II SA/Sz 728/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Spółki A. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 2 sierpnia 2016 r. odmawiającego przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] Nr [...] przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzenia gier na automatach poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Spółka A., wystąpiła ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzenia gier na automatach poza kasynem gry. Strona w skardze sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uzupełniony na wezwanie sądowe o oświadczenie złożone na urzędowym formularzu PPP. Podniosła, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie opłat sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi. Nie posiada także środków trwałych, które mogłaby spieniężyć w celu uiszczenia wpisu sądowego, ponieważ jedynym jej środkiem trwałym są automaty do gier, które w przeważającej mierze zostały zatrzymane przez urzędy celne w toku prowadzonych przez organy postępowań. Jak podniosła Spółka, zatrzymanie wskazanych urządzeń pozbawiło ją możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a w efekcie zarobkowania. Spółka A. podała, że nie posiada zdolności kredytowej, a jej jedyny wspólnik wykluczył możliwość dokapitalizowania. Trudności finansowe trwają od dłuższego czasu i mają – według Spółki A. – charakter trwały, co uniemożliwiło stronie zgromadzenie oszczędności na poczet zabezpieczenia ewentualnych kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł. Wartość strat za ostatni rok obrotowy wyniosła według bilansu [...] zł. Spółka A. wskazała, że nie posiada rachunku bankowego, a wymagalne od niej zobowiązania z tytułu kar za organizowanie gry na automatach poza kasynami gry wynoszą [...] zł. Strona dołączyła do wniosku: - sprawozdanie finansowe za [..], z sumą aktywów i pasywów Spółki w kwotach po [..] zł oraz rachunek zysków i strat, wykazujący stratę za okres od [...] r., w wysokości [...] zł, - sprawozdanie finansowe za rok [..], z sumą aktywów i pasywów Spółki A. w kwotach po [..] zł oraz stratę w wysokości [..] zł, - upomnienia od dyrektorów izb celnych, dotyczące zapłaty kar pieniężnych w łącznej wysokości [..] zł, - zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego na łączną kwotę [..] zł, - protokoły zajęcia automatów do gier na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym odmówił skarżącej Spółce A. zwolnienia od opłat sądowych stwierdzając, iż sytuacja finansowa Spółki A. nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione ustawowe przesłanki, uprawniające do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym siedmiodniowym terminie skarżąca Spółka złożyła sprzeciw od wskazanego wyżej postanowienia, wnosząc o jego zmianę w całości i przyznanie prawa pomocy, poprzez częściowe zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. Wydanemu postanowieniu Spółka A. zarzuciła naruszenie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mimo że – zdaniem Spółki – w niniejszej sprawie zaktualizowały się przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Podniosła, że od dwóch lat wykazuje w swoich sprawozdaniach finansowych znaczne straty finansowe. Stan ten ma charakter trwały i pogłębia się, co też potwierdza sprawozdanie finansowe Spółki A. [...] za rok obrotowy [..]. Argumentowała, że przychód jest kategorią bilansową i nie oddaje rzeczywistej sytuacji materialnej strony, co najwyżej jest jednym z elementów (czynników) obrazujących kondycję podmiotów gospodarczych. Zdaniem Spółki, idąc tokiem rozumowania referendarza, również w latach [..] miała znaczny przychód, wobec czego winna być w znakomitej kondycji, a mimo (to) lata obrotowe [..] zamknęła ze znacznymi stratami. Spółka A. co prawda posiada majątek ruchomy (ujęty w wykazie środków trwałych), jednak składa się on wyłącznie z urządzeń do gry, które są trudno zbywalne. Część majątku została zatrzymana przez urzędy celne lub została zajęta w toku prowadzonych egzekucji, pozostaje poza sferą władania Spółki, przez co nie może ona ich spieniężyć, lecz również nie może prowadzić działalności gospodarczej. Zajęciu uległ jedyny rachunek bankowy. W toku egzekucji administracyjnych zajmowane są również urządzenia stanowiące jedyny majątek Spółki, który służy jej do prowadzenia działalności gospodarczej. Nie bez znaczenia dla skarżącej jest wysokość samych tylko wpisów od skarg na decyzje w przedmiocie wymierzenia skarżącej kary pieniężnej, która wynosi obecnie łącznie ponad [..] zł, zaś kwota wymaganych kar wynosi [..] zł. Jak stwierdziła skarżąca, nałożenie na nią obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w obecnej jej sytuacji majątkowej oznacza zamknięcie skarżącej dostępu do drogi sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wskazuje, że w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy podnieść, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy