I SA/Wa 1037/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), sędzia WSA Emilia Lewandowska, Protokolant ref. staż. Agata Abramowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy K. z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpoznaniu odwołania M. K. od decyzji Wójta Gminy K. z [...] kwietnia 2017 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że 8 września 2016 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wpłynął wniosek M. K. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci: A. T. i K. K. oraz dodatków: z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2017/2018 przez K. K. i rozpoczęcia przez A. T. nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. Organ pierwszej instancji ustalił, że miesięczny dochód rodziny M. K. w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł. W związku z powyższym Wójt Gminy K. decyzją z [...] września 2016 r., nr [...] nie przyznał M. K. w okresie zasiłkowym od 1-11-2016 do 31-10- 2017 prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku. Od decyzji strona nie złożyła odwołania. Kolegium wyjaśniło, że 23 listopada 2016 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wpłynęły następujące dokumenty: decyzja ZUS Oddział w S. z [...] maja 2015 r., nr [...] skierowana do M. K., PIT-11 A o dochodach uzyskanych od organu rentowego za 2015 r. przez M. K. oraz PIT-11 o dochodach za 2015 r. uzyskanych przez wnioskodawczynię. Decyzją z [...] listopada 2016 r., nr [...] Wójt Gminy K., po ponownym rozpatrzeniu wniosku, zmienił decyzję z [...] września 2016 r. w sprawie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego i nie przyznał M. K. w okresie zasiłkowym od 1-11-2016 do 31-10-2017 prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że organ ponownie przeliczył dochody rodziny M. K. Miesięczny dochód rodziny po odliczeniu utraconego dochodu (dochód ze świadczenia rehabilitacyjnego) wyniósł [...] zł zaś miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł, co przekracza kryterium dochodowe (674 zł) uprawniające do pobierania zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. Od decyzji odwołanie złożyła M. K. Decyzją z [...] marca 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując na błędy proceduralne, tj. przeprowadzenie tego postępowania bez wniosku strony i bez uprzedniego wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu. Pismem z 21 marca 2017 r. M. K. złożyła wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie przyznania jej zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci: A. T. i K. K. Zawiadomieniem z 22 marca 2017 r. organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne. Decyzją z [...] kwietnia 2017 r., nr [...] Wójt Gminy K. nie przyznał M. K. w okresie zasiłkowym od 1-11-2016 do 31-10-2017 prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na dzieci A. T. i K. K. Przyczyną odmowy wnioskowanego świadczenia było przekroczenie kryterium dochodowego. Od decyzji Wójta M. K. złożyła odwołanie. Wyjaśniła, że do kwoty rocznego dochodu rodziny niezasadnie zaliczono, na podstawie PIT- 11 wypłacone jej przez ZUS, zgodnie z art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej, świadczenia należne ojcu do dnia jego śmierci, tj. kwotę renty z tytułu niezdolności do pracy orzeczoną wyrokiem sądu za okres od 1.03.2012 r. do 31.05.2014 r. Kwota niezrealizowanego świadczenia zaliczona jako dochód jej rodziny za 2015 r. stanowi [...] zł ([...] zł brutto), po odjęciu zaliczki na podatek w kwocie [...] zł. Zdaniem odwołującej w żadnym punkcie art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wyszczególniono dochodu z tytułu świadczenia należnego osobie zmarłej do dnia śmierci, a wypłaconego członkom rodziny po jego zgonie. W związku z tym kwota [...] zł nie może być wliczona do rocznego dochodu jej rodziny za 2015 r. Zatem łączny dochód za 2015 r. wynosi [...] zł, na który składa się dochód z tytułu alimentów na jedno dziecko, tj. [...] zł miesięcznie oraz dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowego. Wobec tego miesięczny dochód na jednego członka rodziny wynosi [...] zł i nie przekracza kryterium dochodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. rozpatrując przedmiotową sprawę wskazało, że w rozdziale drugim ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 z późn. zm) uregulowane są zasady przyznawania i wypłacania zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. Prawo do wymienionych świadczeń przysługuje m.in. rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza 674 zł. Dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Kolegium wyjaśniło, że w przedmiotowej sprawie okres zasiłkowy to okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. Natomiast dochodem rodziny wyliczanym do ustalenia świadczeń rodzinnych jest dochód uzyskany w 2015 r. Według definicji zawartej w art. 3 ustawy dochód, to po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne nie zaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a ustawy), dochód z działalności opodatkowany zryczałtowanym podatkiem dochodowym, a także dochód niepodlegający opodatkowaniu na podstawie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Kolegium podało, że kwestię sporną stanowi uwzględnienie w dochodzie rodziny kwoty [...] zł (netto) wypłaconej przez ZUS z tytułu świadczenia należnego osobie zmarłej do dnia śmierci, wypłaconej członkom rodziny po zgonie tej osoby. Organ wyjaśnił, że jak wynika z materiału dowodowego w 2015 r. źródłem dochodu czteroosobowej rodziny M. K. były: -alimenty w kwocie [...] zł, -dochód z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przeliczeniowego w kwocie [...] zł - dochód w kwocie brutto [...] zł wykazany w zeznaniu podatkowym PIT-37 w pozycji "Prawa autorskie i inne prawa, o których mowa w art. 18 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (podatek od tej kwoty wyniósł [...] zł). Dochód ze świadczenia rehabilitacyjnego w kwocie [...] zł brutto uznano za dochód utracony. Żadne z dzieci M. K. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Tym samym w sprawie obowiązuje kryterium dochodowe w wysokości 674 zł. Wyliczony wyżej roczny dochód wyniósł [...] zł, tj. miesięczny dochód na jednego członka rodziny wynosi [...] zł, wobec czego przekracza kryterium dochodowe o [...] zł. Biorąc pod uwagę treść art. 5 ust. 3 ustawy różnica między miesięcznym dochodem przypadającym na członka rodziny, a kryterium dochodowym jest wyższa od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego w wysokości 95 zł. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że dochód to po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne nie zaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zdaniem organu wypłacone wnioskodawczyni przez ZUS, zgodnie z art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej, świadczenia należne jej ojcu do dnia jego śmierci jest dochodem podlegającym opodatkowaniu i mieści się w definicji dochodu, który organ pierwszej instancji zobowiązany był uwzględnić w dochodzie rodziny. Kolegium podkreśliło, że w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawarty został zamknięty katalog dochodu utraconego. Z powyższego, w ocenie organu, bezspornie wynika, że świadczenie wypłacone przez ZUS nie stanowi dochodu utraconego. Kolegium wyjaśniło, że z chwilą zmiany sytuacji rodzinnej stronie będzie przysługiwało prawo do wystąpienia do organu z nowym wnioskiem o przyznanie przedmiotowych świadczeń. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] maja 2017 r. skargę wniosła M. K. Zaskarżanej decyzji zarzuciła naruszenie: - art. 3 pkt 23 w zw. z art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na błędnej wykładni przepisów i w konsekwencji ich niezastosowanie, poprzez uznanie, iż dochód skarżącej wypłacony na podstawie art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej nie stanowi dochodu utraconego, co skutkowało nieprawidłowym uwzględnieniem go w dochodzie za 2015 r.; - art. 7 kpa, polegające na niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy i nie wyczerpującym zebraniu materiału dowodowego, a nadto na dokonaniu wybiórczej oceny zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego; - art. 107 § 1 i 3 kpa, polegające na braku należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego wydanej decyzji w zakresie nieuznania dochodu wypłaconego na podstawie art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wójta Gminy K. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazano. Jak wynika z akt sprawy decyzją z [...] września 2016 r. Wójt Gminy K. odmówił skarżącej w okresie zasiłkowym od 1-11-2016 do 31-10-2017 prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku na dzieci A. T. i K. K. Strona nie złożyła odwołania od tej decyzji, wobec czego stała się ona ostateczna. Decyzja pozostaje w obrocie prawnym. W dniu 23 listopada 2016 r. skarżąca złożyła do organu I instancji szereg dokumentów bez wskazania celu ich złożenia i zakresu ewentualnego żądania. Skutkowało to wydaniem przez Wójta decyzji zmieniającej z [...] listopada 2016 r., która następnie została uchylona przez organ odwoławczy decyzją z [...] marca 2017 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. Kolegium w decyzji uchylającej podało, że organ I instancji winien wezwać wnioskodawczynię do wyjaśnienia czy w związku ze złożonymi 23 listopada 2016 r. dokumentami żąda wszczęcia postępowania i jaki jest zakres jej żądania. Skarżąca pismem z 21 marca 2017 r. wskazała, że wnosi o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatków. Rzecz jednak w tym, że decyzja co do tego żądania i za ten sam okres zasiłkowy została już wydana i pozostaje w obrocie prawnym. Podstawą wydania decyzji Wójta Gminy K. z [...] września 2016 r. i z [...] kwietnia 2017 r. były te same podstawy prawne. Uszło to uwadze organów obydwu instancji. Podnieść należy, że Kolegium uchylając decyzją z [...] marca 2017 r. decyzję zmieniającą Wójta prawidłowo wskazało, że skoro w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja z [...] września 2016 r., to zmiana tej decyzji może nastąpić w trybach nadzwyczajnych przewidzianych w kpa lub na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże z tych wywodów organy nie wyprowadziły właściwych konsekwencji prawnych. Po złożeniu przez skarżącą wniosku z 21 marca 2017 r. organ powinien poinformować ją o powyższym. Powinien też zobowiązać ją do wskazania czy wnosi o wzruszenie ostatecznej decyzji w określonym trybie (wskazać tryby), czy wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] września 2016 r., czy też o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją, skoro złożyła nowe dokumenty, o wyjaśnienie jaki był cel ich złożenia, czy też może zmieniła się sytuacja dochodowa skarżącej. Z wniosku nie wynika jakich dodatków skarżąca się domaga. Dopiero po wyjaśnieniu wszystkich powyższych kwestii organ powinien był wszcząć postępowanie w trybie wskazanym przez skarżącą. Niezachowanie wyżej opisanych wymogów stanowiło naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7,8, 9, 77 § 1, 80 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sprecyzowanie przez skarżącą żądania mogłoby skutkować innym rozstrzygnięciem. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.