II SA/Sz 974/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Aneta Ciesielska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 lutego 2025 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 28 października 2024 r. nr SKO.WT.430/3286/2024 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z 6 września 2024 r. nr RO.S.304081.6233-024621.2024.JH Prezydent Miasta S., po ponownym rozpatrzeniu wniosku A. N. z dnia 31 sierpnia 2023 roku, odmówił przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do kosztów zakupu kuchenki gazowej. Jak wyjaśnił organ, podstawą odmowy udzielania wnioskowanej pomocy są stwierdzone dysproporcje między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową wnioskodawcy, o której mowa w art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Jak wynika z zebranych dokumentów Wnioskodawca mimo oświadczeń o braku własnego dochodu, dysponując środkami finansowymi z tytułu przyznanych świadczeń oraz w formie dodatku mieszkaniowego był w stanie utrzymać się, tj. dokonywać bieżących opłat mieszkaniowych, dokonywać zakupu żywności i niezbędnych artykułów higienicznych, opłacać dobrowolne ubezpieczenie, a także dokonywać pożyczek od znajomych z zamiarem ich spłacenia wraz z odsetkami. Jak wynika z pisma z dnia 7 sierpnia 2024 r. wnioskodawca jest w stanie zgromadzić oszczędności, z których za gotówkę nabył kuchenkę gazową wraz z wniesieniem i pobraniem za łączną kwotę [...]Do tego zawarł polisę o objęcie ochroną ubezpieczeniową zakupionego sprzętu na łączną kwotę [...]zł, rozłożoną na 10 rat płatnych w kwocie [...]zł każda. Powyższe dane świadczą o tym, że wnioskodawca posiada źródło dochodu bądź zasoby, o czym nie informuje pracownika socjalnego, co stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Organ opisał także formy pomocy społecznej z których korzystał wnioskodawca tj. zasiłek celowy w łącznej kwocie 110,00 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłaty czynszu bieżącego, zakupu doładowania do telefonu oraz opłaty rachunku za energię elektryczną, zasiłek okresowy z powodu niepełnosprawności od dnia 1 września 2023 do dnia 30 listopada 2023 w kwocie 257,45 zł miesięcznie oraz zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu leków do wysokości 78,70 zł. Wyjaśniono także, iż zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, natomiast zobowiązania finansowe zaciąga się dobrowolnie, mając na uwadze konieczność ich spłaty i nie można oczekiwać, że świadczenia z pomocy społecznej uregulują zadłużenie bądź są sposobem gromadzenia oszczędności. Świadczenia wypłacane z pomocy społecznej mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie mogą doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej. Art. 3 ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Organ wskazał dodatkowo na to, że możliwości finansowe Ośrodka są obecnie ograniczone, stąd wielkość przyznawanych świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do rodzin spełniających kryterium dochodowe określone w ustawie. Po rozpatrzeniu odwołania od powyższego rozstrzygnięcia, decyzją z 28 października 2024 r. nr SKO.WT.430/3286/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji nie naruszył przepisów dotyczących przyznawania zasiłków celowych. Wyjaśniono, że dochód odwołującego z lipca 2023 r. tj. w miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł [...] zł, dodatek mieszkaniowy [...] zł, zasiłek okresowy [...] zł i nie przekroczył kryterium dochodowego, które wynosiło 776,00 zł. Jak wynika z wniosku oraz odwołania potrzeba której dotyczył została przez odwołującego zaspokojona we własnym zakresie. Jak oświadczył odwołujący "Bezwzględnie konieczny zakup kuchenki wraz z ubezpieczeniem oraz opłatą za wniesienie został zrealizowany z oszczędności powstałych z wykonywanej wcześniej pracy". Zdaniem Kolegium, skoro zgłoszona potrzeba została przez stronę zaspokojona przy wykorzystaniu środków z pomocy społecznej oraz z własnych możliwości i uprawnień w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i stosownie do art. 3 ust. 1 i art. 39 tej ustawy nie stanowi już niezbędnej potrzeby życiowej. Pomoc finansowa nie może być przeznaczona na refundację poniesionych już wydatków, bowiem środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości nie może zaspokoić. Chodzi tu zatem o potrzeby niezrealizowane. Skoro potrzeba została już zaspokojona to oznacza, że strona we własnym zakresie, własnym staraniem mogła to uczynić. Prowadziłoby to bowiem niejednokrotnie do przyznawania świadczeń ze środków publicznych mimo, iż dana potrzeba już nie występuje, gdyż została przez osobę lub rodzinę zrealizowana, albo gdy na skutek zmiany okoliczności potrzebę tę dana osoba lub rodzina może zaspokoić wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Takie potrzeby nie odpowiadają celom pomocy społecznej, a co za tym idzie, zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, nie powinny zostać uwzględnione. Wskazano