powinno być przyznane, gdy strona wykaże, że rzeczywiście nie posiada środków finansowych na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. Sąd poddaje ocenie wszystkie przedłożone do wniosku dowody, w tym także oświadczenia strony. W ocenie Sądu, sytuacja finansowa i majątkowa Spółki A., przedstawiona w oświadczeniu złożonym do wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie wraz dołączonymi dowodami, nie uzasadnia przekonania, że skarżąca znajduje się w sytuacji, w której nie będzie w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych w tej sprawie. Z informacji przedstawionych przez skarżącą wynika, że na przełomie ostatnich trzech lat uzyskała przychody i ponosiła wydatki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Spółka A. podnosi przy tym, że poniosła stratę finansową w [..]r. stratę [..] zł. Stratę ma potwierdzać także sprawozdanie finansowe Spółki A. za [..]r., jednakże dowodu potwierdzającego ten fakt za wskazany rok, strona (reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika) nie przedłożyła. Instytucja prawa pomocy kierowana jest to osób najuboższych, dotyczy także osób prawnych, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej i materialnej, które w żaden sposób nie będą w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. W ocenie Sądu, do wskazanego kręgu uprawnionych do przyznania prawa pomocy nie można zaliczyć skarżącej Spółki A. Skarżąca podważyła ustalenia referendarza w zakresie rzeczywistej sytuacji materialnej Spółki A., w kontekście powoływanej przez Spółkę A. straty wynikającej z bilansu finansowego wskazując, że znaczny przychód jest jedynie kategorią finansową. Sąd odpowiadając na ten zarzut wyjaśnia, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środkówfinansowych. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., sygn. akt I FZ 239/14, opubl. w Lex nr 1486755). Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt II GZ 175/14, opubl. w Lex nr 1465305). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela powołane stanowisko orzecznictwa. Skarżąca winna wykazać, że faktycznie nie dysponuje jakimkolwiek źródłem dochodu, a przy tym, że podjęła wszystkie możliwe starania aby zdobyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Trudności w sprzedaży ruchomości, które są własnością Spółki nie świadczą same w sobie o konieczności uwzględnienia żądania strony. Twierdzenia podnoszone na okoliczność niemożliwości uzyskania kredytów przez Spółkę, nie zostały w jakikolwiek sposób uprawdopodobnione. Jak podniosła skarżąca, jedyny wspólnik odstąpił od dokapitalizowania skarżącej, co jednakże nie świadczy jeszcze, o tym, że skarżąca z jakichkolwiek innych źródeł nie jest w stanie zdobyć środków finansowych na pokrywanie bieżącej działalności, na którą nie tylko składają się jej zobowiązania cywilnoprawne, ale na równi z nimi należy traktować obowiązek poniesienia kosztów sądowych w sprawach inicjowanych przez skarżącą. Sąd uznał, za niewystarczająco przemawiające za uwzględnieniem wniosku, okoliczności zajęcia rachunku bankowego Spółki przez komornika, konieczność poniesienia wpisów sądowych w łącznej kwocie [..] zł oraz wymagalnych od Spółki A. kar z tytułu prowadzenia z tytułu urządzania gry na automatach poza kasynem gry w łącznej wysokości [..] zł. Sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych skarżącej nie jest wystarczający dla uznania, iż Spółka spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA: z dnia 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 66/09, opubl. w Lex nr 564255; z dnia 19 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 305/14, opubl. w 1437248). Duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może również przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem skarżącej przy rozpatrywaniu jej wniosków o przyznanie prawa pomocy. Reasumując, Sąd biorąc pod uwagę wszystkie powołane wyżej okoliczności, uznał, że przedmiotowy wniosek skarżącej jest niezasadny. Uwzględniając zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, nie sposób uznać, że skarżąca, która wykazywała w bilansie znaczne przychody, nie jest w stanie partycypować w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania i spełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. W sytuacji podnoszonego pogorszenia się sytuacji finansowej, Spółka A. nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie domagała się wszczęcia postępowania upadłościowego czy naprawczego. Sąd podziela w pełni pogląd judykatury, zgodnie z którym przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 5 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1488/13, opubl. w Lex nr 1452616). Sprzeciw skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie ani w całości, ani w części. Uwzględniając powyższe, Sąd na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 sierpnia 2016 r.