II SA/Sz 889/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 lutego 2016 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2012 r., poz. 400 ze zm.) pozbawił K. P. uprawnień kombatanckich. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ ustalił, że K. P. pełniąc służbę w K. wykonywał zadania operacyjne związane z likwidacją ugrupowań mających na celu walkę o niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem organu, w tych okolicznościach ma zastosowanie przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, zgodnie z którym pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej. Pismem z dnia [...] r. K. P. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy, podnosząc, że ma [...] lata, jest niepełnosprawny i jest mu bardzo przykro, że został pozbawiony uprawnień kombatanckich. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że K. P. służył w K., który był wojskowo-policyjną formacją zbrojną R. , powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi. Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" zgodnie z przyjętą wykładnią wyrażoną w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 1992 r. (II UZP 7/91) podzieloną przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r. (sygn. akt T 15/93), oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Tym samym należy uznać, że K. był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej. Biorąc pod uwagę całość zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego, organ uznał, że zainteresowany podczas pełnienia służby wojskowej w K. wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczeniem organizacji niepodległościowych. Wykazanie osobie zainteresowanej wykonywania zadań operacyjnych (lub śledczych) upoważnia organ do zastosowania przywołanego przepisu i wydania rozstrzygnięcia o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Jednocześnie organ podkreślił, że w stosunku do strony nie było prowadzone postępowanie weryfikacyjne zakończone decyzją właściwego organu przyznającą uprawnienia kombatanckie. Znajdujący się w aktach "Protokół z przeglądu akt kombatanckich z [...]§r." nie może bowiem zdaniem organu zostać uznany za decyzję administracyjną w rozumieniu przepisów postępowania administracyjnego. Nie wymieniono w nim podstawy prawnej wobec czego może być rozpatrywany co najwyżej w kategoriach dokumentu utrwalającego określoną czynność przeprowadzoną w toku postępowania. Można też uznać, że stanowi czynność mającą jedynie pewne pozory aktu administracyjnego, lecz nie będącej nim. Z kolei zaświadczenie o uprawnieniach kombatanckich wydane przez Urząd do Spraw Kombatantów obrazowało jedynie stan akt sprawy, utrwalało określoną czynność przeprowadzoną w toku postępowania. Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c cytowanej ustawy osoba, której dotyczy powyższy przepis nie może uzyskać uprawnień kombatanckich z żadnego tytułu nawet gdyby okoliczności faktyczne mające lec u podstaw wydania pozytywnego rozstrzygnięcia zostały należycie udokumentowane. K. P., nie zgadzając się z powyższą decyzją, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze tej podniósł, że był w wojsku z poboru i jako żołnierzowi mówiono mu, że za niewykonanie rozkazu grozi kara śmierci przez rozstrzelanie. Dodał, że skończył [...] lata i jest mu przykro, że po tylu latach potraktowano go jako przestępcę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 4 lutego 2016 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że w jego ocenie w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak również przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pełnomocnik wskazał, na błędną wykładnię art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o Kombatantach polegającą na błędnym przyjęciu, że zadania śledcze i operacyjne należy rozpatrywać oddzielnie podczas gdy zdaniem skarżącego, przesłanki te powinny być rozpatrywane łącznie. Zdaniem pełnomocnika, w sprawie niewłaściwie zastosowano art. 25 ust. 2 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o Kombatantach w sytuacji gdy skarżący nie wykonywał zadań przeciwko organizacjom uznawanym aktualnie za organizacje narodowo-wyzwoleńcze. Organ zignorował przy tym fakt, że jedyną karą za niewykonanie rozkazu była kara śmierci, jak również to, że z pisma IPN wynika, że brak jest dowodu na bezpośredni udział skarżącego w prowadzonych walkach. W jego ocenie, doszło także do naruszenia art. 80 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony pomimo, że w sprawie pozostały niewyjaśnione okoliczności, a także do naruszenia art. 80 K.p.a. w zw. z art. 76 § 1 K.p.a. poprzez przyjęcie przez organ, że działania skarżącego nie zostały zweryfikowane jako działania, które nie były wymierzone w organizacje o charakterze narodowo-wyzwoleńczym. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i umorzenie postępowania a także zasądzenie kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według powyższego kryterium wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż akt ten odpowiada prawu. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją utrzymano w mocy decyzję pozbawiającą skarżącego uprawnień kombatanckich w oparciu o przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2012 r. poz. 400). W myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a cytowanej ustawy, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art. 21 ust. 2 w pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3. Z kolei zgodnie z treścią art. 21 ust. 2 tej ustawy uprawnienia, o których mowa w ust. 1 (tj. przysługujące osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom), nie przysługują m.in. osobie, która: w latach 1944 – 1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzje o pozbawieniu uprawnień kombatanckich podejmuje Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w tym w wyniku weryfikacji, z urzędu lub na wniosek stowarzyszeń kombatanckich, Ministra Sprawiedliwości, Ministra Obrony Narodowej albo ministra właściwego do spraw wewnętrznych (art. 25 ust. 4 i 5 ustawy o kombatantach). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, zgodnie z którym użyty spójnik "i" w zwrocie "zadania śledcze i operacyjne", zamieszczony w przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach, nie ma funkcji koniunkcyjnej, lecz ma znaczenie enumeratywne, tj. wyliczające. W te mierze należy podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OSK 2529/11, zgodnie z którym służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej oraz wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych i śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawienia uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Nie ulega przy tym wątpliwości, ze K. był wojskowo-policyjną formacją zbrojną R. , powstałą w [...] r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2006 r., II OSK 536/05, LEX nr 194856). Podkreślić także należy, że zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, należy interpretować oddzielnie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2010 r., II OSK 1832/09, LEX nr 746822). Analogiczne stanowisko zajął także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 19 lutego 2014 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 1127/13 (skarga kasacyjna od tego wyroku została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2016 r. – sygn. akt II OSK 1393/14). Tym samym należy uznać, że uprawnień kombatanckich można pozbawić osobę spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, która wykonywała podczas i w związku z tą służbą zarówno zadania operacyjne i śledcze, jak też wykonywała tylko zadania śledcze lub jedynie zadania operacyjne zwalczając organizacje niepodległościowe lub osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej (por. wyroki NSA z dnia 10 lutego 2005 r. sygn. OSK 1126/04, z dnia 13 maja 2009 r. sygn. akt II OSK 1083/08, z dnia 1 września 2010 r., sygn. II OSK 1832/09). Z tych względów, Sąd nie podziela przeciwnych poglądów, według których użycie przez ustawodawcę w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c powołanej ustawy spójnika "i" (koniunkcja) przemawia za przyjęciem stanowiska, że pozbawienie danej osoby uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c tej ustawy, wymaga wykazania, że osoba wykonywała zarówno zadania śledcze, jak i operacyjne (por. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2008 r. sygn. akt II OSK 1502/07). Zdaniem Sądu, za prawidłowe należy uznać ustalenia organu dokonane na podstawie informacji zawartych w zaświadczeniu kierownika A. r. (k. 5 akt administracyjnych), a także deklaracji członkowskiej Z. (k. 7 - 8 akt administracyjnych), że K. P. pełniąc służbę w 6 i 8 Pułku K. w ramach służby wojskowej brał udział w "walkach z reakcyjnym podziemiem". Należy podkreślić, że w opisanym wyżej zaświadczeniu z [...] r., potwierdzono, że skarżący pełnił służbę wojskową w Jednostkach K. w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r., oraz że jednostki te brały udział w walce ze "zbrojnym reakcyjnym podziemiem". Dodatkowo, we wspomnianej deklaracji członkowskiej (opatrzonej własnoręcznym podpisem) skarżący wskazał, że został przydzielony do 8-go Pułku K. , skąd