II SA/Sz 682/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Danuta Strzelecka - Kuligowska po rozpoznaniu w dniu 27 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 października 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie z Jego skargi na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu zwrotu jednorazowo przyznanych środków na podjęcie działalności gospodarczej postanawia : zmienić postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 października 2016 r. w ten sposób, że przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego. A. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu zwrotu jednorazowo przyznanych środków na podjęcie działalności gospodarczej. W dniu 25 lipca 2016 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadniając go swoją trudną sytuacją materialną oraz problemami zdrowotnymi córki, która choruje, a ostatnio wykryto u niej zmiany na. Wnioskodawca oświadczył, że pracuje, ale otrzymuje wynagrodzenie minimalne w kwocie [...] brutto miesięcznie. Z powodu problemów finansowych ma zaległości wobec ZUS ([...]zł), zalega z czynszem ([...] zł). Skarżący wyjaśnił, że bezpodstawnie nęka go PUP żądając zwrotu pożyczki bezzwrotnej udzielonej na rozpoczęcie działalności gospodarczej w [...] r., którą spłaca po [...] zł miesięcznie. Skarżący dołączył do wniosku m. in. kopię własnego zeznania podatkowego za [...], dowody potwierdzające stan zdrowia córki, dowody potwierdzające wysokość dochodów skarżącego, kopię decyzji ZUS z [...] r. dotyczącej zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, kopię umowy z dnia [...] r. wyłączającej wspólność majątkową małżeńską wnioskodawcy i jego żony. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu w dniu 30 sierpnia 2016 r. A.P. wskazał, że wnosi o przyznanie radcy prawnego. Nadto podał, że mieszka w [...] zaś w skład rodziny wchodzi żona i córka. Oświadczył, że prowadzi osobne gospodarstwo domowe, gdyż z żoną pozostaje w faktycznej separacji. Żona pracuje w szpitalu, od lat jest chora i nie chce słyszeć o jego problemach ani udostępniać jakichkolwiek informacji. Skarżący wskazał, że posiada domu o wartości ok. [...] zł w bankowym kredycie hipotecznym na całość nieruchomości, a także mieszkanie do remontu o pow.[..] m2, natomiast opłaty bytowe wynoszą [..] zł, czynsz [...] zł, [...] zł podatek, spłata zadłużenia wobec ZUS [...] zł miesięcznie, spłata zadłużenia wobec PUP [...] zł miesięcznie. Do wniosku skarżący dołączył m.in. kopię porozumienia zawartego z Bankiem w sprawie spłaty pożyczki w eurokoncie ([...] zł miesięcznie), kopię pisma z zakładu Gospodarki Mieszkaniowej dotyczącego rozłożenia na raty zaległości czynszowej powstałej z tytułu najmu lokalu użytkowego przy ([...] zł miesięcznie), zawiadomienie o wysokości opłat za mieszkanie skarżącego , elektroniczne zestawienie operacji na koncie wnioskodawcy w Banku za okres od [...] r. Postanowieniem z dnia 4 października 2016 r. referendarz sądowy odmówił ustanowienia radcy prawnego wskazując, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił w sposób dostateczny, by znajdował się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz stwierdził, że złożone oświadczenie o sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodach wnioskodawcy nie było pełne i nie pozwalało na ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, zaś wezwanie o złożenie dodatkowych dokumentów wnioskodawca wypełnił tylko częściowo, przedkładając te, które świadczą o jego wyjątkowo trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej. Wprawdzie skarżący ma zaległości finansowe związane z koniecznością spłaty pożyczki z PUP, ale nie wykazał w sposób przekonujący, by rzeczywiście znajdował się w sytuacji majątkowej uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. W szczególności nie udokumentował, by spłacał kredyt hipoteczny na zakup domu, ani dochodów żony oraz ponoszonych przez nią wydatków. Poza tym, analiza złożonego wniosku ani przedłożonych dowodów nie pozwoliła na ustalenie, czy wnioskodawca mieszka sam, a jeżeli tak to gdzie, czy z żoną i córką, jakie ponosi koszty utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jakie są jego inne wydatki. