II SA/Sz 963/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r. nr [...]. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w związku z otrzymanym zgłoszeniem podejrzenia choroby zawodowej z dnia [...] r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie choroby zawodowej. W toku postępowania administracyjnego M. K. został zbadany w kierunku choroby zawodowej w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy, który w dniu [...] r. wystawił orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu [...] w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych [...] poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tj. Dz. U. z 2013r. poz. 1367). W uzasadnieniu orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej podano, że wyniki przeprowadzonych w WOMP specjalistycznych badań wykazały: [...] – [...] . Ucho lewe – [...] . Używa aparatu słuchowego na ucho lewe. W wykonanych trzykrotnie badaniach audiometrycznych ubytek słuchu obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości 1, 2 i 3 kHz wynosi dla ucha lewego [...] dB. Niedosłuch ucha lewego typu mieszanego. Tympanogram: ucho prawe - brak odpowiedzi, stan po operacji[...] . Ucho lewe - typ A, ciśnienie w normie, odruch strzemiączkowy zachowany. Po analizie badania laryngologicznego, w tym tympanometrycznego i audiogramów, uznano brak podstaw do rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu. Niedosłuch ucha lewego typu mieszanego i głuchota ucha prawego z przebytą operacja [...] zachowawczą tego ucha nie kwalifikuje się do uznania zawodowego uszkodzenia słuchu. Nie stwierdza się obustronnego, trwałego uszkodzenia słuchu typu czuciowo-nerwowego spowodowanego działaniem hałasu. W świetle powyższego, brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - obustronny trwały ubytek słuchu typu[...] . W związku z odwołaniem M. K. od orzeczenia lekarskiego jednostki orzeczniczej I stopnia, Instytut Medycyny Pracy wydał w dniu [...] r. orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonego jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz (poz. 21 wykazu chorób zawodowych Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych tj. Dz. U. z 2013r. poz. 1367). Przeprowadzone w IMP kompleksowe badania audiologiczne wykazały głuchotę ucha prawego i uszkodzenie słuchu odbiorcze czuciowo-nerwowe w uchu lewym. Średnia głębokość uszkodzenia w uchu lewym wynosi 65 dB. Zarówno obraz kliniczny jak i etiologia oraz rozwój stwierdzonego uszkodzenia słuchu w uchu prawym nie jest charakterystyczny dla uszkodzenia słuchu spowodowanego działaniem hałasu. Głuchota ucha prawego powstała w wyniku przewlekłego procesu zapalnego ucha prawego, z powodu którego pacjent przeszedł operacje [...] . Zatem uszkodzenie słuchu w uchu prawym powstało jeszcze przed rozpoczęciem pracy w narażeniu na hałas. Biorąc pod uwagę udokumentowane narażenie na hałas stwarzający ryzyko trwałego uszkodzenia słuchu, fakt iż pacjent został zatrudniony na stanowisku pracy w narażeniu na hałas ponadnormatywny pomimo istniejącego uszkodzenia słuchu w uchu prawym oraz udokumentowany charakterystyczny dla skutków działania hałasu obraz kliniczny uszkodzenia słuchu w okresie zatrudnienia i do 2 lat od zaprzestania pracy, w tym konkretnym przypadku istnieją podstawy do wnioskowania o etiologii zawodowej uszkodzenia słuchu obserwowanego w uchu lewym. Jednakże w związku z niespełnieniem definiowanego w wykazie chorób zawodowych koniecznego do rozpoznania choroby zawodowej "obustronnego charakteru stwierdzonego uszkodzenia słuchu" orzeczono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią trwałego ubytku słuchu typu [...] (poz. 21 wykazu chorób zawodowych). W toku prowadzonego postępowania przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, M. K. nie wnosił nowych dowodów w sprawie. Wobec powyższego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w oparciu o orzeczenia lekarskie nr [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej z dnia [...] r. oraz nr [...] Instytutu