I SA/Wa 103/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., po rozpatrzeniu odwołania A. T., decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza P. z dnia [...] października 2011 r., nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Burmistrz P. decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...] orzekł o odmowie przyznania A. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad jej ciotką D. T., zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniósł, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] sierpnia 2011 r. na stałe. Wnioskodawczyni zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ciotką i synem. Nie figuruje w rejestrze bezrobotnych Powiatowego Urzędu Pracy, sprawuje opiekę nad chorą ciotką. Wymagająca opieki D. T. jest panną, a bratanica A. T. jest jej najbliższą rodziną. Jednakże organ postanowił odmówić świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - świadczenie to przysługuje matce lub ojcu oraz innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Ponieważ A. T. jest bratanicą osoby niepełnosprawnej D. T., to pomiędzy tymi osobami obowiązku alimentacyjnego nie ma. W myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Od powyższej decyzji A. T. wniosła odwołanie. W odwołaniu skarżąca wskazała, że nie zgadza się z zapadłym rozstrzygnięciem, gdyż decyzja organu I instancji jest dla niej krzywdząca i niesprawiedliwa. Podała, że złożyła wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia, ponieważ sprawuje opiekę nad chorą i niepełnosprawną D. T., która od wielu lat choruje na stwardnienie rozsiane. Ciocia mieszka wraz z nią i jej synem, jest panną, nie ma dzieci ani męża. Skarżąca jest jej najbliższą osobą, ponieważ rodzice jak i brat D. T. już nie żyją. Tak więc nie ma osoby, która by się nią zaopiekowała. Następnie skarżąca stwierdziła, iż zrezygnowała z pracy po to, aby móc sprawować opiekę nad ciocią . Nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, gdyż poszukiwanie pracy nie jest w tej sytuacji dobrym rozwiązaniem - bowiem ciocia jest osobą, która stale potrzebuje jej opieki i pomocy w codziennych czynnościach. Podniosła też, że jest prawnym pełnomocnikiem cioci do reprezentowania jej w urzędach i różnych instytucjach. Wskazała również, iż odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pogorszy ich sytuację finansową, która i tak jest bardzo ciężka. Będzie musiała poszukać pracy, co wiąże się z umieszczeniem cioci D. T. w Domu Pomocy Społecznej lub w innej podobnej instytucji, czego bardzo chciałaby uniknąć. Dlatego też wnosi o ponowne i pozytywne rozpatrzenie jej wniosku. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza P. z dnia [...] października 2011 r., nr [...]. W uzasadnieniu Kolegium podało, że rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawiono uznaniu organów administracyjnych. Decyzja wydawana w tym przedmiocie ma charakter decyzji związanej, co oznacza, że sposób rozstrzygnięcia wynika wprost z przepisów prawa. Organ podał, iż krąg osób uprawnionych do tego świadczenia określa art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (zwanej dalej ustawą). Zgodnie z jego treścią świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 powołanego przepisu (art. 17 ust. 1 a ustawy). Tak więc przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zależy od spełnienia obligatoryjnego (koniecznego) warunku w postaci istnienia stosunku alimentacyjnego między osobą ubiegającą się o świadczenie a osobą wymagającą opieki - co wynika bezspornie z cyt. wyżej przepisu art. 17 ust.1 pkt 2 ustawy. Stosowne regulacje odnośnie obowiązku alimentacyjnego zawarte są w przepisach art. 128-1441 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.). Istnieje zasada, iż obowiązek alimentacyjny, tj. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art.128 k.r.o.). Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnymi w linii prostej są zaś osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (np. rodzeństwo). Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (art. 617 k.r.o.). Kolegium stwierdziło, że z przytoczonych wyżej przepisów prawa jednoznacznie wynika, iż na A. T. - jako bratanicy wymagającej opieki D. T. - nie ciąży - zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - obowiązek alimentacyjny, wskutek czego nie ma prawnej możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliło też, że przyznanie tego świadczenia nie zależy od uznania organu orzekającego, lecz wynika ze ściśle określonych reguł zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W związku z powyższym wskazało, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą obligatoryjne pozytywne przesłanki wymienione w przepisach art. 17 ust.1 pkt 2 i ust. 1 a ustawy uprawniające A. T. do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ciotką D. T. - gdyż nie należy ona do kręgu osób, na których ciąży względem wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. A. T. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, której zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj . art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż bratanicy - która nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną ciocią - nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. W skardze powtórzyła argumenty podnoszone w odwołaniu. Stwierdziła, że nie ma innych osób, które mogą się zaopiekować się D. T. Podkreśliła też fakt, że ciocia zawarła z nią umowę dożywocia, na podstawie której przepisała na nią udział w mieszkaniu, którego była współwłaścicielką – w zamian za przyjęcie jej w charakterze domownika i opiekę. Dodała, iż literalne traktowanie regulacji zawartej w ww. art. 17 jest niezgodne z Konstytucją RP i jest sprzeczne z celem wprowadzenia tego przepisu. Na poparcie tego poglądu skarżąca przywołała stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zawarte w wyroku z dnia 10 marca 2010 sygn. akt II SA/Rz 922/09 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zawarte w wyroku z dnia 11 marca 2009 sygn. akt II SA/Ol 61/09. Powołała się też na poglądy Trybunału Konstytucyjnego - wyrok z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz wyrok z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05. Na zakończenie swojego wywodu skarżąca jeszcze raz podniosła, że zrezygnowała z pracy oraz z życia w W., aby opiekować się chorą ciocią i w przypadku zaniechania przez nią opieki ciocia musiałaby trafić do Domu Opieki Społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony akt także z powodów, które w skardze nie zostały podniesione, a stanowią o wydaniu aktu z naruszeniem prawa. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżone orzeczenie nie narusza prawa. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] listopada 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza P. z dnia [...] października 2011 r. odmawiającą przyznania A. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną ciotką. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki między innymi nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ze względu na to, że "innymi osobami", o których mowa w pkt 2 są według art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewni w linii prostej, tj. zstępni - dzieci, wnuki, prawnuki oraz wstępni - rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, a także rodzeństwo - to skarżąca, jako bratanica D. T. uznanej za niepełnosprawną w znacznym stopniu na stałe, niewątpliwie nie należy do kręgu osób zobowiązanych do jej alimentowania. Tym samym podstawowa przesłanka do otrzymania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego nie została spełniona. A. T. pozostaje zatem poza kręgiem osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie przewiduje świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby nie obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby uprawnionej, a taką osobą niewątpliwie jest bratanica – krewna D. T. w linii bocznej (zstępna rodzeństwa). Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd pragnie zauważyć, że przytoczone wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych dotyczą problemu odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt pozostawania osoby uprawnionej w związku małżeńskim. Tymczasem w podobnej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1710/10 (opubl. CBOSA) stanął na stanowisku, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie będącej opiekunem prawnym i krewną w linii bocznej w stosunku do niepełnosprawnego dziecka. Trzeba też wskazać, że rolą sądów administracyjnych nie jest korygowanie przepisów prawa, ale kontrola stosowania prawa przez organy administracji. W sytuacji, gdy przepis stanowiący podstawę prawną załatwienia sprawy administracyjnej (art. 17 ust. 1 ustawy) w sposób jednoznaczny wskazuje, że adresatem świadczenia pielęgnacyjnego jest osoba obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, to nie można zarzucić organom działania z naruszeniem prawa wówczas, gdy organy odmawiają przyznania świadczenia osobom nie objętym hipotezą przepisu art. 17 ust. 1 ustawy. Sąd zwraca również uwagę, że w powoływanych przez skarżącą w skardze wyrokach Trybunału Konstytucyjnego (sprawy o sygn. akt P 27/07 i P 23/05) Trybunał opowiadał się za jak najszerszym objęciem hipotezą przepisu art. 17 ust. 1 ustawy podmiotów obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym względem osób wymagających opieki, dlatego też poglądy zaprezentowane w tych orzeczeniach nie są miarodajne dla sprawy, gdzie świadczenia pielęgnacyjnego domaga się osoba spoza kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym – bratanica osoby niepełnosprawnej. Sąd pragnie też zauważyć, że skarżąca cały czas podnosi, że nie pracuje, gdyż musi opiekować się niepełnosprawną ciocią. Natomiast zupełnie pomija fakt, że jest samotną matką wychowującą maleńkie dziecko (urodzone na początku 2011 roku), które również wymaga całodobowej opieki. Ponadto zdziwienie Sądu budzi stanowisko skarżącej - że w przypadku zaniechania przez nią opieki ciocia trafiłaby do Domu Opieki Społecznej - gdyż skarżąca ma prawny obowiązek opieki nad D. T. wynikający z zawartej umowy dożywocia. Jak sama podniosła w skardze, ciocia zawarła z nią umowę dożywocia, na podstawie której przepisała na nią udział w mieszkaniu, którego była współwłaścicielką - w zamian za przyjęcie jej w charakterze domownika i opiekę. Zatem skarżąca za opiekę nad ciocią otrzymała wymierną korzyść materialną w postaci udziału w mieszkaniu i w przypadku zaniechania opieki, umowa mogłaby ulec rozwiązaniu. Podsumowując, Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji są zgodne z prawem, zaś zarzuty skarżącej są niezasadne. Stwierdzić też należy, że organy orzekające w sprawie wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy. Przekonująco uzasadniły swoje decyzje nie naruszając przy tym granic swobodnej oceny dowodów - zyskując całkowitą aprobatę Sądu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.