II SA/Sz 578/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 listopada 2015 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od zwrotu kwoty wypłaconego zasiłku stałego oddala skargę. Działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. po rozpoznaniu wniosku J. R. wydaną na podstawie art. 99 ust. 1, art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. Nr 182 ze zm.), decyzją z dnia [...] r. Nr [...]odmówił odstąpienia od żądania od wnioskodawcy kwoty [...] zł z tytułu wypłaconego zasiłku stałego przyznanego decyzją z dnia [...] r. za okres od [...] r., za który wnioskodawca pobrał również świadczenie emerytalne. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że ww. decyzją J. R. przyznano pomoc w formie zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości [...] zł od [....] r. w okresie od [...] r. w wysokości [...] zł oraz od [...] r. - bezterminowo w wysokości [...] zł. W związku z przyznaniem i wypłaceniem stronie emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za okres w którym pobrała ona powyższe świadczenia, organ pomocy społecznej w oparciu o art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej jako: ZUS) z wnioskiem o potrącenie J. R. z emerytury łącznej kwoty [...] zł tytułem wypłaconego mu zasiłku stałego za okres za który pobrał świadczenie emerytalne. Wnioskiem z dnia 22 września 2014 r. J. R. zwrócił się o odstąpienie od żądania i egzekucji zwrotu tej kwoty. Za okres od listopada 2013 r. do listopada 2014 r. ZUS potrącił kwotę [...] zł. Do potrącenia pozostała kwota [...] zł. Ustosunkowując się do argumentacji ww. wniosku organ I instancji wyjaśnił, że w świetle art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały i okresowy są świadczeniami z pomocy społecznej nie podlegającymi łączeniu ze świadczeniami z ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Pobieranie jednego świadczenia stanowi prawną przeszkodę w korzystaniu z drugiego. Organ rentowy ma obowiązek zastosować instytucję potrącenia swojego świadczenia ze świadczeniem pobranym już z organu pomocy społecznej. Potrącenie pobranych na podstawie ustawy o pomocy społecznej świadczeń następuje z mocy ustawy, po otrzymaniu przez świadczeniobiorcę świadczenia ekwiwalentnego tj. w tym przypadku emerytury. W takiej sytuacji brak jest możliwości zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten dotyczy świadczeń przyznanych z zastrzeżeniem zwrotu oraz świadczeń nienależnie pobranych. Przepisy ustawy o pomocy społecznej przewidują instytucję umorzenia, jednakże instytucja ta nie może być zastosowana do sytuacji, w której potrącenie kwoty wypłaconych świadczeń następuje z mocy prawa. W konsekwencji wystąpiła podstawa do wydania decyzji o odmowie umorzenia kwoty wypłaconej stronie z tytułu zasiłku stałego. Od powyższej decyzji J. R. wniósł odwołanie, w którym zarzucił organowi I instancji dowolną ocenę faktów i dowolną interpretację art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem skarżącego, organ nie przeprowadził wywiadu środowiskowego, ani nie ocenił jego sytuacji finansowej i statusu społecznego oraz uniemożliwił mu zapoznanie się z prowadzonym postępowaniem i złożeniem dodatkowych wyjaśnień. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 99 ust. 1 i art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, po rozpatrzeniu odwołania J. R., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając powyższą decyzję organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, że J. R. otrzymał pomoc w formie zasiłku stałego w okresie od [...] r. oraz w okresie od [...] r. i od [...] r. bezterminowo. Od dnia 1 stycznia 2013 r. zostało mu przyznanie świadczenie emerytalne z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W związku z powyższym Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w S. działając na podstawie art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zwrócił się do ZUS z prośbą o wypłacanie przyznanego świadczenia emerytalnego pomniejszonego o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków. Podstawą tego wystąpienia był art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. J. R. pobierał zasiłek