II SA/Sz 813/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Michał Iwanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 września 2011 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia należności do zwrotu z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń alimentacyjnych oddala skargę Decyzją z dnia [...] , działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...], Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], powołując się na art. 27 ust. 1, 1a, 2, 3, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 123, poz. 836), ustalił T.W. do zwrotu należność w kwocie [...] zł, obejmującą należność główną w wys. [...] zł oraz odsetki ustawowe, z tytułu otrzymanych przez M.M. świadczeń alimentacyjnych na dziecko – S.W.. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że decyzją z dnia [...] przyznane zostało świadczenie alimentacyjne na dziecko – S.W., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od [...] r. do [...] r. Następnie, wskazując na art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ wyjaśnił, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zatem kwota wypłacona z tytułu przyznanego świadczenia alimentacyjnego pomniejszona o dokonane przez Komornika wpłaty, podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. T.W. odwołał się od ww. decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnosząc o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia, względnie o jej zmianę w części dotyczącej należności głównej, która dochodzona jest w wysokości rażąco sprzecznej ze stanem faktycznym. Odwołujący się przyznał, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny i że do końca [...] r. nie płacił bieżących alimentów na rzecz swego syna S.W. w kwocie [...] zł miesięcznie, za co został ukarany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w [...]. Podkreślił jednak, że od [...] r. alimenty przesyła na bieżąco przekazami pocztowymi na ręce matki uprawnionego – M.M. W przekazach tych precyzyjnie określa, na pokrycie jakich należności przesyłane są pieniądze i w jego ocenie, nikt w sposób dowolny nie ma prawa zmieniać ich jasno i czytelnie sformułowanego przeznaczenia. Z tego powodu, za niezrozumiałe T.W. uznał dochodzenie zwrotu kwot od [...] r., od kiedy to regularnie płaci bieżące alimenty. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 27 ust. 1, 1a, 2, 3 oraz art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył treść przepisów prawnych wymienionych w podstawie prawnej decyzji oraz art. 28 ww. ustawy i zauważył, że decyzją z dnia [...] r. organ pierwszej instancji przyznał na rzecz małoletniego S.W. świadczenie z funduszu alimentacyjnego, na okres od [...] w kwocie po [...] zł miesięcznie. Tym samym, w powyższym okresie świadczeniowym, synowi T.W., tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłacono łączną kwotę [...]. Przedstawiciel ustawowy wierzyciela S.W. – M.M. przyjmowała przekazy T.W. od [...] na łączną kwotę [...] zł, natomiast kolejnych przekazów nie przyjmowała. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, M.M. złożyła Komornikowi pismo z dnia [...] iż otrzymaną od dłużnika kwotę w wysokości [...] zł zaliczyła na poczet zaległych odsetek. W związku z powyższym Komornik ograniczył egzekucję o kwotę [...] zł zaległych odsetek, co potwierdza informacja Komornika z dnia [...] r. znajdująca się w aktach sprawy. Według informacji o stanie egzekucji sporządzonej przez Komornika w dniu [...] alimenty zaległe dla wierzyciela na ten dzień wynosiły [...] zł, zaś odsetki od tej zaległości na dzień [...] wynosiły [...]zł. Decyzja organu pierwszej instancji wydana w oparciu o art. 27 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obejmować winna kwotę wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego pomniejszoną o wysokość kwoty wyegzekwowanej i przekazanej na ten cel przez organ egzekucyjny. Na rachunek bankowy Ośrodka Pomocy Społecznej, tj. organu właściwego dla wierzyciela, nie wpłynęła za wskazany okres świadczeniowy żadna kwota wyegzekwowanych alimentów, co ostatecznie sprawiło, że strona obowiązana jest zwrócić organowi właściwemu wierzyciela kwotę należności głównej [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami, którą organ wypłacił wierzycielowi za okres świadczeniowy. Tej właśnie kwoty z odsetkami - stosownie do treści art. 27 ust. 2 oraz 27 ust. 1a ww. ustawy - zażądał organ pierwszej instancji wraz z odsetkami. W ocenie Kolegium, zaskarżona decyzja administracyjna jest zgodna z obowiązującym prawem i brak było podstaw do jej uchylenia bądź zmiany. Jednocześnie organ zwrócił uwagę, że przepis art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a do wydania decyzji na jego podstawie organ administracyjny jest zobligowany. Powyższe wynika z faktu, iż ustawodawca posługuje się zwrotem: "organ właściwy wierzyciela wydaje", co oznacza, że po zakończeniu okresu świadczeniowego powstaje po stronie organu właściwego wierzyciela prawny obowiązek wydania decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie zmienia tego faktu to, że w myśl art. 30 ust 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Chcąc zatem skorzystać z powyższego uprawnienia dłużnik alimentacyjny obowiązany jest skierować do organu pierwszej instancji odrębne podanie zawierające stosowny wniosek wraz z uzasadnieniem. T.W. zaskarżył opisaną decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o jej uchylenie w całości lub w części i tym samym nieobciążanie go kwotą wypłaconą przez Ośrodek Pomocy Społecznej M.M. po dniu [...] Powołując się na treść preambuły ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów skarżący wywiódł, że wynika z niej jednoznacznie, że pomoc ta nie stanowi kasy oszczędnościowo-pożyczkowej, a jej głównym zadaniem jest zapewnienie potrzebującym, zwłaszcza dzieciom, niezbędnych, bieżących środków do życia. Skarżący podał, że do [...] r. nie płacił alimentów, ponieważ jest osobą notorycznie bezrobotną, utrzymującą się jedynie z prac dorywczych. Od [...] do chwili obecnej, regularnie płaci na ręce matki swojego syna bieżące alimenty, wypełniając ciążący obowiązek w sposób ustalony przez Sąd. W tej sytuacji bezsprzecznym jest, że od półtora roku nie jest osobą uchylającą się od łożenia na utrzymanie dziecka. Mimo to, Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], wiedząc o tym, że regularnie przesyła dziecku należne pieniądze, wypłaca zaliczkę alimentacyjną, a M.M. te pieniądze przyjmuje, chociaż od [...]r. odbierała przesyłane przez niego pieniądze. W takim stanie rzeczy skarżący stwierdził, że jest bezpodstawnie i bezprawnie oskarżany o czyny, których nie popełnia, a także poniżany i pomawiany. Skarżący podkreślił, że czym innym jest ciążący na nim obowiązek bieżącej alimentacji, a czym innym dług jaki ma z powodu alimentów zaległych, zaś przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie mają służyć do ściągania zaległych alimentów, ani przez Komorników, ani przez jakikolwiek fundusz alimentacyjny. M.M. powinna natychmiast poinformować Ośrodek Pomocy Społecznej , że od [...] odbiera przesyłane alimenty, zaś Ośrodek Pomocy Społecznej powinien z urzędu wstrzymać wypłatę bieżącej zaliczki alimentacyjnej, czego nie zrobił. Kwestionując prawidłowość działania organu pierwszej jak i drugiej instancji T.W. skonstatował, że w świetle regulacji przepisów Kodeksu cywilnego, przesyłane przez niego pieniądze stanowią bieżącą ratę alimentacyjną, jaką wypłaca swojemu dziecku co miesiąc na ręce M.M. i bez jego zgody nie mogą one być w żaden inny sposób zakwalifikowane. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ww. ustawy). Przeprowadzone pod tym kątem badanie zaskarżonego rozstrzygnięcia doprowadziło Sąd do uznania, iż skarga nie jest zasadna. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7), zwanej w dalszej części uzasadnienia "ustawą". W myśl art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 ustawy). Okolicznością niesporną jest, że decyzją z dnia [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, przyznał świadczenie alimentacyjne na S.W. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...]r. Po ustaniu okresu świadczeniowego, w trakcie którego wypłacono świadczenia alimentacyjne na S.W. jego matce M.M. wystąpiła zatem podstawa prawna jak i faktyczna do ustalenia, mocą decyzji administracyjnej, żądania zwrotu od dłużnika alimentacyjnego – T.W. świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami. W tym miejscu należy wyjaśnić, że kwestionowanie przez skarżącego zasadności wypłacania matce dziecka świadczeń z funduszu alimentacyjnego w sytuacji równoczesnego otrzymywania alimentów za ten sam okres nie mogło stanowić skutecznego zarzutu na etapie badania zaskarżonej decyzji, która została wydana w trybie art. 27 ust. 2 ustawy. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Użyte w art. 134 § 1 ww. ustawy określenie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd nie może także swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, w której wydano zaskarżony akt prawny. Zasada niezwiązania sądu granicami skargi nie oznacza, że sąd nie jest związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność kwestionowane przez uprawniony podmiot (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1082/09, z dnia 8 grudnia 2010 r., sygn. akt I GSK 618/09 - dostępne na stronie www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Z tych względów rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że wobec funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji z dnia [...] przyznającej świadczenie alimentacyjne oraz faktu jej wykonania, tj. wypłacenia ze środków funduszu alimentacyjnego świadczeń należnych S.W., wystąpiły okoliczności uzasadniające wydanie zaskarżonej decyzji. Odrębną kwestią jest natomiast to, czy mogłoby dojść do skutecznego wzruszenia ww. decyzji z dnia [...] r. i uznania, że wypłacone w okresie od [...] świadczenia alimentacyjne były świadczeniami nienależnymi, gdyż zostały wypłacone, w sytuacji gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty (art. 2 pkt 7 lit. d ustawy). Wówczas rozważeniu podlegałaby kwestia zaistnienia podstawy do ewentualnego wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją na mocy art. 145 § 1 K.p.a. Skład orzekający nie neguje wywodów skargi, wedle których, świadczenia alimentacyjne winny służyć okresowemu, częściowemu wsparciu tych dzieci, w stosunku do których obowiązany do tego rodzic nie uiszcza należnych, bieżących alimentów - nie zaś pokrywaniu i egzekwowaniu przy pomocy komornika sądowego zaległych świadczeń. Rację ma również skarżący, że co do zasady dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić, o czym stanowi art. 451 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.). Tym niemniej zaistniały stan rzeczy, w którym pomimo regulowania przez skarżącego bieżących alimentów został on uznany za osobę zobowiązaną do zwrotu wypłaconych za ten sam okres świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest wynikiem między innymi tego, że należnych alimentów T.W. nie przekazywał prowadzącemu egzekucję bieżących i zaległych alimentów komornikowi sądowemu, jak i nie poinformował komornika o dokonywanych wpłatach bezpośrednio na ręce M.M. oraz o ich wyraźnym przeznaczeniu. Rekapitulując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że wydając zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie naruszyło obowiązujących przepisów prawa, w związku z czym, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, skargę oddalił.