II SA/Sz 686/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia, WSA Katarzyna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 września 2017 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zadłużenia wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego M. D. kwotę [...] ([...]) złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz, po rozpatrzeniu wniosku M. K. (obecnie W.) z dnia [...] r., odmówił wnioskodawcy umorzenia zadłużenia alimentacyjnego za okres od [...] r. wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia[...] ., po rozpatrzeniu odwołania M. K., uchyliło powyższą decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji winien ustalić rzeczywistą sytuację rodzinną skarżącego oraz aktualny stan zadłużenia wraz z odsetkami, ciążący na zobowiązanym. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz T., na podstawie art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, orzekł o odmowie umorzenia M. W. zadłużenia alimentacyjnego za okres od [...] r. wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. K. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z dokumentów zebranych w sprawie wynika, że M. W. jest kawalerem i nie ma na utrzymaniu innych osób, oprócz córki M. K., wobec której jest zobowiązany do alimentacji. Od dnia [...] r. wnioskodawca odbywa karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym. Koniec kary przypada na [...] r. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. wynika, że od dnia [...] r. M. W. jest częściowo niezdolny do pracy. Z zaświadczenia z dnia [...] r. wydanego przez [...] wynika, że wnioskodawca nie jest zatrudniony w [...] ze względu na swoje negatywne zachowanie oraz że na dzień [...] r. na koncie depozytowym posiada [...] zł. Aktualny stan zadłużenia wnioskodawcy według zaświadczenia Komornika Sądowego wynosi na dzień [...]r.: - od [...] r. alimenty bieżące [...] zł + opłata [...] zł łącznie miesięcznie po [...] zł płatne z góry do 15-go każdego miesiąca; - alimenty zaległe dla wierzyciela –[...] zł; - odsetki do [...] r. – [...] zł (w przypadku zwłoki również dalsze odsetki od dnia [...] r. wraz z należną od nich opłatą egzekucyjną i podatkiem VAT w wysokości [...] dziennie); - świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego – [...] zł (wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi od dnia [...] r. w przypadku zwłoki); - odsetki zalegle dla funduszu alimentacyjnego – [...] zł; - opłata egzekucyjna –[...] zł; - podatek VAT – [...] zł; - wydatki gotówkowe – [...] zł. W ocenie organu, wnioskodawca powinien dołożyć wszelkich starań, aby poprawić swoje zachowanie i starać się o odpłatne zatrudnienie w [...], co pozwoliłoby mu spłacać zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie zgadzając się z powyższą decyzją M. W. wniósł od niej odwołanie, zarzucając organowi wadliwe ustalenie stanu faktycznego oraz naruszenie § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 czerwca 2016 r. w sprawie udzielania świadczeń zdrowotnych przez podmioty lecznicze dla osób pozbawionych wolności. W ocenie odwołującego, organ winien zażądać od lekarza [...] sporządzenia opinii o jego stanie zdrowia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, po rozpatrzeniu odwołania M. W., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium po dokonaniu analizy dokumentów potwierdzających zobowiązania alimentacyjne wnioskodawcy wobec małoletniej M. K. stwierdziło, że obowiązany nie dokonał żadnej wpłaty na rzecz powyższego zadłużenia. Natomiast wystąpił z wnioskiem z dnia [...] r. o umorzenie należnych odsetek w całości oraz wnioskiem z dnia [...] r. o umorzenie części zadłużenia, tj. za okres od [...] r. wraz z odsetkami za ten okres. Należność dłużnika alimentacyjnego za wnioskowany okres wynosi [...] zł + odsetki. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca odbywa karę pozbawienia wolności, jest człowiekiem młodym ([...] lat) w pełni wieku produkcyjnego, [...] (na podstawie orzeczenia orzecznika ZUS niezdolny do pracy w swoim zawodzie na czas określony), stanu wolnego, ojcem dziecka. Według złożonych oświadczeń z matką dziecka nie utrzymuje kontaktów, nie deklaruje założenia z nią rodziny. Nie zaprzecza poczucia obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka, jednak nie podejmuje działań mających na celu uzyskanie zatrudnienia, tłumacząc ten fakt stanem zdrowia. Natomiast według akt sprawy, przyczyną tego stanu jest negatywne zachowanie jako osadzonego. Zdaniem Kolegium, z uwagi na orzeczenie orzecznika ZUS z dnia [...] r. o częściowej niezdolności M. W. do pracy na czas określony do [...] r. nie można zakładać, że stan zdrowia skarżącego nie ulegnie poprawie, a ponieważ jest on osobą