II SA/Sz 575/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder po rozpoznaniu w dniu 19 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z Jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu likwidacji nadbudowy p o s t a n a w i a: 1) odmówić zwolnienia skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie do kwoty [...] zł, 2) ustanowić radcę prawnego. Pismem z dnia [...] r. T. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zakazu likwidacji nadbudowy. Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, złożył w dniu [...] r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, sporządzony na urzędowym formularzu PPF. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zaś posiadany majątek stanowi mieszkanie o powierzchni [...] m2. Miesięczny dochód wynosi [...] zł i składa się na niego [...] zł. W odpowiedzi na zobowiązanie referendarza sądowego wzywające do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, T. B. oświadczył, że dom położony w [...] przy ul. [...] mocą umowy darowizny stanowi aktualnie własność P. B. , natomiast on jest w nim zameldowany i przebywa sporadycznie z uwagi na fakt, że była żona oraz syn znęcają się nad nim. Z kolei lokal położony przy ul. [...] po pozbawieniu P. B. (syna) tytułu własności do niego, skarżący darował bratu, a następnie w [...] r. brat zwrócił mu jego własność. Pismem z dnia [..] r. otrzymał upomnienie od Prezydenta Miasta [...] z wykazem naliczonych zadłużeń podatku od ww. nieruchomości na kwotę [...] zł, który obecnie wynosi [..] zł miesięcznie Dalej podał, że przedmiotowy lokal jest wynajmowany w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej [..] T. B. , natomiast kredyt w [...] zaciągnął w celu spłaty pożyczki udzielonej mu przez R.N.w wysokości [...] zł w okresie, gdy lokal będąc pustostanem generował same koszty. Ponadto skarżący podał, że nie ponosi żadnych opłat z tytułu utrzymania mieszkania, a wydatków na żywność nie jest w stanie udokumentować, podobnie jak wydatków na zakup lekarstw, ponieważ nie zbierał paragonów. Wnioskodawca załączył kserokopię decyzji z ZUS z dnia [..] r. z której wynika, że wysokość emerytury do wypłaty wynosi [..] zł, wyciągi z dwóch kont – indywidualnego i firmowego, umowę najmu lokalu położonego przy ul. [...] w[..] , oświadczenie Z. J., z którego wynika, że przebywa u niej na prawach gościa, oraz, że w miarę swoich możliwości partycypuje w kosztach swojej egzystencji, zaświadczenia lekarskie, kserokopie aktów notarialnych darowizny lokalu położonego przy ul. [..] w[...] , wniosek Prezydenta Miasta do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie odwołania dotyczącego sprawy podatku od nieruchomości przy ul. [...] , upomnienia Prezydenta Miasta kierowane do Z. B. w sprawie podatku od nieruchomości, kserokopię PIT – 40A, wyliczenie opłat i funduszu remontowego za lokal przy ul. [...] w łącznej wysokości [...] zł, umowę kredytu konsumpcyjnego z dnia [...] r. zawartą z Getin Bankiem w kwocie [...] zł, zestawienie okresów wynajmu i pustostanu lokalu przy ul.[..] , z którego wynika, że od [...] r. do [..] r. wynajmowane były wszystkie [..] r. wynajmowane będą tylko[..] . Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił T. i B. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o przysługującym prawie wniesienia sprzeciwu doręczono wnioskodawcy w dniu [...] r. (zwrotne potwierdzenie odbioru k.283). W dniu [...] r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym) T. B. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu pisma skarżący podniósł, że referendarz dokonując oceny jego możliwości płatniczych, popełnił kilka błędów. Przede wszystkim wskazał, że wbrew twierdzeniom zawartym w postanowieniu, nie uzyskuje miesięcznego dochodu w wysokości [...] zł, tylko w kwocie [...] zł. Wyjaśnił, że z najmu lokalu (4 pokoi) otrzymywał kwotę [...] zł tylko od [...] r., zaś od [...] r. z uwagi na to, że lokal nie został wynajęty w całości (wynajęto dwa pokoje), otrzymuje kwotę [...] zł brutto miesięcznie. Podkreślił, że niezbędne wydatki na pokrycie kosztów wskazanych w oświadczeniu wynoszą [...] zł. Zdaniem skarżącego do tych wydatków należy zaliczyć zarówno opłatę dla biura podatkowego jak i spłatę pożyczek i kredytu. Poinformował, że z uwagi na brak środków finansowych nie spłaca zadłużenia wobec J. W. i D. O. z tytułu pożyczki zaciągniętej w [...] r., zaś ze względu na uiszczenie wpis od skargi w wysokości [...] zł zmuszony był również do wstrzymania się ze zwrotem zadłużenia dla A. K. . Podał także, że w dwóch placówkach służby zdrowia, z uwagi na długi czas oczekiwania na wizytę do lekarzy specjalistów, "polecono" mu podjęcie leczenia u lekarza z pełną odpłatnością, co w jego sytuacji finansowej nie jest możliwe. Skarżący w uzupełnieniu dokumentacji celem przyznania prawa pomocy przedłożył: oświadczenie stanowiące uzupełnienie pkt 11 PPF, zdjęcie żywności uzyskiwanej od krewnej, skierowania do poradni specjalistycznych oraz decyzję MOPS z [...] r. o przyznaniu zasiłku stałego na kwotę [...] zł miesięcznie od [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W przedmiotowej sprawie na skutek wniesienia sprzeciwu utraciło moc orzeczenie referendarza sądowego z dnia [...] r., a zatem należało rozpoznać na nowo wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powołanej wyżej ustawy). W doktrynie i orzecznictwie wyrażony jest pogląd, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i stosowana jest tylko co do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe obiektywnie niezbędne. W niniejszej sprawie Sąd po dokonaniu zestawienia dochodów z niezbędnymi wydatkami uznał, że skarżący zasługuje na wsparcie ze strony Skarbu Państwa poprzez ustanowienie radcy prawnego oraz częściowe zwolnienie od kosztów sądowych ( do kwoty [...] zł), albowiem nie jest w stanie z posiadanych środków, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Natomiast Sąd odmówił uwzględnienia wniosku skarżącegow pozostałym zakresie, tj. całkowitego zwolnienia od kosztów, z uwagi na to, że analiza przedstawionych danych zawartych w PPF jak i nadesłanych do Sądu dokumentów pozwala na stwierdzenie, że uiszczenie ewentualnych przyszłych wydatków związanych z opłatami sądowymi w części, mieści się w granicach finansowych strony. Jak wynika ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący posiada lokal o powierzchni [...] m2, zaś dom darował synowi. Obecnie zamieszkuje u znajomej, prowadząc samodzielne gospodarstwo domowe oraz działalność gospodarczą w zakresie najmu ww. lokalu. Łączny dochód skarżącego od [..] r. wynosi ok. [...] zł i składa na niego się emerytura uzyskiwana w wysokości [...] zł oraz czynsz z tytułu najmu lokalu otrzymywany w wysokości [...] zł (zgodnie z oświadczeniem zawartym w PPF i w sprzeciwie). Wcześniej skarżący uzyskiwał dochód w wysokości [..] zł. Z kolei wydatki, wskazane w PPF, wynoszą ok. [...] zł, w tym wyżywienie [...] zł, alimenty [...] zł, [...]. Zauważyć jednakże należy, że niektóre z pozycji wydatków trudno uznać za wydatki konieczne, co uzasadnia twierdzenie, że z tych wydatków skarżący może wygospodarować środki niezbędne przynajmniej do pokrycia części kosztów sądowych. Niewątpliwie za wydatek konieczny nie sposób uznać opłaty dokonywanej za usługi biura podatkowego, zwłaszcza, że działalność gospodarcza skarżącego sprowadza się do wynajmu tylko jednego lokalu. Także spłata pożyczek oraz kredytu (zaciągniętego w celu spłaty pożyczki), nie stanowi wydatku niezbędnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że należności prywatnopubliczne nie mogą mieć pierwszeństwa przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. postanowienia NSA z dnia 7 lutego 2006 r. sygn. akt I OZ 83/06, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niedopuszczalne jest bowiem przyjęcie, by skarżący spłacał inne ciążące na nim zobowiązania, a jednocześnie żądał na tej podstawie by koszty związane z prowadzeniem skargi pokrywał w całości