także, iż nie każda nawet niezbędna potrzeba zgłoszona przez osobę potrzebującą będzie zaspokojona, ponieważ uzależnione to jest także od posiadanych przez organy pomocy społecznej środków na ich zaspokojenie. Nadto organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe. Pismem z 20 listopada 2024 r. A. N. wystąpił do sądu administracyjnego ze skargą na decyzję organu odwoławczego oświadczając, iż organy administracji stosują wobec niego "eugenikę znaną z hitlerowskich Niemiec". Zdaniem skarżącego organy doskonale zdawały sobie sprawę, że przyznawanie mu celowo obniżonej pomocy "powinno doprowadzić go do śmierci". Opisał przyznawaną mu wcześniej przez organ pomoc oraz oświadczył, iż dowolne są ustalenia, że brak jest możliwości przyznania zasiłku celowego na spłatę raty za ubezpieczenie kuchenki, podczas gdy w okresie przed VII 2023 r. podobna pomoc była mu udzielana. Zdaniem skarżącego pomoc powinna być mu udzielana dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zdaniem skarżącego całkowicie dowolne jest ustalenie, iż posiada on dodatkowe dochody lub znaczny majątek "bo zdołał przeżyć". Do skargi skarżący dołączył zaświadczenia o wysokości pomocy udzielonej skarżącemu od lipca 2022 r., które zdaniem skarżącego jest "fałszywe", bowiem pomija niektóre przyznane mu świadczenia. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 20 lutego 2024 r. skarżący podtrzymał swoją skargę oświadczając, iż wnosi o uchylenie decyzji organów obu instancji i o wydanie wyroku "w trybie nakazowym" poprzez nakazanie organowi przyznania pomocy zgodnie z wnioskiem. W toku rozprawy skarżący oświadczył, iż nie mógł kupić kuchenki na raty bowiem miał zerowy dochód. Kupił więc kuchenkę za gotówkę, natomiast była możliwość rozłożenia na raty ubezpieczenia powyższego sprzętu i z tego skorzystał. Traktował zakup kuchenki i jej ubezpieczenie jako całość. Nadto wyjaśnił, że informował pracowników socjalnych o konieczności wymiany kuchenki, ale otrzymywał informację, że dostaje godziwą pomoc i powinien dokonać zakupu we własnym zakresie. Wyjaśnił końcowo, iż wcześniej nie otrzymywał pomocy w formie zasiłku na zakup bądź ubezpieczenie sprzętu AGD. Zwracał się i otrzymywał pomoc w ubezpieczeniu na życie i ubezpieczeniu mieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach. W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu. Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola skarżonej decyzji według powyższych kryteriów nie wykazała, aby została ona podjęta z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi. Przedmiotem skargi jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy wcześniejszą decyzję organu pomocy społecznej, odmawiającą skarżącemu przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupionej wcześniej kuchenki gazowej. Przy czym jak aktualnie wynika z poczynionych przez organy ustaleń oraz ze stanowiska skarżącego oczekiwał on pokrycia tych kosztów zakupu, które dotyczyły wykupienia dodatkowego ubezpieczenia nabytej za gotówkę kuchenki. W tym zakresie przedłożone przez skarżącego dokumenty wskazują, że w dniu 4 kwietnia 2023 r. nabył on kuchnię gazowo – elektryczną "Amica 58GE3" wraz z wniesieniem za kwotę [...]zł. Nadto w związku z zakupem powyższego sprzętu zawarł umowę ubezpieczenie zakupionego sprzętu i z tego tytułu polisę ubezpieczeniową opiewającą na łączną kwotę [...]zł, rozłożoną na 10 rat płatnych w kwocie [...]zł każda. W sprawie nie jest sporne, iż skarżący jest długoletnim beneficjentem pomocy społecznej i wielokrotnie zwracał się o przyznanie świadczeń w różnej formie i taka pomoc była mu wielokrotnie udzielana. W zakresie zasiłku celowego, którego dotyczy skarżona decyzja skarżący wykazywał, w miesiącu poprzedzającym wystąpienie z wnioskiem, dochód w łącznej wysokości [...] zł na który składały się: dodatek mieszkaniowy w kwocie [...]zł oraz zasiłek okresowy w kwocie [...]zł. Tak wyliczony dochód nie przekraczał kryterium dochodowego, które wynosiło 776,00 zł, stąd dopuszczalne było przyznanie wnioskodawcy zasiłku celowego. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Nadto, w myśl art. 12 ustawy o pomocy społecznej w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanej pomocy wskazując, iż w jego ocenie skarżący posiada źródło dochodu bądź zasoby, o czym nie informuje pracownika socjalnego. Powyższe zostało zakwalifikowane jako okoliczność, o której mowa w art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Organ uznał, że wnioskodawca jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe. Natomiast w ocenie organu odwoławczego wskazana przez skarżącego potrzeba nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej. W ocenie organu odwoławczego pomoc finansowa nie powinna być przeznaczana na refundację poniesionych już wydatków. Mając na względzie przywołane wyżej przepisy należy zwrócić uwagę na subsydiarną funkcję pomocy społecznej. Wynika z niej, że pomoc w formie zasiłków nie powinna być udzielana, jeżeli wnioskodawca jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych zależy zwykle od posiadania odpowiednich środków finansowych, a ich brak jest powodem życiowych kryzysów i skłania do zwracania się o pomoc do instytucji publicznych. W pierwszej kolejności należy dostrzec, iż w okolicznościach przedstawionych przez skarżącego nic nie stało na przeszkodzie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie zasiłku na zakup kuchni gazowo – elektrycznej przed planowaną wymianą sprzętu. Skarżący jak sam wskazuje ustnie zgłaszał taką potrzebę organowi pomocy społecznej i otrzymywał informację, że "dostaje godziwą pomoc i powinien dokonać zakupu we własnym zakresie". Wystąpienia z wnioskiem przed zakupem pozwoliłoby po pierwsze organowi zweryfikować charakter zgłaszanej potrzeby oraz zbadać możliwości jej realizacji zarówno w sposób oczekiwany przez skarżącego jak i wskazać inne sposoby realizacji potrzeby niż zakup nowego sprzętu wraz z dodatkowym ubezpieczeniem. W szczególności taka potrzeba może być zaspokojona zarówno przez zakup używanego sprzętu jak i nawet darmowego, oddawanego przez osoby wykonujące remonty swoich kuchni. Tymczasem skarżący zdecydował samodzielnie o jego zdaniem niezbędnej potrzebie i jak się okazało dysponował odpowiednimi środkami na sfinansowanie zakupu nowego sprzętu. Jak wskazał skarżący w piśmie z 7 sierpnia 2024 r. od wielu lat posiada "w skarpecie" oszczędności – dla niego "święte i nienaruszalne, które uruchamia tylko w dramatycznych sytuacjach (konieczność ich zwrotu)". Przywołana zasada subsydiarności nakazuje przyjąć, iż skoro skarżący był w tym zakresie w stanie sfinansować zgłaszaną potrzebę brak jest podstaw do przyznawania na ten cel środków z pomocy społecznej. Jeśli chodzi natomiast o ubezpieczenie nowo zakupionego sprzętu AGD, to takiej potrzeby nie sposób uznać za niezbędną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. W tym miejscu warto dostrzec, iż ustawodawca przewidział dla konsumentów nabywających nowy sprzęt AGD takie środki ochrony ich praw jak gwarancja czy roszczenia z w związku z niezgodnością towaru z umową. Tego rodzaju środki prawne jawią się jako typowe i odpowiednio zabezpieczające interes kupujących. Natomiast zakup dodatkowego rozszerzającego powyższą ochronę ubezpieczenia jest prawem każdego konsumenta lecz zdecydowanie wykracza poza typowy wydatek związany z zakupem i nie daje się zakwalifikować jako niezbędna potrzeba w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. W świetle twierdzeń skarżącego podnoszonych w skardze należy też zauważyć, że niespornie skarżący dysponował oszczędnościami pozwalającymi mu pokryć cenę - jego zdaniem - niezbędnego sprzętu AGD wraz z dodatkowymi usługami, w tym dodatkowym ubezpieczeniem od awarii. Wydatkowana w ten sposób kwota opiewała łącznie na czterokrotność miesięcznego dochodu skarżącego. Stąd zarzuty względem stanowiska organu co do posiadania przez skarżącego nieujawnionych źródeł dochodu bądź nieujawnionych zasobów są pozbawione podstaw. Mając na względzie opisane wyżej stanowisko skarżącego o potrzebie odbudowania jego oszczędności "na czarną godzinę" należy dostrzec, iż pomoc społeczna ma inne cele i nie ma służyć gromadzeniu środków przez osoby korzystające ze zasiłków celowych celem ich wydatkowania w wybranym przez siebie okresie i według własnego uznania. W szczególności nie sposób oczekiwać aby taką potrzebę skarżącego zaspokajali podatnicy, których środkami dysponują organy pomocy społecznej. Jeśli chodzi natomiast o argumentację skarżącego dotyczącą środków pozostających w dyspozycji organów pomocy społecznej oraz pomocy udzielnej mu w różnych okresach, Sąd stwierdził, iż nie zawsze powiększenie budżetu organu pomocy społecznej powinno skutkować zwiększeniem pomocy dla każdej z uprawnionych potrzeb. Szczególnie w zakresie zasiłków celowych owa pomoc jest zależna od zgłaszanych i potwierdzonych w postępowaniu administracyjnym potrzeb poszczególnych wnioskodawców. Jak trafnie zwrócił uwagę Naczelny Sad Administracyjny np. w wyroku z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1920/11 oraz z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1795/11, wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Zasiłki celowe nie mogą być więc traktowane jako sposób zapewnienia stałego gwarantowanego dochodu osobom potrzebującym a każdy przypadek przyznania bądź odmowy przyznania zasiłku celowego winien być rozpatrywany odrębnie, co w rozpatrywanej sprawie zostało prawidłowo dokonane przez organy administracji. Tego rodzaju zasiłki powinny służyć zapewnieniu niezbędnych potrzeb, stosownie do posiadanych przez organy pomocy społecznej możliwości finansowych i zgłaszanych przez wszystkie osoby upewnione potrzeb. Organ musi też gospodarować pozostającymi w jego gestii środkami racjonalnie, tak aby mogły być z nich zaspokajane potrzeby osób upewnionych w całym roku budżetowym Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935).