II SA/Sz 933/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 933/13 w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia odmówić przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 lutego 2014r. oddalił skargę A.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydaną w przedmiocie dodatku mieszkaniowego. Wyrok ten został odczytany obecnemu na sali skarżącemu, a po ogłoszeniu sędzia sprawozdawca podał ustnie zasadnicze powody tego rozstrzygnięcia oraz pouczył skarżącego o terminie i sposobie zaskarżenia wyroku oddalającego skargę (vide: protokół rozprawy karta [...] akt sądowych). Skarżący złożył w ustawowym terminie wniosek o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o sposobie i terminie zaskarżenia wyroku skargą kasacyjną został doręczony skarżącemu w dniu 3 marca 2014 r. (vide : zwrotka karta [...] akt). W dniu [...] skarżący złożył do wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 28 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W postanowieniu wyjaśniono stronie, że z mocy ustawy jest zwolniona od kosztów sądowych w tej sprawie. Odpis postanowienia wraz z pouczeniem o zażaleniu został doręczony skarżącemu w dniu [...] (vide: zwrotka karta 58 akt ). W piśmie złożonym do sądu w dniu [...] skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie oraz zgłosił wnioski o sprostowanie nazwiska w zaskarżonym postanowieniu i przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o uzupełnienie wyroku. W uzasadnieniu pisma skarżący podał, że przygotowując zażalenie dokładniej zapoznał się z ustawą Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i stwierdził, że przysługiwało mu prawo zgłoszenia wniosku o uzupełnienie wyroku, jeśli sąd nie orzekł o całości skargi. Zdaniem skarżącego, w jego przypadku, sąd ani ustnie na rozprawie, ani w uzasadnieniu wyroku, nie ustosunkował się do zarzutu skargi dotyczącego nieprzestrzegania przez Centrum Świadczeń i SKO ustawy o ochronie danych osobowych. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2014 r. sąd sprostował oczywista omyłkę pisarską w postanowieniu z 28 marca 2014 r., zgodnie z wnioskiem strony. Postanowieniem z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt I OZ 392/14, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie WSA wydane w przedmiocie odmowy ustanowienia adwokata. W związku z wnioskiem skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o uzupełnienie wyroku, zarządzeniem z dnia [...] sąd wezwał skarżącego do podania okoliczności uprawdopodabniających brak winy w uchybieniu terminu do złożenia ww. wniosku o uzupełnienie wyroku oraz do wskazania daty, w której ustała przyczyna uchybienia terminu do złożenia ww. wniosku, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przywrócenia terminu. W odpowiedzi na zobowiązanie sądu, skarżący złożył pismo z dnia [...], w którym podał, że jest osobą nie posiadającą wykształcenia prawniczego i aktualnie bezrobotną. Występował przed sądem bez adwokata ze względów finansowych. Jednocześnie wierzył, że sąd udzielił mu dnia 6 lutego 2014 r. wszystkich potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz, że pouczył go o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Zdaniem skarżącego, sędziowie skierowali go na drogę trudniejszą dla realizacji jego praw, bo wymagającą posiadania środków na adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej. Nie poinformowali go o możliwości dochodzenia swoich praw bez adwokata, czym uniemożliwili mu domaganie się rozpatrzenia przez sąd całej jego skargi. W dalszej części pisma skarżący wskazał (między innymi), że uzasadnienie wyroku z dnia 6 lutego 2014 r. nie odnosi się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze. Brak jest też powołania się na podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Według skarżącego nie zostały rozpatrzone wszystkie jego żądania, w szczególności zgłoszone w piśmie z dnia [...]. Protokół z rozprawy również nie zawiera wszystkich jego uwag i wyjaśnień. W ocenie skarżącego znaczna część jego skargi została "zignorowana" przez sąd. Skarżący podał następnie, że opisał przebieg postępowania przed sądem w celu wykazania braku jego winy w uchybieniu terminu. Po otrzymaniu postanowienia o odmowie przyznania mu prawa pomocy, tj. dnia [...] zaczął dokładnie czytać ustawę z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dnia [...] napisał zażalenie do NSA. Według niego przyczyna uchybienia terminu w tej sprawie ustała dnia [...]