Medycyny Pracy również o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej z dnia [...] r. oraz przeprowadzoną ocenę narażenia zawodowego, w dniu [...] r. wydał decyzję nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u M. K. - obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu [...] wymienionej w poz. 21 wykazy chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (tj. Dz. U. z 2013r. poz. 1367). W dniu [...] r. nie zgadzając się z ww. decyzją M. K. wniósł odwołanie do [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w terminie ustawowym. W uzasadnieniu strona podniosła m.in., iż większość swojego życia zawodowego przepracowała w narażeniu na hałas, znaczny ubytek słuchu jaki powstał w konsekwencji utrudnia funkcjonowanie w rodzinie i w społeczeństwie. Ponadto strona podniosła, iż w opinii orzeczenia lekarskiego wydanego przez Instytut Medycyny Pracy wskazana jest etiologia zawodowa uszkodzenia słuchu w okresie zatrudnienia. M. K. stoi na stanowisku, iż nie ma innych przyczyn utraty słuchu w uchu lewym. W toku prowadzonego postępowania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zwrócił się pismami znak [...] z dnia [...] r. oraz ponownie z dnia [...] r. do Instytutu Medycyny Pracy oraz pismem znak [...] z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy celem uzyskania dodatkowych wyjaśnień w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy pismem znak [...] z dnia [...] r. poinformował, iż podtrzymuje treść wydanego orzeczenia lekarskiego nr [..] wydanego w dniu [...] r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu[...] . Nie zostało zakwestionowane narażenie M. K. na działanie hałasu ponadnormatywnego przez okres ok. 23 lat, wskazano jednak, iż sam fakt narażenia na hałas ponadnormatywny nie może być podstawą do rozpoznania choroby zawodowej. Jednocześnie muszą być spełnione również kryteria medyczne, które w ocenie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy nie zostały spełnione. Instytut Medycyny Pracy w odpowiedzi z dnia [...] r. wskazał, iż przeprowadzone kompleksowe badania audiologiczne wykazały głuchotę ucha prawego i uszkodzenie słuchu odbiorcze czuciowo-nerwowe w uchu lewym. Średnia głębokość uszkodzenia słuchu w uchu lewym wynosi [...] dB. Głuchota ucha prawego powstała w wyniku przewlekłego procesu zapalnego ucha prawego, z powodu którego pacjent przeszedł operację [...] . Zatem uszkodzenie słuchu w uchu prawym powstało jeszcze przed rozpoczęciem pracy w narażeniu na hałas. Ponadto w wyniku analizy dokumentacji medycznej stwierdzono charakterystyczny dla skutków działania hałasu obraz kliniczny uszkodzenia słuchu w uchu lewym w okresie zatrudnienia i do 2 lat od zaprzestania pracy. Jak wskazano w piśmie, brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wynika z faktu, że zgodnie z obowiązującymi przepisami uszkodzenie słuchu o charakterze zawodowym jest uszkodzeniem o charakterze obustronnym. Mając powyższe na uwadze, Państwowy Wojewódzki Inspektor zwrócił się pismami znak [...] z dnia: [..] r., [...] r. oraz ponownie z dnia [..] r. do Instytutu Medycyny Pracy celem uzyskania wyjaśnień czy w omawianym przypadku istnieją podstawy do zmiany orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u M. K., skoro uszkodzenie słuchu w uchu lewym można rozpatrywać w charakterze uszkodzenia zawodowego. W odpowiedzi z dnia [...] . Instytut Medycyny Pracy po uwzględnieniu opinii konsultanta krajowego w dziedzinie audiologii i foniatrii wskazał, iż obecny obraz kliniczny stwierdzonego uszkodzenia słuchu w uchu lewym nie posiada cech klinicznych, jednoznacznie charakterystycznych dla uszkodzenia spowodowanego działaniem hałasu - uszkodzenie słuchu obejmuje również zakres niskich i średnich częstotliwości, co nie jest w pełni charakterystyczne dla skutków działania hałasu na narząd słuchu, który doprowadza do uszkodzeń słuchu z zachowanym charakterystycznym załamkiem dla 4-6 kHz z uniesieniem dla 8 kHz. Ponadto w załączeniu powyższego pisma przekazano korektę orzeczenia