młodą, to nie można również wykluczyć w przyszłości podjęcia przez niego pracy. Również obecnie, częściowej niezdolności do pracy orzeczonej na czas określony nie można traktować jako przyczyny obiektywnie wykluczającej podjęcie zatrudnienia adekwatnego do stanu zdrowia według wskazań lekarskich. Organ odwoławczy stwierdził, że skarżący nie jest pozbawiony ze względu na swój stan zdrowia oraz wiek, możliwości poprawy obecnie trudnej sytuacji materialnej również w przyszłości. Jeżeli bowiem częściowa niezdolność do pracy zostanie orzeczona na stałe, może się starać o uzyskanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i podjęcia zatrudnienia adekwatnego do stanu zdrowia w zakładach pracy chronionej, lub zakładach otwartego rynku pracy. W ocenie Kolegium, wskazane okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia wniosku o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego, a w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uzasadnia również pobyt w zakładzie karnym. Odbywanie kary pozbawienia wolności stanowi efekt zabronionych działań skarżącego i nie może stanowić okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. M. W. powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art.77 § 1, art. 80 K.p.a. Skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z następujących dokumentów: - kopii orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r., nr akt [...], - zaświadczenia [...] z dnia [...] r., - zaświadczenia [...] z dnia [...] r., - zaświadczenia [...] z dnia [...] r., - zaświadczenia [...] z dnia [...] r., - kopii orzeczenia Komisji ZUS z [...] r., nr akt [...], - kopii pisma GOPS z dnia [...] r., nr sprawy [...], - kopii decyzji GOPS z dnia [...] r. nr sprawy [...]. Nadto skarżący złożył wniosek o: - przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego w [...], - ponowne rozpoznanie sprawy przez SKO, - dopuszczenie dowodu z opinii o jego stanie zdrowia i zwrócenie się do [...] o wydanie opinii o stanie zdrowia skarżącego na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 czerwca 2016 r. w sprawie udzielania świadczeń zdrowotnych przez podmioty lecznicze dla osób pozbawionych wolności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia [...] r. M. W. wskazał, że zaskarżona przez niego decyzja, wydana została z naruszeniem art. 24 § 1 pkt 5 i art. 27 K.p.a. Skarżący wskazał, że w dniu [...] r. SKO wydało decyzję nr [...], gdzie w skład osób rozpatrujących sprawę wchodziła Przewodnicząca M. T. Decyzja ta została uchylona wyrokiem Sądu z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 885/16, a następnie sprawę ponownie rozpoznał organ I instancji, po czym odwołanie skarżącego rozpoznało Kolegium, w skład którego wchodziła M. T. Tym samym doszło do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 i art. 27 K.p.a. W dniu 14 września 2017 r. do akt sprawy wpłynęły nadesłane przez skarżącego: - zaświadczenie [...] z dnia [...] r. o braku możliwości zatrudnienia M. W. ze względu na brak wolnych etatów, - zaświadczenie Dyrektora [...] z dnia [...] r. potwierdzające, iż M. W. ubiega się o zatrudnienie w firmie [...] i oczekuje na rozpatrzenie wniosku, - oświadczenie lekarskie z dnia [...] r. stwierdzające, iż M. W. nie jest zdolny do podjęcia pracy na stanowisku [...]– w firmie [...] wobec istnienia przeciwwskazań zdrowotnych. Na rozprawie w dniu 27 września 2017 r. Sąd dopuścił dowód z dokumentów wskazanych w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem tj. zgodności z przepisami postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2017 r. poz. 489), zwanej dalej "ustawą" organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzje organu oparte na powyższym przepisie podejmowane są w ramach "uznania administracyjnego" co oznacza, że organ ten ma możliwość, lecz nie obowiązek umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach. Sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest wyłącznie do oceny tego, czy organ prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe na okoliczność sytuacji materialnej rodziny wnioskodawcy, czy poprawnie ocenił zebrane dowody oraz czy właściwie uzasadnił wydaną decyzję. W ocenie Sądu orzekającego, wymogi te zostały w niniejszej sprawie spełnione, a organ nie naruszył przepisów proceduralnych określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jak wynika z akt sprawy, skarżący odbywa karę pozbawienia wolności orzeczoną do [...] r. Posiada orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy na czas określony od [...] r. W odwołaniu, jak i w skardze wskazuje, że stara się o zatrudnienie, ponadto wskazuje na konieczność wystąpienia przez Dyrektora [...] do lekarza o wydanie opinii w