wyjeżdżał "na walki z reakcyjnym podziemiem". Nie budzi zatem wątpliwości okoliczność, że sam skarżący potwierdził, że nie tylko odbywał służbę w K., ale też, że brał czynny udział w zwalczaniu organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto, jak wynika z informacji z Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...], r. jednostki, w których w okresie od [...] r. do kwietnia 1952 r. służył skarżący brały udział w walkach zbrojnych m.in. z Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Armią Krajową, Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość", Konspiracyjnym Wojskiem Polskim, a także z grupami zbrojnymi określanymi jako "bandy o charakterze rabunkowym" oraz innymi ugrupowaniami z podaniem pseudonimów ich dowódców. Jak już wcześniej zaznaczono, K. jest zaliczany do aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego. Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2006 r., sygn. II OSK 536/05, w którym stwierdzono, że służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej - wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych i śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi również podstawę do wydania decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. K. był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w [...] r. do walki z niepodległościowym podziemiem polskim oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi. Tym samym za nieuzasadnione należy uznać argumenty skarżącego zmierzające do wykazania, że nie wykonywał on zadań przeciwko organizacjom uznawanym aktualnie za organizacje narodowo-wyzwoleńcze. Okoliczność, że w piśmie IPN stwierdzono, iż brak jest dowodów na bezpośredni udział skarżącego w prowadzonych walkach powyższego stanowiska nie zmienia skoro w aktach administracyjnych znajdują się takie dowody – w postaci chociażby opisanej wcześniej deklaracji członkowskiej. Wobec powyższego bezpodstawny jest także zarzut naruszenia art. 80 K.p.a. i art. 7 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony. Pomijając okoliczność, że aż do dnia rozprawy skarżący o takie przesłuchanie nie wnioskował, należy podkreślić, że w sprawie nie występują takie niejasności, których wyjaśnienie wymagałoby przeprowadzenia wspomnianego dowodu. Nie sposób bowiem o takich niejasnościach mówić, skoro z deklaracji podpisanej przez skarżącego wynika, że brał udział w walkach z "reakcyjnym podziemiem", a przy tym przez całe postępowanie przed organem powyższej okoliczności nie kwestionował. Nie sposób też zgodzić się ze skarżącym, że jego działania zostały już zweryfikowane jako działania, które nie były wymierzone w organizacje o charakterze narodowo-wyzwoleńczym. Należy bowiem podzielić pogląd organu, że Protokół z przeglądu akt weryfikacyjnych nie jest aktem administracyjnym, lecz dokumentem utrwalającym określoną czynność przeprowadzoną w toku postępowania (analogicznie wypowiedział się m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 9 listopada 2009 r. – sygn. akt V SA/Wa 1185/09). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się też pogląd, zgodnie z którym fakt udziału w walkach z podziemiem niepodległościowym, nawet jeżeli nie był w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej w KBW, powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej, dlatego też, tym osobom nie przysługują uprawnienia kombatanckie z żadnych tytułów (por. wyroki NSA: z dnia 29 stycznia 2008 r. sygn. II OSK 1948/06, z dnia 11 marca 2008 r. sygn. II OSK 199/07). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organ administracji prawidłowo stwierdził wystąpienie przesłanki do orzeczenia o pozbawieniu K. P. uprawnień kombatanckich, które uzyskał na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach. Ustawa powyższa nie uznaje za działalność kombatancką lub z nią równorzędną pełnienia służby lub funkcji w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością osoba wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Stąd też w świetle art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a powołanej ustawy wystąpiły przesłanki do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich. W tym miejscu należy zaznaczyć, że na treść rozstrzygnięcia w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich nie ma wpływu aktualny wiek skarżącego, jego stan zdrowia i sytuacja materialna. Tego rodzaju przesłanki nie zostały bowiem uwzględnione w przepisach ustawy o kombatantach a zatem nie mogą być brane pod uwagę, jak oczekuje tego skarżący. W tym stanie rzeczy, ponieważ zawarte w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.