. W ocenie skarżącego, ze względu na przedstawione okoliczności, brak jest jego winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku. Zarządzeniem z dnia [...] sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia wyroku poprzez złożenie wniosku o uzupełnienie wyroku, która to czynność, zgodnie z art. 87 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), winna być dokonana równocześnie ze złożeniem wniosku – w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (art. 49 § 1 i 2 ww. ustawy). W dniu [...] skarżący złożył wniosek o uzupełnienie wyroku z dnia 6 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Przedmiotem rozpoznania sądu jest wniosek A.Z. o przywrócenie mu terminu do wniesienia wniosku o uzupełnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 933/13 oddalającego skargę w tej sprawie. Stosownie do art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej "P.p.s.a.", sąd postanowi na wniosek strony przywrócenie terminu, jeżeli nie dokonała ona w terminie czynności procesowej bez swojej winy. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4). Z przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej wynika, że przywrócenie terminu może nastąpić, gdy spełnione zostały łącznie trzy przesłanki: wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybił terminowi bez swojej winy i dopełniona została czynność, dla której określony był termin. Wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony w dniu [...] Jak wynika z oświadczenia skarżącego, o uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o uzupełnienie wyroku dowiedział się w dniu [...], po otrzymaniu (w dniu [...]) postanowienia sądu w przedmiocie prawa pomocy, kiedy to przygotowując zażalenie na ww. postanowienie, zapoznał się dokładniej z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym o możliwości żądania uzupełnienia wyroku na podstawie art. 157 P.p.s.a. Mając na względzie powyższe okoliczności, należało stwierdzić, że zachowany został termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku. Spełniona została również przesłanka złożenia tego wniosku. Rozpoznając zatem wniosek skarżącego o przywrócenie terminu, należało rozważyć, czy okoliczności podane w tym wniosku dostatecznie uprawdopodobniają brak zawinienia strony w uchybieniu terminu. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przesłanka braku winy w uchybieniu terminu powinna być oceniana z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 15 października 2013 r , sygn. akt II GZ 562/13, Lex nr 1437280). Oceniając brak winy w uchybieniu terminu, sąd powinien uwzględnić wszystkie okoliczności konkretnej sprawy, stosując obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Z brakiem winy mamy do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony, która uchybiła terminowi, niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13.09.2012 r. sygn. II FZ 689/12, LEX nr 1223294). Oceniając przedmiotowy wniosek według powyższych kryteriów, sąd uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie, albowiem przedstawione we wniosku argumenty i okoliczności tej konkretnej sprawy, nie uzasadniają w sposób dostateczny przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia wniosku o uzupełnienie wyroku wydanego w tej sprawie. Jak wynika z pism skarżącego, brak winy w zaniedbaniu terminu, o którym mowa w art. 157 § 1 P.p.s.a., upatruje on w działaniu sądu, polegającym na zaniechaniu pouczenia go o możliwości skorzystania z prawa żądania uzupełnienia wyroku. Zdaniem skarżącego, sąd winien był przedstawić mu inne możliwości, poza prawem wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku, dochodzenia praw przed sądem, w sytuacji niezadowolenia z rozstrzygnięcia sprawy zwłaszcza, że nie posiada on wykształcenia prawniczego i nie stać go na adwokata. Wobec powyższego, należy przede wszystkim wskazać, że zgodnie z art. 6 P.p.s.a., sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Przy czym określenie "potrzebne wskazówki" interpretowane jest jako wskazówki sądu, bez których strona niemająca pomocy prawnej pozbawiona byłaby wpływu na toczący się proces i przez to nie mogła zrealizować swoich uprawnień. Nie