I SA/Wa 1016/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Iwona Kosińska Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata D. G., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę [...] ([...]) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę [...] ([...]) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę [...] ([...]) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpatrzeniu w dniu [...] marca 2011 r. odwołania J. S. od decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] odmawiającą przyznania zasiłku celowego na miesiąc listopad na kwotę [...] zł., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że J. S. złożyła do Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. łącznie dwanaście wniosków, w których wniosła o przyznanie zasiłku celowego m.in. na zakup butli gazu, na karnet na basen, na zakup kostiumu kąpielowego, zakup świec, zakup torby na kółkach, na zakup wody, ciśnieniomierza, niezbędnych leków i szczepionek, kołdry z wełny merynosa oraz zasiłku z "programu na dożywianie". Organ wskazał, że postępowanie wyjaśniające dotyczące sytuacji zdrowotnej, finansowej i zawodowej J. S. ustalone zostało na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2009 r. przez pracownika socjalnego. Na podstawie przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2009 r. ustalono, że J. S. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada prawo własności domu jednorodzinnego, w którym zamieszkuje, niemniej jednak warunku mieszkaniowe są trudne (brak wody bieżącej, prądu, powybijane szyby). Wnioskodawczyni nigdzie nie pracuje jej jedynym źródłem utrzymania jest zasiłek stały w kwocie [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Ponadto korzysta ona systematycznie z innych form wsparcia finansowego (zasiłek celowy, na dożywianie) świadczonych przez Ośrodek pomocy społecznej. Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., Nr [...] Kierownik MOPS w S. odmówił J. S. przyznania zasiłku celowego na dożywianie na miesiąc listopad 2009 r. na kwotę [...] zł. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji wyjaśnił, że zasiłek celowy na dożywianie w wysokości [...] zł na miesiące października-grudzień 2009 r. został J. S. przyznany odrębną decyzją, a celem tego zasiłku było częściowe pokrycie żądań wymienionych we wnioskach złożonych w miesiącu listopada 2009 r. Organ wskazał ponadto, że na miesiąc listopad 2009 r. zasiłki celowe dysponował kwotą [...] zł, którą to sumę przeznaczono da 120 rodzin, z czego na jednoosobowe gospodarstwo domowe Ośrodek przeznaczył kwotę [...] zł. Od decyzji powyższej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wniosła J. S. W odwołaniu opisała swoją trudną sytuację życiową oraz wskazała, że w jej ocenie zaskarżona decyzja jest bezzasadna, stronnicza i tendencyjna. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Następnie wniesionej skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 963/10 uchylił w/w decyzję wskazując na sprzeczność osnowy decyzji z jej uzasadnieniem. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę, uwzględniając treść powyższego wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. ponownie utrzymało zaskarżoną decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. Uzasadniając swoje rozstrzygniecie Kolegium wskazało na przepis art. 3 i art. 5 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259), a także na przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 115, poz. 728 ze zm.). Organ wskazał ponadto, że dokonują analizy całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, stwierdził iż organ pierwszej instancji w sposób wyczerpujący wyjaśnił stronie odstawy świadczenia w wysokości niższej niż skala żądań odwołującej się J. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło również, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej maja charakter subsydiarny, czyi uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej, Nie oznacza to jednak, zdaniem organu, że pomoc społeczna winna pokrywać wszystkie potrzeby osób i rodzin wnioskujących o udzielenie takiej pomocy. Ponadto organ zauważył, że łączna wysokość pomocy udzielonej przez MOPS w S. na miesiąc listopad 2009 r. wynosi kwotę [...] zł, a więc jest wyższa niż najniższa emerytura, co pozwala J. S., w opinii Kolegium, na egzystencję w warunkach odpowiadających godności człowieka. Niezgadzając się z takim rozstrzygnięciem Kolegium, J. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze opisała swoją trudną sytuację życiową oraz wyraził swoje rozgoryczenie pracą organów administracji, które jej zdaniem, mimo składanych prze nią wniosków nie zaspokajają jej potrzeb oraz nie udzielają "ustawowej pomocy". Jednocześnie podniosła, że jej zdaniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpoznając jej odwołanie "nic nie sprawdziło żadnej dokumentacji". Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W ocenie Sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o odroczenie rozprawy z powodu braku zaufania do osoby jej pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Zaznaczyć należy, że pełnomocnik stawił się na wyznaczoną rozprawę i zajął merytoryczne stanowisko w sprawie. Według oświadczenia skarżąca nie nawiązała kontaktu z pełnomocnikiem i nie wyraziła swojego stanowiska w przedmiocie skargi. Oceniając sprawę co do jej istoty, Sąd w pełni podziela stanowisko organu odwoławczego wyrażone w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji wydanej w następstwie orzeczenia tutejszego sądu, który w wyroku z dnia 24.11.2010r. sygn. I SA/Wa 963/10 uchylił wcześniejszą decyzję SKO zarzucając jej naruszenie art. 107 par.1 k.p.a. w zw. z art. 138 par.1 k.p.a. poprzez sprzeczność osnowy decyzji z jej uzasadnieniem . Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, która ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 3 ust. 3 i 4 powołanej ustawy, rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających jej udzielenie. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak zasadnie podkreślił organ drugiej instancji, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Oznacza to udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych, ale nie obowiązek zaspokajania wszystkich potrzeb. W ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" - ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.) - są realizowane działania dotyczące w szczególności zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania osobom i rodzinom znajdującym się m. in. w ubóstwie, z powodu bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, a w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym, w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Natomiast w świetle art. 5 ust. 1 tej ustawy pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, a w przypadku braku możliwości zapewnienia posiłku lub gdy przyznanie pomocy w formie posiłku byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną, może być przyznana, w myśl art. 3 pkt 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego, pomoc w formie świadczenia pieniężnego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, ustawowe kryterium dochodowe wynosi 351,-zł na osobę w rodzinie, zaś dla osoby samotnie gospodarującej jest równe 477,-zł. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży. Użyty w tym przepisie zwrot "może być przyznany" wskazuje, że decyzja organu pomocy społecznej przyznająca zasiłek podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że od decyzji organu orzekającego zależy, czy wnioskodawcy zostanie przyznana pomoc w formie zasiłku celowego i w jakiej wysokości. Orzekając w ramach tego uznania organ administracji musi mieć na względzie, iż celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. O przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku decyduje każdorazowo organ przyznający zasiłek, biorąc pod uwagę posiadane środki finansowe, sytuację materialną wnioskodawcy oraz cel zasiłku, a także potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu działania organu. MOPS w S. na pomoc związaną z dożywianiem dysponował kwotą [...] zł miesięcznie. O pomoc wnioskowało 120 rodzin . Dla jednego gospodarstwa domowego wypłacano średnio [...] zł a dla gospodarstw jednoosobowych [...] zł. Łącznie z programu skorzystały 364 osoby a na jego realizację wydatkowano [...]zł, średnio na osobę [...] zł Organ w którego gestii pozostaje decyzja o przyznaniu zasiłku musi mieć na uwadze, że obowiązkiem właściwych organów administracji jest "zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych" osób podopiecznych, nie zaś spełnianie ich żądań. Jeśli zatem organ pomocy społecznej ocenił, z jednej strony sytuację materialną skarżącej przez pryzmat udzielonej jej pomocy z innych tytułów oraz jej potrzeby , a z drugiej własne możliwości finansowe i liczbę osób objętych pomocą i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania skarżącej zasiłku celowego to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywanej przez sąd ogranicza się bowiem do zbadania zgodności z prawem decyzji uznaniowej, ale nie obejmuje ani celowości wydania decyzji, ani rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową, organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 kpa, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej, wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Organy orzekające w sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Sąd podziela stanowisko organu, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, która bez wątpienia jest uwarunkowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. W świetle powyższego nie można postawić organom orzekającym zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. W przedmiotowej sprawie decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, granic uznania administracyjnego nie przekroczono, a o nieprzyznaniu zasiłku celowego na dożywianie zadecydowały zarówno ograniczone możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej jak i niezaprzeczony przez skarżącą fakt, że w miesiącu listopadzie 2009r. otrzymała od wymienionego ośrodka pomoc w łącznej kwocie [...] zł a zatem wyższą niż najniższa emerytura , której wysokość brutto wynosi [...] zł. W ocenie Sądu roszczenia skarżącej wynikają z jej przekonania, że świadczenia z pomocy społecznej mają jej zapewnić zaspokojenie zasadniczych potrzeb życiowych i być podstawowym źródłem utrzymania. Z takim poglądem nie można się jednak zgodzić, gdyż przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej. Ze znanych Sądowi z urzędu wielu innych spraw z udziałem skarżącej wiadomym jest, jak również z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżąca objęta jest systematycznie udzielaną pomocą społeczną. Zatem organ ma świadomość trudnej sytuacji bytowej skarżącej, skoro regularnie przyznaje skarżącej świadczenia i to w wysokości wyższej niż innym wnioskującym, mimo braku woli skarżącej do przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego o czym sądowi także wiadomo z urzędu. Wyjaśnić bowiem należy, że uniemożliwienie organowi przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oznacza brak współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu własnej trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i skutkuje wydaniem decyzji odmownej [zob. wyroki NSA: z dnia 23 września 2008 r., I OSK 1513/07 (Lex nr 489092) i z dnia 2 października 2008 r., I OSK 37/08 (Lex nr 510466)], a jak wynika z akt administracyjnych sprawy skarżąca do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie podjęła żadnych czynności, które umożliwiłyby organowi przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. Egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania wynikającego w powyższego przepisu art. 11 jest na tyle istotne, że w przeciwnym wypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych (Komentarz do art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, [w:] I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej). Sąd podziela stanowisko Kolegium, iż ustawa o pomocy społecznej zakłada udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby trudności materialnych i życiowych, a nie obowiązek zaspokajania w pełni oczekiwanych przez te osoby potrzeb i obowiązek ponoszenia pełnych kosztów utrzymania tych osób wraz z realizacją ciążących na nich obciążeń finansowych. W ocenie Sądu organy obu instancji w sposób wyczerpujący dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego i oceny tej dokonały prawidłowo uznając, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego w miesiącu listopadzie 2009 r. Motywy podjętego rozstrzygnięcia zostały wyczerpująco wyjaśnione zarówno w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu pierwszej instancji, co oznacza, że decyzjom tym nie można postawić zarzutu naruszenia prawa ani przekroczenia granic uznania administracyjnego. Twierdzenia skarżącej , że zaskarżona decyzja jedynie ogólnie omawia wydatki MOPS nie wymieniając szczegółów pomocy , są niezasadne. Ośrodek nie ma uprawnień do rozpowszechniania danych osób objętych jego pomocą, oraz udostępniania szczegółów tej pomocy. Także zarzuty dotyczące bezczynności SKO nie mogą być rozpatrywane w ramach niniejszej sprawy, podobnie jak personalne zarzuty kierowane przez skarżącą przeciwko pracownikom MOPS. Sąd zauważa, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zawarty jest pasus o " nieuwzględnieniu wniosku w całości". Pomimo wskazanej treści, nie może być jednak wątpliwości, że świetle treści decyzji i jej obszernego omówienia wniosek J. S. o objęcie jej pomocą w zakresie dożywiania został w całości rozpoznany negatywnie. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach poniesionej pomocy prawnej udzielonej z urzędu znajduje uzasadnienie w art. 250 powołanej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.