sprawie jego stanu zdrowia. W ocenie Sądu zgodzić należy się ze stanowiskiem organu, że wiek skarżącego ([...] lat) jak i orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy na czas określony, nie wykluczają podjęcia przez niego zatrudnienia adekwatnego do stanu zdrowia według wskazań lekarskich. Okoliczność, że skarżący ma trudności z podjęciem zatrudnienia w zakładzie karnym czy to z powodu swojego negatywnego zachowania czy też z powodu braku wolnych etatów nie przesądza, że sytuacja ta nie zmieni się w przyszłości. Nie można bowiem wykluczyć, że skarżący podejmie pracę nawet w warunkach odbywania kary, że jego stan zdrowia ulegnie poprawie, a jeśli nie, to może przecież zostać zatrudniony nawet z orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy, na stanowisku przystosowanym odpowiednio do potrzeb i możliwości wynikających z ograniczenia swojego stanu zdrowia. Należy wskazać, że orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o częściowej niezdolności do pracy stosownie do art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 2046) jest traktowane na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie takie nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia, jakiegokolwiek odpłatnego zatrudnienia, lecz wskazuje tylko na utratę zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Z nadesłanej Sądowi przez skarżącego decyzji z dnia [...] r. zna K [...] wynika, że ZUS odmówił przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy, gdyż z orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy wynika, że nie pozostaje ona w związku z wypadkiem przy pracy. Wskazana decyzja jak i omawiane orzeczenie lekarza orzecznika ZUS nie wykluczają jednak skarżącego z dostępu do rynku pracy ani z jakiejkolwiek formy zarobkowania. Nadto wskazać trzeba, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. w swoim uzasadnieniu, zawiera opis przyczyn zdrowotnych, z powodu których, przyznano skarżącemu przedmiotowe orzeczenie. Dokument ten w świetle art. 76 § 1 K.p.a. korzysta z domniemania prawdziwości, jest więc wiarygodną opinią o stanie zdrowia skarżącego, co oznacza że nie ma potrzeby wydawania kolejnej opinii przez lekarza o stanie zdrowia skarżącego, w czasie jej obowiązywania tj. do dnia do [...] r. W ocenie Sądu, z zebranych w sprawie w sposób wyczerpujący dowodów, organy administracji wyprowadziły trafne wnioski, skutkujące uznaniem, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie stanowi szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie jego zobowiązań w stosunku do funduszu alimentacyjnego. Umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności. Umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie uzasadnia pobyt w zakładzie karnym czy też brak odpłatnej pracy w jednostce penitencjarnej (por. wyrok NSA z dnia 6 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 890/14, dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczność, iż obecnie skarżący ma trudności ze spłatą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych nie może przesądzać o umorzeniu przedmiotowych należności. Podkreślić należy, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy też edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Należy pamiętać, że każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W takiej sytuacji jak w rozpatrywanej sprawie, gdzie brak jest szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie, byłoby to sprzeczne z założeniami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i prowadziłoby do niedozwolonej, bowiem rozszerzającej interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 tej ustawy. Nadmienić trzeba, że zarzut naruszenia w sprawie art. 24 § 1 pkt 5 i art. 27 K.p.a. jest bezzasadny. Wskazana przez skarżącego decyzja SKO z dnia [...] r. nr [...] (gdzie w skład osób rozpatrujących sprawę wchodziła Przewodnicząca M. T.) dotyczyła rozpoznania wniosku skarżącego z dnia [...] r. o umorzenie należnych odsetek w całości, natomiast zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja SKO z dnia [...] r. nr [...] dotyczy rozpoznania wniosku skarżącego z dnia [...] r. o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego za okres od [...] r. wraz z odsetkami. Z uwagi na niepokrywanie się zakresu przedmiotowego sprawy, nie można mówić o jej ponownym rozpoznaniu przez tego samego członka Kolegium, a tym samym nie mogło dojść do naruszenia przepisów art. 24 § 1 pkt 5 i art. 27 K.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i uznał, że organy administracji orzekające w niniejszej sprawie nie przekroczyły granic tzw. uznania administracyjnego. Dlatego też na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd skargę oddalił.