oznacza to jednak, że sąd jest zobowiązany do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych jej zachowań (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 29 stycznia 2013 r., II OZ 28/13, LEX nr 1298510). Jak wynika z akt, skarżący wraz z zawiadomieniem o terminie rozprawy otrzymał stosowne pouczenie o przysługującym mu prawach w razie oddalenia jego skargi. Takie samo pouczenie skarżący uzyskał także na rozprawie (vide : protokół rozprawy karta 22 akt). Ponadto jednocześnie z doręczeniem odpisu wyroku z uzasadnieniem skarżącemu zostało doręczone pisemne pouczenie o sposobie i terminie wnoszenia skargi kasacyjnej oraz o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (vide : pismo sądowe karta 40 akt). Z pouczeń tych skarżący skorzystał składając w toku postępowania wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a następnie wniosek o przyznanie mu prawa pomocy. W ocenie sądu, przedstawione okoliczności jednoznacznie stanowią o tym, że w tej sprawie, sąd w pełni uszanował zasadę informowania stron wynikającą z ww. art. 6 P.p.s.a. Udzielone bowiem stronie, w toku tego postępowania sądowego, wskazówki i pouczenia odnośnie obowiązujących procedur, były wystarczające i celowe dla zapewnienia prawidłowego przebiegu procesu i gwarancji ochrony praw skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 15 lutego 2013 r., II OZ 80/13 , LEX nr 1282999, w uzasadnieniu orzeczenia, wskazał miedzy innymi, że sąd nie jest inicjatorem postępowania, nie jest zatem jego rolą wskazywać stronie jakie pismo procesowe, w określonej sytuacji procesowej musi ona złożyć. Sąd jedynie udziela stronie potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych. Zawiadomienie o rozprawie i znajdujące się w nim pouczenie, stanowi wystarczającą wskazówkę, co do dalszego zachowania osoby będącej stroną w sprawie. Jest to wskazówka, która obejmuje szereg, hipotetycznych sytuacji strony w postępowaniu, a więc obejmująca także sposoby postępowań tych osób, w takich odmiennych sytuacjach się znajdujących. Jednocześnie sąd nie jest w stanie i nie powinien, przewidywać zamiarów stron występujących w postępowaniu i zawiadamiać je o każdym możliwym rodzaju czynności, którą strona może podjąć lub której może żądać w konkretnej sytuacji. Zadaniem sądu jest udzielenie stronie wystarczających wskazówek w sprawie i pozostawienie wyboru zachowania stronie. Sąd w tym składzie w pełni powyższe stanowisko podziela. Z tych względów, nie sposób przyznać skarżącemu racji i uznać, że nie dochował on ustawowego terminu z powodu braku stosownych pouczeń odnośnie możliwości prawnych dochodzenia swych praw przed sądem. Argument ten, w tej konkretnej sprawie, nie może stanowić okoliczności uprawdopodabniającej brak winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o uzupełnienie wyroku, albowiem nie znajduje potwierdzenia w okolicznościach sprawy. Nadto, zdaniem sądu, skarżący inicjując postępowanie sądowe, winien dochować należytej staranności w prowadzeniu swojej sprawy, choćby zapoznając się z ustawą regulującą zasady postępowania przed sądami administracyjnymi, która jest aktem powszechnie obowiązującym i dostępnym, a skoro zapoznał się z nią po dniu [...] mógł też uczynić to wcześniej. Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się również pogląd, że przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt. II OZ 712/08, niepubl, wyrok NSA z dnia 6 listopada 1998 r. sygn. akt I SA/Łd 153/97, LEX nr 37127). W ocenie sądu, skarżący powołując się na brak wiedzy o procedurze sądowej i wynikające z tego błędne przeświadczenie o konieczności zaskarżenia wyroku skargą kasacyjną, które wymaga zatrudnienia adwokata, w sytuacji gdy istniała możliwość żądania uzupełnienia wyroku, nie uwiarygodnił w żaden sposób braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia żądania uzupełnienia wyroku. Wyjaśnić przy tym trzeba, że instytucja uzupełnienia wyroku z art. 157 § 1 P.p.s.a. nie jest środkiem odwoławczym, służącym weryfikacji orzeczenia wydanego przez sąd I instancji. Tylko wniesienie skargi kasacyjnej daje stronie możliwość dochodzenia swych praw dalej, przed sądem II instancji i o tym skarżący był wielokrotnie pouczany. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu, co uzasadniało odmowę przywrócenia mu terminu na podstawie art. 87 § 2 P.p.s.a.