Skarb Państwa. Z kolei odnosząc się do kwoty podatku od nieruchomości wskazać należy, że oświadczenie skarżącego w tym zakresie budzi wątpliwości, skoro skarżący w PPF podał kwotę [...] zł, zaś w piśmie z dnia [...] r. w ad. 9 wskazał na kwotę [..] zł. Tę samą uwagę należy wystosować co do opłat za usługi telekomunikacyjne. Z oświadczenia złożonego do PPF wynika, iż koszt telefonu z Internetem wynosi [...] zł, natomiast wyciągi z kont bankowych potwierdzają, że za miesiąc [..] r. skarżący zapłacił łącznie kwotę [...] zł. Z porównania arytmetycznego wydatków koniecznych, niebudzących wątpliwości co do ich wysokości i uzyskiwanego dochodu wynika, że skarżącemu pozostaje do dyspozycji kwota ok. [...] zł miesięcznie, która po opłaceniu podatku od nieruchomości, rachunku za telefon (który w przypadku skarżącego jako osoby starszej i schorowanej uznać należy za wydatek konieczny), środków czystości, czy zakupu odzieży, uniemożliwia pokrycie kosztów radcy prawnego i części kosztów sądowych, ale nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sytuacja materialna skarżącego, przy uwzględnieniu wszystkich wydatków obiektywnie niezbędnych, a nawet raty kredytu 171,60 zł, umożliwia uiszczenie ewentualnych kosztów sądowych, które w przedmiotowej sprawie mogą w przyszłości dotyczyć opłaty kancelaryjnej od uzasadnienia wyroku ([..] zł) oraz opłaty od skargi kasacyjnej ([..] zł). Dodatkowo podkreślić należy, że z analizy dokonywanych operacji na kontach bankowych wynika, że skarżący w miesiącach [...] r. wydatkował kwotę o wiele wyższą (tj. ok. [..] zł ) aniżeli deklarowana w PPF, przy czym w maju wypłacił z bankomatu kwotę ok. [...] zł, w zaś w lipcu kwotę [..] zł dodatkowo dokonując opłaty usług telekomunikacyjnych na łączną kwotę zł (w tym za rachunek Z. J.). Wprawdzie w okresie tym uzyskiwał dochód w wysokości [...] zł, tym nie mniej tak wysokie wydatki i to ponoszone tylko na jedną osobę, powodują, że saldo na kontach bankowych jest stale ujemne. W ocenie Sądu, działanie skarżącego, który z jednej strony akcentuje swoją niezamożność, a z drugiej strony ponosi wysokie koszty utrzymania wskazuje na pewną niefrasobliwość w planowaniu swoich finansów, co uniemożliwia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uwzględnienie w całości żądania skarżącego nie uzasadnia również posiadanie w banku debetu oraz zadłużenia z tytułu kredytu konsumpcyjnego, czy pożyczek udzielonych przez osoby fizyczne. Co więcej, uzyskanie przez stronę kredytu, wskazuje na jego zdolności płatnicze co oznacza, że strona ta nie znajduje się w tak trudnej sytuacji by uzasadnione było zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1112/12). Poza tym wymaga podkreślenia, że strona skarżąca inicjując postępowanie przed sądem administracyjnym, powinna mieć świadomość, że ponoszenie kosztów sądowych, może powodować konieczność poczynienia pewnych zmian w wydatkach, w tym związanych z zobowiązaniami prywatnoprawnymi. Koszty sądowe nie mogą być bowiem stawiane na ostatnim miejscu względem posiadanych pożyczek czy kredytów. Odnosząc się natomiast do powołanego przez skarżącego zadłużenia z tytułu podatku od nieruchomości podkreślenia wymaga, że upomnienia Prezydenta Miasta w tym zakresie nie były adresowane do skarżącego, ale jego brata. Nie bez znaczenia na ocenę wniosku pozostaje okoliczność, że skarżący, zamieszkując u znajomej, jest właścicielem lokalu, który stanowi źródło dodatkowego dochodu. To, że obecnie tylko dwa pokoje w tym lokalu są przedmiotem najmu, nie uniemożliwia jednakże skarżącemu poprawy swojej sytuacji poprzez czynienie starań o wynajęcie pozostałych dwóch pomieszczeń. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast udokumentował, że poniesienie pełnych kosztów wiąże się z powstaniem uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie. Dokonując zatem oceny powyższych okoliczności oraz mając na uwadze zapewnienie skarżącemu prawa do sądu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.