II SA/Sz 661/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia NSA Henryk Dolecki (spr.), Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę Decyzją z dnia [...] r. Nr [...]Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, art. 12 ust. 2 pkt 1 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r., Nr 122, poz. 851 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania S. S. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. Nr [...] z dnia [...] r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej –[...] w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za [...] wymienionej w poz. 17 pkt 5 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869) – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że po przeprowadzeniu badań lekarskich w kierunku opisanej w decyzji choroby zawodowej w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Centrum Leczenia i Profilaktyki w S. oraz analizy kart oceny narażenia zawodowego wydane zostało przez tę jednostkę orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia [...] r. o braku podstaw do rozpoznania u S. S. wskazanej wyżej choroby zawodowej. Z dokumentacji medycznej wynika, że był on konsultowany w poradni [...] rozpoznanego w [...] r. Jest pod opieką [...] . W poradni [...] rozpoznano schyłkową [...] . Stwierdzono też [...] W orzeczeniu Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy podał, że S. S. przez [...] lat pracował w narażeniu na działanie zapylenia o wartościach ponadnormatywnych, substancji takich jak chrom i jego związki, nikiel i jego związki, związki manganu, tlenki azotu oraz tlenek węgla. Istnieje też możliwość, że na hali w Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego, miał kontakt z węglowodorami oraz benzenem. Uznanie związku przyczynowego między [...] , a czynnikami występującymi w środowisku pracy jest możliwe tylko wtedy, gdy czynniki, na które narażony jest pracownik znajdują się na liście czynników rakotwórczych i mutagennych u ludzi i zostały zaliczone do kategorii 1 zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. (Dz. U. Nr 280, poz. 2771) oraz pod warunkiem, że okres latencji, a także lokalizacja pierwotna nowotworu jest charakterystyczna dla danego związku chemicznego. Czynniki szkodliwe na które narażony był S. S. w czasie pracy zawodowej nie wywołują [...] . W związku z tym Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Centrum Leczenia i Profilaktyki uznał brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią [...] powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi – [...] wymienionej w poz. 17 pkt 5. S. S. nie zgadzając się z powyższym orzeczeniem lekarskim wniósł o ponowne badania w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. Instytut Medycyny Pracy w Ł. wydał w dniu [...] r., na podstawie dostępnej dokumentacji lekarskiej oraz dochodzenia epidemiologicznego, w tym kart oceny narażenia zawodowego oraz szczegółowych wyników pomiarów stężenia czynników chemicznych i innych czynników szkodliwych dla zdrowia na stanowisku pracy, orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej ujętej w poz. 17 pkt 5 wykazu chorób zawodowych. Uzasadniając orzeczenie Instytut Medycyny Pracy w Ł. wskazał, że z substancji chemicznych wymienionych w ocenie narażenia zawodowego jedynie niektóre związki chromu VI i niklu oraz benzen są czynnikami uznanymi za rakotwórcze dla ludzi, jednak narażenie na benzen nie zostało dostatecznie udokumentowane. Uwzględniając złożoną etiologię i częstość zachorowań na [...] w Polsce do uznania [...] za chorobę zawodową, oprócz potwierdzenia narażenia na czynnik uznany za rakotwórczy dla ludzi w środowisku pracy, konieczne jest potwierdzenie, w co najmniej kilku badaniach epidemiologicznych, zwiększonego, w porównaniu z populacją ogólną, ryzyka zachorowania na [...] o takiej lokalizacji jak rozpoznany u pracownika. Z analizy danych literaturowych wynika, że żaden z czynników rakotwórczych wskazanych w dokumentacji nie jest kancerogenem dla [...] . Związki chromu i niklu są czynnikami ryzyka [...] . W związku z tym brak podstaw do uznania, że rozpoznany u S. S. [...] powstał w następstwie działania czynników rakotwórczych występujących w środowisku pracy. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. po przeanalizowaniu całej dokumentacji zebranej w sprawie choroby zawodowej wydał w dniu [...] r. decyzję Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej –[...] powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi –[...] , wymienionej w poz. 17 pkt 5 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. (Dz. U. Nr 105, poz. 869). S. S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, która została uchylona przez organ II instancji z przyczyn proceduralnych z uwagi na pominięcie w prowadzonym postępowaniu administracyjnym pełnomocnika strony. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P., rozpoznając ponownie sprawę po analizie zebranego materiału procesowego i prawidłowym powiadomieniu stron uczestniczących w postępowaniu administracyjnym w sprawie choroby zawodowej S. S., ponownie wydał w dniu [...] r. decyzję Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że warunki pracy w jakich pracował oraz procesy technologiczne były bardzo szkodliwe dla zdrowia, rakotwórcze i mutagenne. Pracował bowiem w narażeniu na wiele substancji chemicznych,[...] . Wskazał także, iż brak jest oceny narażenia oraz pomiarów z lat wcześniejszych ([...] ), jak również, że pracował w [...] . Natomiast pomiary w Warsztatach Zespołu Szkół Mechanizacji Rolnictwa w P. nie były przeprowadzane terminowo i szczegółowo. Z dokumentacji wynika, że stężenie pyłu i substancji toksycznych w spawalni wykazywało wielokrotne przekroczenia najwyższego dopuszczalnego stężenia. Natomiast na stanowisku palacza pomiarów stężenia tlenku węgla nie wykonywano. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w ramach postępowania odwoławczego zwrócił się do organu I instancji o przesłanie wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia występujących na stanowiskach pracy z lat [...] , przeprowadzonych w Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego w S. , a następnie zebraną dokumentację przedstawił Instytutowi Medycyny Pracy w Ł. z prośbą o ustosunkowanie się i wyjaśnienie, czy praca w warunkach opisywanych przez S. S. "w narażeniu na czynniki toksyczne oraz kontakt ze związkami chemicznymi np. [...] ", a także praca w [...] miała wpływ na stan jego zdrowia w związku z podejrzeniem choroby zawodowej – [...] (poz. 17pkt 5 wykazu chorób zawodowych). W odpowiedzi Instytut Medycyny Pracy poinformował organ, że analiza przesłanej dokumentacji, zawierającej między innymi opis narażenia zawodowego na czynniki chemiczne oraz pracą w [...] , nie dostarcza danych mogących być podstawą weryfikacji wydanego orzeczenia nr [...] z dnia [...] r., a wnioski zawarte w orzeczeniu pozostają aktualne. Uzasadniając merytorycznie swoje rozstrzygnięcie z dnia [...] r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w S. wskazał, że zgodnie z art. 2351 Kodeksu pracy, za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących na stanowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Zgodnie z art. 2352 Kodeksu pracy, rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Zdaniem organu, przepis ten jednoznacznie określa, którą jednostkę chorobową można uznać za chorobę zawodową. Podstawą do stwierdzenia choroby zawodowej jest wykazanie ścisłego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy charakterem wykonywanej pracy, a powstałymi objawami chorobowymi, przy czym rozpoznana jednostka chorobowa musi być wskazana w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). Stwierdzone u S. S. objawy chorobowe wykluczają ich zawodowe pochodzenie. W świetle przyjętego przez sądy administracyjne stanowiska, wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych, dotyczy wiedzy specjalnej i ma charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany. Związanie to powoduje niemożność podjęcia przez organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007r., II OSK 1078/06; Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 maja 2010 r., IV SA/GL 876/09). S. S. zaskarżył decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Zdaniem skarżącego rozstrzygnięcie to budzi wiele wątpliwości, ponieważ przez okres ok. [...] lat pracował w narażeniu na działanie zapylenia o wartościach ponadnormatywnych [...] Na hali, na której pracował w Z. , miał kontakt z [...] i innymi substancjami, które znajdują się na liście czynników rakotwórczych i mutagennych u ludzi. Skarżący podniósł nadto, że w kartach oceny narażenia zawodowego oparto się na wynikach przeprowadzonych na innych stanowiskach pracy oraz w innym czasie. Poza tym warunki pracy w latach wcześniejszych były nieporównywalnie gorsze, co rzutuje na całość sprawy. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje : Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie zaznaczyć należy, iż skarżący został skierowany do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Centrum Leczenia i Profilaktyki – Poradnia Chorób Zawodowych z podejrzeniem dwóch chorób zawodowych: 1. [...] (poz.17 pkt 5 wykazu chorób zawodowych) oraz 2. [...] poz. 1 pkt 5, 9, 15, 28 i 30 w/w wykazu. W tych sprawach toczyły się dwa oddzielne i niezależne postępowania. Przedmiotem niniejszej sprawy było zbadanie i stwierdzenie, czy u S. S. wystąpiła choroba zawodowa –[...] powstały w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za [...] (poz. 17 pkt 5 wykazu chorób zawodowych). Postępowanie w sprawie miało więc na celu ustalenie charakteru schorzenia zdiagnozowanego u skarżącego w kontekście choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, pod poz. 17 pkt 5 oraz ustalenie i opisanie warunków pracy w świetle narażenia na powstanie tej choroby oraz związku przyczynowego między chorobą zawodową, a tymi warunkami. Zgodnie z art. 235¹ Kodeks pracy, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Z przepisu tego wynika, że aby określone schorzenie mogło być uznane za chorobę zawodową, muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki. Po pierwsze rozpoznane schorzenie musi odpowiadać chorobie ujętej w wykazie chorób zawodowych, a po drugie, winno być spowodowane czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi na stanowisku pracy osoby zainteresowanej albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Podkreślić należy, że istotne dla rozpoznania choroby zawodowej jest nie tylko wystąpienie objawów chorobowych ale ich związek z narażeniem na szkodliwe czynniki występujące w środowisku pracy. Podstawą do stwierdzenia choroby zawodowej jest więc wykazanie ścisłego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy charakterem wykonywanej pracy, a powstałymi objawami chorobowymi, przy czym rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Postępowanie organów w powyższym zakresie reguluje wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 237 § 1 Kodeksu pracy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., którego przepisy weszły w życie w dniu 3 lipca 2009 r. Czynność zgłoszenia podejrzenia wystąpienia choroby zawodowej u skarżącego dokonana została pod rządami poprzedniego rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r., jednakże stosownie do § 11 ust. 1, który stanowi, że do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym, że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne, w tej sprawie należało stosować przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. (Dz. U. Nr 105, poz. 869). Zgodnie z § 8 cyt. rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje właściwy ze względu na siedzibę zakładu inspektor sanitarny, na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem postępowania było ustalenie, czy u S. S. wystąpiła choroba zawodowa, a mianowicie [...] powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi, w postaci [...] (poz.17 pkt 5 wykazu chorób zawodowych). W sprawie nie kwestionowany jest fakt, że skarżący pracował przez około [...] lat w uciążliwych warunkach pracy w narażeniu na [...] Jak wynika z akt organy obu instancji nie zanegowały zawodowego narażenia S. S. na czynniki toksyczne i związki chemiczne oraz uciążliwe warunki pracy. Jednakże z uwagi na zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej – nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi, w postaci [...] , spowodowanej wskazanymi wyżej związkami, niezbędne było dla stwierdzenia przez organy choroby zawodowej ujętej w wykazie chorób zawodowych pod poz. 17 ust. 5 ustalenie, przez uprawnioną jednostkę medyczną, związku przyczynowego, tj. działania opisanych szkodliwych czynników na zdiagnozowane schorzenie. W myśl przepisów powoływanego rozporządzenia i zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, które Sąd w niniejszym składzie podziela, warunkiem koniecznym dla stwierdzenia przez organ inspekcji sanitarnej choroby zawodowej jest uprzednie jej lekarskie rozpoznanie przez właściwe medyczne jednostki organizacyjne, a orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wskazanych jednostek jest wiążące dla organów inspekcji sanitarnej. Oznacza to, że organ inspekcji sanitarnej nie może orzec o chorobie zawodowej w sytuacji, gdy opinie lekarskie mówią o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Ponadto, ani organ ani sąd administracyjny nie są uprawnione do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich (por. wyrok NSA z 5 stycznia 2007 r., II OSK 1078/06, wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 marca 2007 r. VII SA/Wa 2429/06, Lex nr 334113). W niniejszej sprawie dwie instytucje medyczne stwierdziły brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącego, mianowicie Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Centrum Leczenia i Profilaktyki w orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] r. i następnie Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. w Ł. w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] r. Nr [...]. Podstawą wskazanych rozstrzygnięć było ustalenie, że żaden ze związków toksycznych i chemicznych, z którymi skarżący miał kontakt podczas pracy zawodowej, nie wywołuje stwierdzonego u niego[...] . Instytut Medycyny Pracy w Ł. wprawdzie nie zbadał skarżącego bezpośrednio, jednakże dokładnie przeanalizował zebraną w sprawie pełną dokumentację medyczną, a także dokumentację narażenia zawodowego skarżącego na szkodliwe czynniki i związki chemiczne, występujące w środowiskach pracy skarżącego. Powyższa jednostka orzecznicza nie zakwestionowała dokonanego u skarżącego rozpoznania schorzenia, jednakże wykluczyła jego zawodowe podłoże, stwierdzając, iż żaden z szkodliwych toksycznych czynników, wskazywanych przez skarżącego i ujętych w karcie oceny narażenia zawodowego nie powoduje tego typu następstw, tj. stwierdzonej u skarżącego choroby. W tym zakresie obie orzekające instytucje medyczne oparły się na aktualnym stanie wiedzy medycznej i są zgodne co do tezy, że występujące w środowisku pracy skarżącego szkodliwe czynniki nie były czynnikami narażającymi go na powstanie opisanych schorzeń. W ocenie Sądu, w tej sytuacji brak jest podstaw do kwestionowania wydanych orzeczeń. Opinie obu uprawnionych jednostek medycznych nie budzą wątpliwości, są jasno, logicznie sformułowane oraz należycie uzasadnione z punktu widzenia wymogów rozporządzenia, jak i przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Zebrany materiał dowodowy w sprawie, uzupełniony dodatkowo przez organ odwoławczy, pozwalał na rozstrzygnięcie o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej wymienionej w poz. 17 pkt 5 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Sąd podziela stanowisko organu II instancji, że w niniejszej sprawie dla wydania orzeczenia przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. nie było konieczne przeprowadzenie ponownych badań skarżącego, albowiem znajdująca się w aktach dokumentacja lekarska oraz dochodzenia epidemiologicznego, w tym karty oceny narażenia zawodowego oraz szczegółowe wyniki pomiarów stężenia czynników chemicznych i innych czynników szkodliwych dla zdrowia na stanowisku pracy, stanowiły wystarczającą podstawę dla rozstrzygnięcia kwestii wystąpienia choroby zawodowej. Zarzuty podnoszone przez stronę sprowadzają się do przedstawienia całej pracy zawodowej i warunków w jakich skarżący tę pracę wykonywał oraz ogólnego złego stanu zdrowia nie zasługują na uwzględnienie. Powoływanie się na różne inne schorzenia skarżącego, ogólny bardzo zły stan zdrowia, nie ma wpływu na rozpoznanie i rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie dotyczącej konkretnej choroby zawodowej i ściśle określonych objawów chorobowych. Wyjaśnić także należy, że stanowisko strony, iż istnieje związek przyczynowy pomiędzy warunkami pracy a powstaniem choroby [...], wynika z subiektywnego przekonania o istnieniu takiego związku, lecz nie jest oparte na wiedzy medycznej. Należy podkreślić, iż w niniejszej sprawie wydane zostały orzeczenia przez dwie kompetentne, specjalistyczne jednostki uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych i orzeczenia te są zgodne co do tego, iż brak jest podstaw do uznania zawodowej etiologii w/w choroby skarżącego. Reasumując, zdaniem Sądu, organy orzekające w sprawie prawidłowo przeprowadziły postępowanie administracyjne, w szczególności materiał dowodowy został zebrany i oceniony zgodnie z wymogami procedury. Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.