II SA/Sz 932/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi E.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na rzecz adw. D.G. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu. Burmistrz Gminy i Miasta decyzją z dnia [...], numer [...], wydaną na podstawie art. 41 §1 i §2, art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", art. 2, art. 10 ust.1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567) w związku z art. 17, art. 23, art. 26 ust.2, 32 ust.2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) nie przyznał E.O. prawa do zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad niepełnosprawną G.K. Organ ustalił, że E.O. w dniu [...] złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna. Załącznikami do wniosku były wymagane oświadczenia oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki – G.K. z dnia [...] Nr [...]. Stwierdził, że podstawą do podjęcia decyzji odmownej jest przepis ww. ustawy, który określa, że zasiłek przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r., na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548). Zdaniem organu, z analizy dokumentów zebranych w sprawie wynika, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało ustalone pierwszą decyzją w terminie [...] z uwagi na okres ważności orzeczenia osoby wymagającej opieki (decyzja z dnia [...] Nr [...]). Decyzja ta nie wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. Jednocześnie organ poinformował, że strona może ubiegać się o specjalny zasiłek dla opiekuna, który również przysługuje osobie sprawującej stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Od decyzji tej E.O. odwołała się, uznając decyzję organu pierwszej instancji za krzywdzącą, bowiem opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką i nie może podjąć zatrudnienia. Jako uzasadnienie podała, iż po [...] nie starała się o przedłużenie orzeczenia o niepełnosprawności matki ze względu na zmianę przepisów o uprawnieniach do świadczenia pielęgnacyjnego. Obecnie uzyskała nowe orzeczenie, które uznaje za przedłużenie poprzedniego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją numer [...], z dnia [...], wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 1 i art. 2 ust. 1-4 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów po rozpatrzeniu odwołania E.O. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg sprawy i stwierdziło, że podstawę materialnoprawną wydania decyzji stanowi ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, która określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r., w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 2 ust. 1 tej ustawy stanowi, że zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Natomiast ust.2 tego artykułu stanowi, że zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okres od 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego wejście w życie ustawy, w którym osoba spełnia warunki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Kolegium stwierdziło, że z akt sprawy wynika, że G.K. - matka wnioskodawczyni - orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony do dnia [...]. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] przyznał E.O. świadczenie pielęgnacyjne w celu sprawowania opieki nad matką na okres obowiązywania powyższego orzeczenia, tj. do dnia [...]. Następne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności G.K. uzyskała, na wniosek z dnia [...], w dniu [...] - na stałe. Wobec powyższego Kolegium uznało, że E.O. miała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na czas określony i w jej przypadku nie ma zastosowania przepis art. 2 ust. 1 ww. ustawy, ponieważ jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie wygasło z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Nie może więc być jej przyznany zasiłek dla opiekuna na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 14 maja 2014 r. oraz na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 2 od dnia 15 maja 2014 r. na czas nieokreślony. Równocześnie Kolegium poinformowało, że na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności strona może wystąpić z wnioskiem o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, na podstawie przepisów art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na powyższą decyzję E.O. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjny. Skarżąca podniosła, że po upływie terminu ważności poprzednio obowiązującej decyzji nie złożyła w lipcu 2013 r. ponownego wniosku, ponieważ w MGOPS powiedziano jej, że takie świadczenie nie będzie przysługiwać. Po uzyskaniu informacji, że może ponownie ubiegać się o przyznanie ww. świadczenia, dnia [...] złożyła stosowny wniosek w MGOPS. Decyzją odmówiono jej przyznania świadczenia, uzasadniając to tym, że poprzednia decyzja nie wygasła z mocy prawa. Jej matka G.K. poprzednie orzeczenie o niepełnosprawności miała ważne do dnia [...]. Po uzyskaniu informacji, że świadczenie nie będzie jej przysługiwać matka nie stanęła przed Powiatowym Zespołem ds. Orzekania o Niepełnosprawności. W decyzji nie odniesiono się, do tego czy spełnione zostały warunki art. 1 i 2 cytowanej w decyzji ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Jednym z uzasadnień odmowy przyznania jej świadczenia jest to, że ważność orzeczenia o niepełnosprawności matki upłynęła dnia [...] (matka obecnie znowu ma orzeczenie i zostało jej wydane na stałe). Skarżąca, gdy powzięła informację o treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13, złożyła stosowny wniosek, jednak otrzymała decyzje odmowne. Jej zdaniem, zgodnie z wyrokiem trybunału, spełnia warunki do otrzymania zasiłku dla opiekuna, a mianowicie spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Skarżąca poinformowała także, że w decyzji Kolegium imię i nazwisko przewodniczącego (strona 1, wers 17), wers 16 na stronie 2 oraz podpis przewodniczącego Składu Orzekającego (str. 3) zostały poprawione, tj. wykreślone za pomocą korektora bez stosownych parafek, podpisów co nie powinno mieć miejsca w dokumencie jakim jest decyzja administracyjna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik E.O., ustalony w ramach pomocy prawnej, w piśmie procesowym z dnia [...] wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postepowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. Naruszenie prawa materialnego art. 2 ust.1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, poprzez jego niezastosowanie, mimo, że skarżąca powinna zostać objęta systemem pomocowym z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką, a została wykluczona wyłącznie dlatego, że data wygaśnięcia decyzji o zasiłku pielęgnacyjnym zbiegła się z datą wskazaną w art.11 ust.1 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z dnia 7 grudnia 2012 r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 grudnia 2013 r., 2. Naruszenie przepisów postępowania art. 71 K.p.a., polegające na dokonaniu przez organ administracji publicznej poprawek w zaskarżonej decyzji za pomocą korektora, które to poprawki podważyły zaufanie skarżącej do organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz.270). Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567). Ustawa ta została uchwalona w celu wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., w sprawie o sygn. K 27/13, który orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r. poz. 1548), jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że zakwestionowaną regulacją naruszono prawa słusznie nabyte oraz zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, a jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 1). Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, z dniem 1 lipca 2013r. Zdaniem organów obu instancji, skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej zasiłku dla opiekuna, gdyż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które zostało jej przyznane decyzją Burmistrza Gminy i Miasta z dnia [...], nie wygasło z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy, lecz na skutek upływu okresu, na który zostało przyznane (z dniem [...]). Stanowisko to uznać należy za prawidłowe. Wykładnia art. 2 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, prowadzi do konkluzji, iż decyzje przyznające świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów sprzed nowelizacji, dokonanej ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. wygasały z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 tej ustawy, niezależnie od daty ich wydania i okresu na jaki przyznawały to świadczenie, jeśli ten okres nie upływał przed 30 czerwca 2013 r., a prawo do świadczenia powstało przed dniem wejścia w życie nowelizacji (patrz: wyroki WSA sygn. akt II SA/Ke 999/13, sygn. akt II SA/Łd 969/14 dostępne w Internecie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie świadczenie pielęgnacyjne przyznane było skarżącej na okres [...] z uwagi na czasowy charakter wydanego orzeczenia o niepełnosprawności (art. 24 ust.1 w zw. z ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustalone było do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływał termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Data wygaśnięcia decyzji z upływem okresu jej ważności, w przypadku skarżącej, pokrywała się z datą wygaśnięcia z mocy prawa decyzji na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, z dniem 1 lipca 2013 r. W ocenie sądu, zbieg tych dat nie miał jednakże wpływu na podstawę wygaśnięcia decyzji, stąd nie można uznać, że decyzja wydana na rzecz skarżącej wygasła z mocy prawa z dniem [...], na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Przypomnieć bowiem należy, że art. 11 ww. ustawy w swej pierwotnej treści brzmiał: "Art. 11. 1. Osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. 2. W przypadku ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio. 3. Wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1." Skoro w przypadku skarżącej decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie wygasła z mocy prawa na wskazanej powyżej podstawie, nie można było przy rozpatrywaniu jej wniosku stosować art. 2 ust. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, który wobec osób spełniających warunek art. 2 ust.1 tej ustawy, reguluje jedynie okresy przyznania zasiłku dla opiekuna i określa dodatkowy warunek jego uzyskania, polegający na konieczności spełniania przez osobę wnioskującą warunków otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Dodać należy, że po utracie ważności decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca nie starała się o przyznanie żadnego ze świadczeń opiekuńczych, a jej matka nie podjęła działań zmierzających do uzyskania dalszego orzeczenia o niepełnosprawności. G.K. kolejne orzeczenie, ustalające znaczny stopnień niepełnosprawności, uzyskała dopiero dnia [...]. W związku z tym w okresie do dnia uzyskania tego orzeczenia E.O. nie spełniała także dodatkowego wymogu ustalonego w art. 2 ust. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, tj. nie spełniała warunków otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. (art. 17: Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje .../osobom/... jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Za prawidłowością dokonanej przez sąd wykładni przemawia także treść art. 25 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów:" W przypadku, gdy o specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w art. 16a ustawy zmienianej w art. 17, ubiegają się osoby, którym w okresie od dnia 31 grudnia 2012 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. wygasły decyzje przyznające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, wydane na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2013 r., z powodu upływu terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje tym osobom w okresie od dnia wejścia w życie ustawy do dnia 31 grudnia 2014 r., na warunkach dotyczących specjalnego zasiłku opiekuńczego określonych w ustawie zmienianej w art. 17, również jeżeli osoby te nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Tym samym, jak trafnie podniesiono w motywach zaskarżonej decyzji, brak było podstaw do przyznania skarżącej zasiłku dla opiekuna. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego poprawek zaskarżonej decyzji polegających na zakryciu korektorem wybranych jej treści, Sąd w pierwszej kolejności wyjaśnia, że art. 71 K.p.a. ma zastosowanie do protokołów, a nie wydawanych decyzji. Należy jednak stwierdzić, że w stosunku do decyzji zasady ogólne postępowania administracyjnego, tj. zasada pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 K.p.a.), zasada legalności działania (art. 6 K.p.a.), winny powodować, że takie sytuacje w ogóle nie miałyby miejsca. Każdorazowo jednakże należy ocenić, czy takie postępowanie organu wydającego decyzję mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie w treści decyzji zakryto korektorem w dwóch miejscach nazwisko Przewodniczącego Składu Orzekającego Kolegium i w to miejsce odręcznie wpisano nazwisko D.R.. Ponieważ jednak do decyzji załączono protokół z posiedzenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w niniejszej sprawie, nie ulega wątpliwości, że Przewodniczącym składu orzekającego w przedmiotowej sprawie była D.R.. Kolejne zakrycie korektorem treści zaskarżonej decyzji dotyczy nie wywodów organu, a brzmienia przytoczonego art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Sąd stwierdza, że po dokonanym zakryciu korektorem, pozostała część jest zgodna z brzmieniem przepisu, a w związku z tym zakrycie korektorem omówionych części zaskarżonej decyzji, choć nieprawidłowe i w zasadzie niedopuszczalne, nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.