014 r. do Rzecznika Praw Obywatelskich, pisma Rzecznika z dnia 6 marca 2014 r. wraz z załącznikami oraz z pisma Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 9 kwietnia 2014 r. z załącznikiem. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy naruszającej prawo decyzji z 25 października 2013 r. (powinno być 19 listopada 2014 r.); - art. 7, z art. 77 § 1 oraz art. 75 § 1 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie stanu faktycznego istniejącego w dacie wydawania decyzji przez organ pierwszej i drugiej instancji, a także niedostrzeżenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze iż organ I instancji nie podjął wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego a w konsekwencji zaniechanie przeprowadzenia aktualnego wywiadu środowiskowego czy też odebrania aktualnego na dzień wydania decyzji oświadczenia o sytuacji życiowej i mieszkaniowej skarżącej, co przejawiło się przyjęciem przez organ I i II instancji, iż skarżąca zamieszkuje wspólnie z rodzicami i babcią, aczkolwiek prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, podczas gdy już 18 listopada 2013 r. skarżąca zamieszkiwała samodzielnie w wynajętym lokalu. Także naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 64 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną interpretację i w konsekwencji przyjęcie, iż kwestia zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, o której mowa w tym przepisie powinna być rozpoznana "w odrębnym postępowaniu". W uzasadnieniu skargi K. P. podniosła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, pomimo podniesienia zarzutu niewyjaśnienia wszystkich okoliczności w sprawie ograniczyło się jedynie do wskazania, iż okoliczności dotyczące obciążeń finansowych ciążących na skarżącej oraz jej złych relacji z dziadkiem nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze pominęło fakt, iż ustalenia dotyczące sytuacji dochodowej skarżącej zostały poczynione w oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony kilka miesięcy przed wydaniem decyzji ustalającej obowiązek uiszczenia przez K. P. opłaty za pobyt dziadka w domu pomocy społecznej, która została wydana 19 listopada 2013 r. Dalej skarżąca argumentowała, że w toku postępowania przed organem I instancji w szeregu pism wskazywała na swoją sytuację finansową oraz poczucie krzywdy w związku z obowiązkiem ponoszenia opłat za pobyt dziadka w domu pomocy społecznej, pomimo iż ten nigdy nie dbał o dobre relacje z rodziną i nie kontaktował się z nią. Choć skarżąca nie wskazywała wprost, iż z tych względów wnosi o zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, to organ I instancji powinien to żądanie wyinterpretować z treści jej pism i orzec w zakresie tego wniosku. Nadto oceniając zasadność wniosku skarżącej o zwolnienie od opłaty za pobyt dziadka w domu pomocy społecznej organ powinien uwzględnić nie tylko ciążące na skarżącej obciążenia finansowe (art. 64 pkt 2 K.p.a.) związane ze zobowiązaniami z tytułu najmu, ponoszonymi opłatami na utrzymanie mieszkania oraz kosztów wyżywienia i wykupu lekarstw, a nadto opłatami za studia i materiały niezbędna do nauki, lecz także sygnalizowane przez skarżącą przesłanki związane z nagannym postępowaniem W. K. . Artykuł 64 ustawy o pomocy społecznej zawiera bowiem otwarty katalog przesłanek uzasadniających zwolnienie, na co wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności", który oznacza, że przesłanki zwolnienia z opłaty mogą być interpretowane w sposób rozszerzający. Tym samym organ administracyjny powinien dążyć do wszechstronnego zbadania i rozważenia całokształtu przedstawionych przez stronę przesłanek przemawiających za zwolnieniem z opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 17 lipca 2014 r. pełnomocnik skarżącej dodatkowo zarzuciła, że ustalając skarżącej opłatę za pobyt dziadka w domu pomocy społecznej organy naruszyły przepisy, gdyż ustalona opłata wraz z wcześniej ustalonymi opatami obciążającymi podopiecznego, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej oraz córkę, przewyższają faktyczne koszty utrzymania podopiecznego w domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej "P.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekania w sprawach skarg na decyzje organów administracyjnych. Sąd administracyjny nie załatwia więc spraw administracyjnych poprzez przyznanie uprawnień czy ustalenie obowiązków, a jedynie bada legalność zaskarżonej decyzji. Uchylenie decyzji przez Sąd następuje w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie Sąd uznał skargę za uzasadnioną bowiem, zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 60 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.) – dalej zwaną "ustawą", pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, a średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej ustala Starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. Ustalony w ten sposób średni koszt utrzymania w domu, w którym przebywa W. K. , wynosi od 1 kwietnia 2013 r. – [...] zł (Dz. Urz. Woj. Zach. z 5 marca 2013 r. poz. 1088). Z kolei przepis art. 61 ust. 1 ustawy stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka; małżonek, zstępni przed wstępnymi; gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu, jednak nie więcej niż 70 % swojego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy). Ponadto do wnoszenia opłaty zobowiązani są małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy). Rozpatrując wniesioną skargę Sąd z urzędu wziął pod uwagę okoliczności znane z wcześniej rozpoznawanej sprawy II SA/Sz 291/14, a to, że decyzją z dnia [...] r., nr [...], Prezydent Miasta orzekł o skierowaniu W. K. do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle, somatycznie chorych Decyzją z tej samej daty, nr [...] Prezydent Miasta ustalił W. K. opłatę miesięczną za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu, tj. na kwotę [...] zł (po zmianie decyzji [....] zł), miesięcznie, począwszy od dnia przyjęcia. Jednocześnie organ I instancji orzekł, że różnicę w kwocie po [...] zł (po zmianie [...] zł) miesięcznie, wnosić będzie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Nadto kolejną decyzją z dnia [...] r., nr[...] , organ I instancji ustalił wysokość opłaty J. P. za pobyt ojca W. K. w Domu Pomocy Społecznej z siedzibą w Ż. na kwotę [...] zł miesięcznie, począwszy od miesiąca listopada 2013 r. – decyzja ta uchylona została przez Sąd wyrokiem z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 291/14. Analizując akta administracyjne niniejszej sprawy Sąd nie dopatrzył się aby decyzja z dnia 2 lipca 2013 r., ustalająca odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej podopiecznego oraz Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wyeliminowana została z obrotu prawnego. Organ I instancji dokonał co prawda, decyzją z dnia [...] r., nr [...] zmiany decyzji z dnia 2 lipca 2013 r., jednak dokonana zmiana polegała jedynie na zwiększeniu kwoty odpłatności podopiecznego, w związku z uzyskaniem przez niego prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Natomiast nie uchylił decyzji w części ustalającej obowiązek wnoszenia opłat przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej jedynie w uzasadnieniu podał, że od grudnia 2013 r. różnica między kosztem utrzymania mieszkańca obciążająca ten Ośrodek wynosić będzie [...] zł miesięcznie. Oznacza to, że orzeczone tą decyzją obowiązki pozostają w mocy i koszty pobytu W. K. w domu pomocy społecznej pokrywane są w pełni przez niego oraz Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Tymczasem, zaskarżoną decyzją wobec K. P. ustalona została opłata w kwocie [...] zł za pobyt tej samej osoby w tym samym domu pomocy społecznej. A zatem jest to kolejna opłata, której kwota przewyższa średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej, o którym mowa w przepisie art. 60 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy. Zdaniem Sądu ustalenie kolejnej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości, która w sumie z wcześniej ustalonymi opłatami przewyższa średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej, narusza przepisy art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 ustawy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Nie można natomiast zgodzić się z zarzutem skargi naruszenia przez organ przepisu art. 64 ustawy. W tym zakresie Sąd podziela pogląd, że sprawa zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej stanowi sprawę odrębną od ustalenia obowiązku ponoszenia opłat i może być rozstrzygana dopiero po ostatecznym zakończeniu tej drugiej. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. W kwestii wykonalności decyzji Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 152 ww. ustawy, a o kosztach na podstawie przepisu art. 200.