lekarskiego nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u M. K. - obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu[...] . W uzasadnieniu korekty orzeczenia wskazano, że przeprowadzone w IMP kompleksowe badania audiologiczne wykazały głuchotę ucha prawego i uszkodzenie słuchu odbiorcze czuciowo-nerwowe w uchu lewym. Obecny obraz kliniczny stwierdzonego uszkodzenia słuchu w uchu lewym widoczny w załączonych do dokumentacji lekarsko-orzeczniczej badaniach audiometrii tonalnej klinicznie nie posiada cech jednoznacznie charakterystycznych dla uszkodzenia słuchu spowodowanego działaniem hałasu - widoczne w audiogramach uszkodzenie słuchu obejmuje również zakres niskich i średnich częstotliwości co nie jest w pełni charakterystyczne dla skutków działania hałasu na narząd słuchu z zachowanym charakterystycznym załamkiem dla 4-6 kHz z uniesieniem dla 8 kHz. W związku z powyższym, pomimo udokumentowanego narażenia na hałas stwarzający ryzyko trwałego uszkodzenia słuchu i faktu, iż pacjent został zatrudniony na stanowisku pracy w narażeniu na hałas ponadnormatywny pomimo istniejącego uszkodzenia słuchu w uchu prawym, z punktu widzenia audiologicznego po ponownej analizie dokumentacji medycznej nie znaleziono podstaw do rozpoznania choroby zawodowej jak wyżej. Celem uzyskania dodatkowych wyjaśnień, a w szczególności wytłumaczenie rozbieżności w orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy oraz jego korekcie, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny pismem z dnia [...] r. zwrócił się ponownie do jednostki orzeczniczej II stopnia. W odpowiedzi pismem znak [...] z dnia [...] r. Instytut Medycyny Pracy poinformował, iż obecny obraz kliniczny, a także udokumentowany rozwój uszkodzenia słuchu w uchu lewym widoczny w załączonej do dokumentacji lekarsko-orzeczniczej badaniach audiometrii tonalnej z okresu zatrudnienia oraz do 2 lat od chwili zaprzestania pracy w hałasie, klinicznie nie posiada cech jednoznacznie charakterystycznych dla uszkodzenia słuchu spowodowanego działaniem hałasu. Ponadto wskazano, iż z uwagi na powyższe, z punktu widzenia audiologicznego nie ma podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Decyzją z dnia [...] r. nr [...]Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 2351 Kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących na stanowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Zgodnie z art. 2352 Kodeksu pracy rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Przepis ten jednoznacznie określa, którą jednostkę chorobową można uznać za chorobę zawodową. Za chorobę zawodową można uznać tylko wybrane schorzenia spełniające określone kryteria formalne i medyczne. Oznacza to, że nie każda jednostka chorobowa, może zostać uznana za chorobę zawodową. Podstawą do stwierdzenia choroby zawodowej jest wykazanie ścisłego związku przyczynowego pomiędzy charakterem wykonywanej pracy, a powstałymi objawami chorobowymi, przy czym rozpoznana jednostka chorobowa musi być bezwzględnie ujęta w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (tj. Dz. U. z 2013r. poz. 1367). W niniejszym przypadku pomimo faktu, iż M. K. mógł być narażony podczas swojej pracy zawodowej na działanie hałasu .ponadnormatywnego w miejscu pracy, nie znajduje się podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: obustronny trwały ubytek słuchu typu[...] , poz. 21 wykazu chorób zawodowych rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tj. Dz. U. z 2013r. poz. 1367). W przedmiotowej sprawie obie jednostki orzecznicze, tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy oraz Instytut Medycyny Pracy jednoznacznie stwierdziły brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W myśl § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (tj. Dz. U. z 2013r. poz. 1367) ww. jednostki są właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych. W świetle przyjętego przez sądy administracyjne stanowiska wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych, dotyczy wiedzy specjalnej