stały, który nie był świadczeniem otrzymanym z zastrzeżeniem zwrotu, nie był także uznany za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Jego potrącenie przez ZUS nastąpiło z mocy samej ustawy. Kontrola prawidłowości przyznania i stosowania instytucji potrącenia emerytury leży poza kognicją organów administracji publicznej i sądów administracyjnych, bowiem odbywa się w ramach postępowania przez sądem powszechnym. Stanowisko takie prezentowane jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide:wyrok z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1942/11, www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W wyroku tym Sąd stwierdził, że art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi wyraz realizacji postulatu opisanego w art. 100 tej ustawy. Potrącenie uzyskanych przez osobę korzystającą ze świadczeń z pomocy społecznej następuje dopiero wówczas, gdy staje się ona beneficjentem świadczenia emerytalnego lub rentowego. Rozwiązaniem tym ustawodawca zapobiegł sytuacjom, w których taka osoba byłaby pozbawiona jakichkolwiek środków. Bez znaczenia dla tego rodzaju ustaleń pozostawały wskazane w odwołaniu kwestie dotyczące faktycznej sytuacji zdrowotnej, życiowej i majątkowej J. R. Przedmiotem rozważań organu nie było bowiem to, czy skarżący zasługuje na zwolnienie go z obowiązku zwrotu pobranych zasiłków stałych, lecz czy organy mają podstawę prawną do zastosowania takiego zwolnienia. Na powyższą decyzję J. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., w której podniósł, że organ odwoławczy (jak i organ I instancji) przekroczył granicę swobodnej oceny przepisów ustawy o pomocy społecznej poprzez niewłaściwą wykładnię i zastosowanie art. 99 ust. 1 oraz art. 104 tej ustawy. Zdaniem skarżącego, ogólną zasadą jest, że nienależnie pobrany zasiłek stały, spożytkowany zgodne z jego przeznaczeniem, nie podlega zwrotowi. Sprawy takie są umarzane w 98 %. Skarżący zwrócił się o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy II SA/Sz 631/14. W odpowiedzi na skargę SKO w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko, że art. 104 ustawy o pomocy społecznej nie ma zastosowania do potrąceń z mocy art. 99 ust. 1 tej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas możliwe jest uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.z2012r. poz. 270; dalej: P.p.s.a.). Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, zarówno procesowym, jak i z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, które stanowią materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o odstąpienie od żądania zwrotu kwoty uzyskanej tytułem zasiłku stałego, przyznanego skarżącemu decyzją organu I instancji z dnia [...] r. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje fakt otrzymania przez skarżącego pomocy społecznej w formie zasiłku stałego w okresie, w którym skarżący uzyskał prawo do świadczenia emerytalnego, wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, tj. od dnia 1 stycznia 2013 r. Skarżący kwestionuje zastosowaną przez organy obu instancji wykładnię i zastosowanie w jego sprawie art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, domagając się pozytywnego rozpoznania jego wniosku o umorzenie powyższej należności w oparciu o art. 104 ust. 4 tej ustawy. Zgodnie z art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Z przywołanej regulacji wynika, że potrącenie pobranych tytułem zasiłku stałego kwot za okres, za który przyznano emeryturę następuje z mocy prawa. Oznacza to, że przepis ten, mając bezwzględnie obowiązujący charakter, obliguje Zakład Ubezpieczeń Społecznych do dokonania potracenia. Organ, który wypłacił zasiłek stały lub zasiłek okresowy, nie posiada w tym zakresie kompetencji do zwolnienia strony zobowiązanej od zwrotu zasiłku. Stosownie do art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Jest to jedyny przepis z ustawy o pomocy społecznej, który daje organom możliwość rozważenia zasadności umorzenia świadczeń przyznanych w ramach pomocy społecznej, podlegających zwrotowi na rzecz organu z różnych przyczyn. Dotyczy on jednak jedynie świadczeń przyznanych z zastrzeżeniem zwrotu oraz świadczeń nienależnie