II SA/Sz 54/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.),, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 marca 2012r. sprawy ze skargi E. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia alimentacyjnego I uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, II oddala skargę w pozostałym zakresie Podinspektor Centrum Świadczeń, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, decyzją z dnia [..] r., nr [...] , po rozpatrzeniu wniosku E.N., przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej W. A., na okres [...] r., w kwocie [...] zł miesięcznie. Następnie zawiadomieniem z dnia [...] r., na podstawie art. 61 § 4 K.p.a., organ wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia prawidłowości wypłaconego świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres zasiłkowy [...] , na rzecz osoby uprawnionej A. W. za okres od [...] r. oraz od [...] r. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, organ I instancji decyzją z dnia [...] r., nr[...] , na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 24 ust. 1 oraz art. 15 ust. 1, art. 2 pkt 7, 10 w związku z art. 12 ust. 1, 2, art. 9, art. 10, art. 19 ust. 1, art. 20 ust. 2, art. 23 ust. 1, 5, 6, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 192, poz. 1378 ze zm.), orzekł o: • uchyleniu za okres od dnia [...] r. decyzji nr [...] z dnia [...] r. przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego E. N. na rzecz osoby uprawnionej A. W. na okres od [...] r., w kwocie [...] zł miesięcznie, • uznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko: A. W. za okres od [...] r. za nienależnie pobrane świadczenie. E. N. odwołała się od powyższej decyzji podnosząc, że nie była świadoma, iż nie należą jej się pieniądze od dłużnika. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] r., nr [...] , na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 2 pkt 7 lit. d, art. 23 ust. 1 i 24 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), uchyliło decyzję organu I instancji w części uznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dziecko A. W., pobrane w okresie od [...] r., za świadczenie nienależnie pobrane i w tym zakresie umorzyło postępowanie organu I instancji. W pozostałym zakresie Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem wypłacanym zamiast alimentów, ale tylko w przypadku, gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne. W sytuacji zaś, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy alimenty zaległe, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepisy ustawy nie uzależniają bowiem uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane od okresu, za który strona otrzymuje świadczenie. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty. Nie jest natomiast dopuszczalne aby jednocześnie otrzymywać alimenty od osoby zobowiązanej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wypłacenie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty, skutkuje bądź wstrzymaniem ich wypłaty i uchyleniem decyzji przyznającej takie świadczenia, potrąceniem z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu (art. 23 ust. 5 ustawy), albo orzeczeniem o konieczności zwrotu wypłaconych świadczeń wraz z odsetkami, jako nienależnie pobranych (por. WSA we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2009 r. IV SA/Wr 416/09, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 grudnia 2009 r., II SA/Bk 481/09 wyrok WSA w Szczecinie z dnia 29.04.2010 r., sygn. akt II SA/Sz 170/10). Dalej Kolegium podało, że w aktach sprawy znajduje się informacja komornika sądowego o wysokości wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego kwot tytułem alimentów na rzecz osoby uprawnionej A. W. w okresie od [...] r., tj. w dniu [...] r. kwotę [...] zł oraz dnia [...] r. kwotę [...] zł. A zatem, zdaniem Kolegium, rozstrzygnięcie decyzji organu I Instancji - dotyczące uchylenia za okres od dnia [...] r. decyzji z dnia [...] r., przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – zgodne jest z art. 24 ww. ustawy. Odnosząc się do zarzutu odwołania, Kolegium wskazało, że zakwalifikowanie wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego do świadczeń nienależnie pobranych w rozumieniu ww. ustawy nie wymaga spełnienia dodatkowej przesłanki w postaci świadomości, czy zawinienia osoby uprawnionej w pobraniu zawyżonej należności. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty, bez względu na to, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Kumulacja tych świadczeń powoduje, że to pierwsze (świadczenie z funduszu) staje świadczeniem nienależnie pobranym. Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że rozstrzygnięcie zawarte w przedmiotowej decyzji jest nieprawidłowe, albowiem w jednej decyzji organ uchylił decyzję z dnia [...] r. za okres od dnia [...] r. przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej oraz uznał za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko A. W. za okres od [...] r. Kolegium powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 564/07, stwierdziło, że część druga rozstrzygnięcia decyzji, należy uznać za bezprzedmiotową - w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. Rozstrzygnięcie organu I instancji w tej części wymaga uchylenia i umorzenia postępowania. Reasumując Kolegium stwierdziło, że dopiero, gdy uprawomocni się decyzja o uchyleniu za okres od dnia [...] r. decyzji [...] z dnia [...] r. przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, będzie można uznać świadczenie za nienależnie pobrane i w dalszej kolejności nakazać jego zwrotu. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, czyli w jednej decyzji. Nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem E.N. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi –j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej zwana "P.p.s.a."). Kontrolowana decyzja wydana została na postawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą", która określa warunki nabywania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Nadto w celu zapobiegania nieprawnemu pobieraniu świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Mając na uwadze uregulowania zwarte ww. ustawie, Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że nie dopuszczalne jest rozstrzyganie w jednej decyzji administracyjnej zarówno o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej (art. 24 ust. 1 ustawy) oraz jednoczesne uznanie, iż wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały nienależnie pobrane (art. 23 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 pkt 7 ustawy). Konieczne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie, otwiera się wówczas droga do rozstrzygnięcia czy świadczenie zostało nienależnie pobrane i orzekania w sprawie zwrotu takiego nienależnie pobranego świadczenia. Słusznie zatem organ odwoławczy przyjął, że orzeczenie organu I instancji uznające świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane było przedwczesne, a to uzasadnia uchylenie decyzji organu I instancji w tym zakresie. Jednakże zdaniem Sądu fakt, że rozstrzygnięcie w sprawie winno być podjęte po ostatecznym zakończeniu innego postępowania, nie stanowi o bezprzedmiotowości postępowania, które ma być zakończone później. Dlatego rozstrzygnięcie organu odwoławczego w tym zakresie wydane zostało z naruszeniem przepisu art. 105 § 1 z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Sąd postanowił jednak oddalić skargę na część zaskarżonej decyzji dotyczącej uchylenia przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania w zakresie uznającym świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane. Zdaniem Sądu ta część orzeczenia organu odwoławczego jest korzystna dla skarżącej, albowiem ostatecznie zakończyła sprawę w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia i to w taki sposób, że skarżącej nie będzie można zobowiązać do ich zwrotu. Ostateczne rozstrzygnięcie sprawy oznacza, że późniejsze ponowne orzekanie w tym zakresie nie będzie możliwe. Oddalając skargę ww. zakresie Sąd kierował się treścią przepisu art. 134 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym: "Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.". W ocenie Sądu wyżej wskazane naruszenia prawa przez organ odwoławczy nie stanowi rażącego naruszenia, dlatego zasadne jest oddalenie skargi w tym zakresie. Kontrolując zaskarżoną decyzję w pozostałej części, Sąd uznał, że wydana została naruszeniem przepisu art. 24 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym: "Organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić decyzję ostateczną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia". Przepis ten nie stanowi, że organ uchyla decyzję w każdym przypadku, gdy spełniona zostanie którakolwiek z przesłanek w nim wymienionych. W szczególności nie daje on podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie rodzinne z mocą wsteczną, czy też, do ponownego orzeczenia określającego inny (krótszy) okres uprawniający do pobierania świadczenia w sytuacji, gdy okres ten upłynął. W sytuacji, kiedy świadczenie już zostało wypłacone, w świetle orzecznictwa, zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (podobnie NSA w wyroku z dnia 19 stycznia 2009 r. sygn. akt I OSK 535/08). W przedmiotowej sprawie świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostało przyznane skarżącej na dziecko A. W. na okres od [...] r. i, jak wynika z akt sprawy, zostało w całości wypłacone. Tymczasem organ I instancji decyzję orzekającą o uchyleniu decyzji dotychczasowej wydał w dniu [...] r., czyli już po zakończeniu okresu pobierania świadczenia. Oznacza to, że decyzja organu I instancji wydana została w dacie, gdy orzekanie o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie było zbędne, bowiem decyzja ta została już w całości wykonana i jej uchylenie w żaden sposób nie wpłynie na wypłatę przyznanego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Po zakończeniu wskazanego w decyzji okresu wypłaty przyznanego świadczenia, organ powinien orzekać w przedmiocie ustalenia, że świadczenie to zostało nienależnie pobrane, a następnie jego zwrotu, bez potrzeby uchylania w całości wykonanej decyzji przyznającej świadczenie. Dodatkowo Sąd zwraca uwagę, że organ I instancji wydając decyzję w dniu [...] r. uchylił swoją dotychczasową decyzję "za okres od dnia [...] r.". Tymczasem analiza treści przepisu art. 24 ust. 1 ustawy wskazuje, że wzruszenie decyzji wydajnej na jego podstawie, dokonuje się poprzez wydanie decyzji konstytutywnej, która wywierać może wyłącznie skutki ex nunc (kształtujące sytuację strony wyłącznie na przyszłość). Z uwagi na konstytutywny charakter decyzji wydawanej w trybie art. 24 ust. 1 ustawy niedopuszczalnym jest, aby organy wskazywały datę, od której następuje uchylenie dotychczasowej decyzji. Dodać także należy, że samo uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest niewystarczające. Organ uchylając taką decyzję winien jest także wypowiedzieć się co do żądania strony, a więc odmówić przyznania świadczenia w przyszłości. Mając na uwadze powyższe, należy uznać, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji w części orzekające o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej, wydane zostały z naruszeniem art. 24 ust. 1 ustawy, które to naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny[...] , na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. orzekł, jak w pkt I sentencji. Rozstrzygnięcie w pkt II sentencji wyroku zapadło na podstawie art. 151 P.p.s.a.