i ma charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany. Związanie to powoduje niemożność podjęcia przez organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II OSK 1078/06; Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 maja 2010r., sygn. akt IV SA/GL 876/09). Oceniając wydane w niniejszej sprawie orzeczenia lekarskie stwierdzić należy, że w sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości obie jednostki orzecznicze wykazały brak przesłanek do przyjęcia istnienia u M. K. choroby zawodowej: obustronny trwały ubytek słuchu typu [...] , ujętej w pkt. 21 wykazu chorób zawodowych, ze względu na niecharakterystyczny dla skutków działania biologicznego hałasu obraz kliniczny uszkodzenia słuchu (zarówno obecny jak i jego przebieg udokumentowany w badaniach okresowych). Pismem z dnia [...] r. M. K. złożył skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżący został zatrudniony w warunkach ponadnormatywnego hałasu, mimo że miał już w prawym uchu częściowy ubytek słuchu. Dopiero po pięciu latach pracy w hałasie skarżący został zatrudniony w miejscu, gdzie natężenie hałasu było mniejsze. W odniesieniu do ucha lewego, skarżący nie miał wcześnie żadnych dolegliwości, co potwierdzają przeprowadzone badania okresowe. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny u z n a ł , co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi doprowadziła do stwierdzenia, że skarga jest zasadna. W myśl art. 2351 kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Wykaz chorób zawodowych, okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, sposób i tryb postępowania oraz podmioty właściwe w sprawie rozpoznania chorób zawodowych określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Jak wynika z § 8 wspomnianego rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. W ocenie Sądu organy rozpatrujące sprawę dokonały nieprawidłowej, dyskryminującej wykładni prawa materialnego a konkretnie określonej w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych w wykazie chorób zawodowych, choroby zawodowej "obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu [...] . Jak wynika z decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego podstawą decyzji odmownej było, pomimo istniejącego uszkodzenia słuchu w uchu prawym oraz udokumentowanego, charakterystycznego dla skutków działania hałasu obrazu klinicznego uszkodzenia słuchu w okresie zatrudnienia i do 2 lat od zaprzestania pracy, wskazującego na etiologię zawodową uszkodzenia słuchu w uchu lewym, nie spełnienie definiowanego w wykazie chorób zawodowego koniecznego do rozpoznania choroby "obustronnego charakteru stwierdzonego uszkodzenia słuchu". Powyższa decyzja została utrzymana w mocy [...] r. przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego. Zdaniem Sądu fakt występowania wcześniejszej, przed podjęciem zatrudnienia, całkowitej głuchoty ucha prawego nie może być podstawą do automatycznej eliminacji skarżącego jako osoby, u której rozpoznano chorobę zawodową ze względu na wskazaną wyżej definicję obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu. Jakkolwiek jednostki orzecznicze, szczególnie Instytut Medycyny Pracy w dodatkowym wyjaśnieniu podkreślił, że obecny obraz kliniczny, a także udokumentowany rozwój uszkodzenia słuchu w uchu lewym widoczny w załączonej do dokumentacji lekarsko – orzeczniczej badaniach audiometrii tonalnej z okresu zatrudnienia oraz do 2 lat od chwili zaprzestania pracy w hałasie, klinicznie nie posiada cech jednoznacznie charakterystycznych dla uszkodzenia słuchu spowodowanego działaniem hałasu, to w ocenie Sądu konieczne jest ponowne rozpatrzenie sprawy. Organy ponownie rozstrzygając sprawę muszą mieć na względzie zakaz dyskryminacyjnego interpretowania wspomnianej definicji choroby zawodowej obustronnego trwałego ubytku słuchu, które w ocenie Sądu miało decydujące znaczenie dla wyników sprawy. Z tych przyczyn Sąd uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 135 tej ustawy decyzje organów obu instancji.