pobranych. Pobrany przez skarżącego zasiłek stały nie był świadczeniem otrzymanym z zastrzeżeniem zwrotu, o którym mowa w art. 41 pkt 2, czy art. 96 ust 2 ustawy o pomocy społecznej. Nie był także uznany za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Jego potrącenie następuje z mocy prawa przez organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który ma obowiązek pomniejszyć do wypłaty emeryturę skarżącego o wypłacone równorzędnie z emeryturą zasiłki. Kontrola prawidłowości przyznania i stosowania instytucji potrącenia świadczeń emerytalno-rentowych leży poza kognicją sądów administracyjnych, bowiem odbywa się w ramach postępowania przez sądem powszechnym. Stanowisko takie prezentowane jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na co zwróciło uwagę SKO, powołując się w uzasadnieniu decyzji na wyrok z dnia 11 marca 2011r., sygn. akt I OSK 1942/11, (dostępny na stronie www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Wyjaśnić też należy, że wyrok w sprawie II SA/Sz 631/14, na który skarżący powołuje się w skardze, został wydany na tle zupełnie innego stanu faktycznego i nie ma odniesienia do rozpoznawanej sprawy. Zdaniem Sądu, organy obu instancji dokonały niespornych ustaleń faktycznych w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i wbrew twierdzeniom skarżącego właściwie odczytały treść art. 99 ust. 1 i art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Przepisy te regulują dwie różne instytucje prawne – potrącenia i zwrotu świadczenia, i jak już wskazano, w sytuacji faktycznej skarżącego, tj. uzyskania prawa do emerytury i jej otrzymania oraz równoczesnego poboru zasiłku stałego, możliwe było jedynie zastosowanie normy z art. 99 ustawy o pomocy społecznej. Funkcjonowanie w ustawie o pomocy społecznej regulacji art. 104 ust. 4 nie stwarza organowi realizującemu zadania z zakresu pomocy społecznej podstaw do umorzenia kwoty przedstawionej do potrącenia organowi rentowemu w przypadku stwierdzenia zbiegu pobierania w jednym czasie, dwóch świadczeń - z instytucji pomocy społecznej i z ubezpieczeń społecznych, tj. zasiłku stałego i emerytury. Podkreślić ponownie należy, że omawiane potracenie ww. należności jest obligatoryjne, a kwota wyliczona do potrącenia nie jest świadczeniem nienależnie pobranym, ani świadczeniem udzielonym z zastrzeżeniem zwrotu, nie ma wobec tego zastosowania instytucja umorzenia należności czy odstąpienia od żądania jej zwrotu na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi stwierdzić należy, że żaden przepis obowiązującego prawa nie obligował organu pomocy społecznej lub Kolegium do przeprowadzenia rozprawy administracyjnej. Dla rozpoznania tej sprawy nie zachodziła potrzeba uzgodnienia interesu stron, bowiem w sprawie jedyną stroną był skarżący, ani nie było potrzeby wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin. Przeprowadzenie rozprawy nie powodowałoby przyspieszenia lub uproszczenia postępowania, które w niniejszej sprawie sprowadzało się do dokonania niespornych ustaleń faktycznych oraz właściwej wykładni i zastosowania art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Za niezasadne musiały być również uznane przez Kolegium zarzuty naruszenia w postępowaniu przed organem I instancji art.art. 7, 8 i 75 § 1 K.p.a. Zebrany materiał dowodowy w postaci dokumentów z korespondencji pomiędzy organem I instancji, a ZUS-em był wystarczający dla rozstrzygnięcia tej sprawy. Nie wynika też z akt, aby skarżący zgłaszał jakiekolwiek dowody istotne dla rozpoznania tej sprawy. Nie zasługiwał też na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 73 § 1 i 2 K.p.a. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżącemu uniemożliwiono odmówiono wglądu w akta sprawy, sporządzenia z nich notatek, kopii lub odpisów. Poza tym w świetle treści omówionych wyżej przepisów jakiekolwiek argumenty skarżącego, odwołujące się do jego aktualnej sytuacji materialnej jak również faktu, iż wypłaconą mu kwotę zasiłku stałego w dobrej wierze zużył, nie mają znaczenia prawnego, tj. nie mają w tym wypadku na treść podjętego przez organ pomocy społecznej rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.