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw podnosząc, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i finansowej, gdyż uzyskiwane zarobki nie wystarczają na pokrycie kosztów utrzymania oraz istniejących zobowiązań. Wyjaśnił, że od [..]lat mieszka , a gdy to konieczne to również przebywa u córki , zaś z żoną pozostaje w faktycznej separacji. Wspólne sprawy z żoną ograniczają się tylko do pomocy chorej córce, a żona "odmawia wszystkiego, wyzywając go od schizofreników". Najem lokalu przy miał miejsce w roku [...] i prowadził w nim sklep do dnia, w którym sanepid stwierdził, że lokal nie nadaje się do prowadzenia działalności gospodarczej. Pomimo tego gmina obciążyła go kosztami najmu, które obecnie spłata w formie rat. Nadto w piśmie z dnia 6 grudnia 2016 r. oświadczył, że posiada konta bankowe, na których brak jest jakichkolwiek oszczędności. Jedno konto bankowe służy spłacie rat kredytu, a drugie regulowaniu opłat komunalnych. Do pisma załączył zawiadomienie o spłacie kredytu, potwierdzenie wpłaty windykacyjnej, wezwanie ostateczne do zapłaty zaległości z tytułu czynszu i świadczeń za używanie lokalu, upomnienie dotyczące opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia, wezwanie Urzędu Miejskiego do uregulowania kwoty [...] oraz upomnienie w sprawie uregulowania podatku od nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym i orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 i § 3 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie przedmiotem sprzeciwu jest postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek w tym przedmiocie, zaś Sąd poddaje ocenie wszystkie przedłożone dowody, w tym także oświadczenia strony. Zdaniem Sądu, sprzeciw skarżącego zasługuje na uwzględnienie, gdyż po analizie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w pozostałych pismach (w tym sprzeciwie), a także dowodów przedstawionych do tych pism, stwierdzić należy, że sytuacja finansowa strony uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z wynagrodzenia uzyskiwanego za pracę w wysokości [..] zł brutto, zaś opłaty bytowe wynoszą [...]zł, czynsz [...] zł oraz miesięczne leczenie chorej córki ok. [...] zł. Do tego skarżący posiada zaległości wobec ZUS, P U P (zwrot pożyczki udzielonej na rozpoczęcie działalności gospodarczej w [...]r.), Banku (kredyt mieszkaniowy) oraz zalega z czynszem. Miesięczne koszty z tytułu zadłużeń to: kredyt rata [..]zł (w miesiącu[..] zł), pożyczka z PUP – [...] zł, ZUS –[...] zł, zaś rata za zaległości czynszowe z tytułu najmu lokalu użytkowego – [...] zł. Zestawienie dochodu wraz z ponoszonymi wydatkami prowadzi do wniosku, że skarżący nie jest w stanie opłacić pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Odnosząc się do zawartej między małżonkami umowy wyłączającej wspólność majątkową to wskazać należy, że stosownie do art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy na małżonku ciąży obowiązek udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej, w tym w zakresie prowadzonego postępowania sądowego i to niezależnie od stosunków majątkowych w małżeństwie, tj. także od panującej w nim rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242). W związku z tym w przedmiotowej sprawie istniał obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Wprawdzie skarżący pomimo wystosowanego do niego wezwania, nie przedstawił dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej żony, tym nie mniej uprawdopodobnił, iż z uwagi na istniejące relacje między nimi, nie jest w stanie żądanych informacji przedłożyć. W przypadku złych stosunków rodzinnych, niewłaściwe jest, by za brak współpracy małżonki skarżącego karać skarżącego i odmawiać mu prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r. sygn. akt II FZ 1295/14, LEX nr 1624357). Z tych względów, Sąd na podstawie art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o zmianie postanowienia referendarza sądowego i stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy, przyznał prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego.