I SA/Wa 1102/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz J. S. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. odmówiło J. S. - na podstawie art. 59 § 1 kpa - przywrócenia terminu do wniesienia wniosku z dnia 12 stycznia 2011 r. o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej w W. przy ul. [...], stanowiącej działkę ew. nr [...] w obr[...], o pow. [...] m2 jest nieuzasadniona bądź uzasadniona w innej wysokości. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu [...] listopada 2010 r. Prezydent W. wypowiedział J. S. dotychczasową opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej w W. przy ul. [...], stanowiącej działkę ew. nr [...], w obr. [...] , o pow. [...] m2. Wypowiedzenie zostało doręczone ww. osobie w dniu 6 grudnia 2010 r. Pismem z dnia 12 stycznia 2011 r. (faktyczna data to11 luty 2011r.) J. S. złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wniosek o ustalenie, że dokonane wypowiedzenie wysokości ww. opłaty jest nieuzasadnione. Orzeczeniem z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] – doręczonym wnioskodawcy w dniu [...] stycznia 2013 r. - Kolegium oddaliło złożony wniosek ze względu na uchybienie terminu do jego wniesienia. W dniu 30 stycznia 2013 r. (data stempla pocztowego) J. S. wystąpił do Kolegium z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego ww. nieruchomości jest nieuzasadniona, bądź uzasadniona w innej wysokości. Stwierdził w nim, że ze względu na podeszły wiek i liczne schorzenia skutkujące zaburzeniami w postrzeganiu rzeczywistości, w znacznym stopniu utrudniające samodzielne funkcjonowanie, pozostawał w przeświadczeniu, że wniosek złożył w terminie. Postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia wniosku z dnia [...] stycznia 2011 r. o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej w W. przy ul. [...], stanowiącej działkę ew. nr [...], o pow. [...] m2 jest nieuzasadniona bądź uzasadniona w innej wysokości. Uzasadniając zapadłe rozstrzygniecie organ stwierdził, że w myśl przepisu art. 58 kpa organ obowiązany jest przywrócić termin, gdy zostaną spełnione łącznie trzy przesłanki: uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. W doktrynie oraz orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że samo wniesienie prośby nie jest wystarczającą przesłanką do przywrócenia uchybionego terminu, koniecznym jest także uprawdopodobnienie przez zainteresowanego, że nie ponosi on winy w niedochowaniu terminu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 2 lutego 2000 r., sygn. akt SA/Sz 2125/98, LEX nr 39797). Przy czym brak winy strony zachodzi tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W konsekwencji pojęcie braku winy obejmuje istnienie przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli siły wyższej. W niniejszej sprawie przedmiotowe wypowiedzenie opłaty rocznej zostało doręczone użytkownikowi wieczystemu w dniu 6 grudnia 2010 r. Natomiast wniosek, że podwyższenie opłaty jest nieuzasadnione J. S. złożył w lutym 2011 r. Ponownie zaś, wraz z prośbą o przywrócenie terminu - w dniu 30 stycznia 2013 r. (data stempla pocztowego). W ocenie Kolegium powołane przez wnioskodawcę okoliczności nie stanowią przesłanek uniemożliwiających złożenie wniosku w terminie. Przepisy nie określają bowiem żadnych szczególnych wymagań dla tego wniosku, przy czym nie stawiają wymogu osobistego jego złożenia do Kolegium. Organ powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2175/10 (LEX nr 1138097) stwierdzający, że nawet choroba wymagająca leżenia nie uzasadnia sama przez się braku zawinienia i przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, o ile osoba uprawniona do dokonania tej czynności mogła skorzystać z pomocy osób trzecich. (analogicznie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 680/11, LEX nr 1139504). Wiek użytkownika wieczystego oraz występujące schorzenia są dolegliwościami stałymi, których nasilenie - jak wynika z dostarczonych wyników badań - nie nastąpiło na przełomie lat 2010/2011, czyli przeszkoda nie powstała w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej, lecz występowała przynajmniej od połowy 2009 r. Wnioskodawca mógł i powinien podjąć czynności zmierzające do uniknięcia negatywnych konsekwencji spowodowanych uchybieniem terminu do dokonania tych czynności. W skardze wniesionej na powyższe orzeczenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. S. zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. - art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego koniecznego dla oceny ewentualnego istnienia winy skarżącego w niedochowaniu terminu do wniesienia wniosku oraz niepodjęcie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, konsekwencja czego było wydanie wadliwego postanowienia, opartego na ustalonych nieprawidłowo przesłankach, 2. naruszenie przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 kpa przez jego: błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż dla wykazania braku winy skarżącego w niedochowaniu terminu do złożenia wniosku o ustalenie konieczne jest wykazanie przez skarżącego zaistnienia siły wyższej, choć z treści art. 58 § 1 kpa taki wniosek nie wynika, zastosowanie w błędnie ustalonym stanie faktycznym i przyjęcie, iż skarżący ponosi winę za niedochowanie terminu do wniesienia wniosku o ustalenie, choć z okoliczności wskazanych w jego prośbie o przywrócenie terminu z dnia 30 stycznia 2013 r. jednoznacznie wynika, iż niedochowanie ww. terminu wynikało z przyczyn niezależnych i w oczywisty sposób niezawinionych, tj. zaburzeń w postrzeganiu rzeczywistości (pamięć, orientacja) związanych bezpośrednio z jego zaawansowanym wiekiem, dodatkowo spotęgowanych skutkami chorób przewlekłych i istotnymi dysfunkcjami narządów ruchu. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w dniu 11 lutego 2011 r. złożył wniosek do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. o ustalenie, że przedmiotowa aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości jest nieuzasadniona. Natomiast podanie o przywrócenie terminu zostało w rzeczywistości nadane listem poleconym w dniu 30 stycznia 2013 r. – wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu postanowienia - tj. z zachowaniem terminu określonego w art. 58 § 2 kpa, a nie doręczone osobiście w dniu 4 lutego 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wydaje się pomijać, że przesłanką przywrócenia terminu nie były ściśle konkretne choroby wnioskodawcy, lecz stan jego świadomości i możliwość realnej oceny rzeczywistości - związany prawdopodobnie z jego wiekiem. Organ nie wyjaśnił, na podstawie jakich ustaleń faktycznych, czy też wiedzy merytorycznej (w szczególności medycznej) uznał, iż skarżący, będący osobą mającą trudności w orientacji w rzeczywistości i zarazem samotną, mógł we właściwym czasie podjąć powyższe czynności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi, bowiem zaskarżone postanowienie zawiera wyjaśnienie przesłanek, które legły u podstaw rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżone orzeczenie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego postanowienia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Dokonując pod wskazanym powyżej kątem kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd uznał skargę za zasadną, bowiem zaskarżone orzeczenie narusza przepisy prawa. Na wstępie wskazać należy, że powyżej wskazane orzeczenie dotyczyło kwestii incydentalnej w szczególnego rodzaju postępowaniu, toczącym się na podstawie art. 77 i następnych ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm.) - dotyczącym aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych sądy te nie są właściwe do rozpoznania spraw toczących się w trybie art. 78 i 70 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wyjątek stanowią pojawiające się w trakcie postępowania - wywołanego wnioskiem o ustalenie zasadności aktualizacji opłaty rocznej - kończącego się wydaniem orzeczenia, od którego służy sprzeciw do sądu powszechnego - postępowania uboczne, incydentalne, wpadkowe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 6/12, Lex nr 1120684). W takich postępowaniach przed Kolegium, w myśl art. 79 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stosuje się odpowiednio przepisy kpa o wyłączeniu pracownika oraz organu, o załatwianiu spraw, doręczeniach, wezwaniach, terminach, z wyjątkiem przepisów dotyczących odwołań i zażaleń. Z uwagi na fakt, że zaskarżone postanowienie dotyczy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku w trybie art. 78 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zatem jest ono objęte kognicją sądu administracyjnego. W niniejszej sprawie pismem z dnia [...] listopada 2010 r. Prezydent W. dokonał wypowiedzenia wysokości opłaty z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej w W. przy ul. [...], stanowiącej działkę ew. nr [...]. Wnioskiem doręczonym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu 11 lutego 2011 r. (wniosek znajdujący się w aktach sprawy nie ma uwidocznionej prezentaty organu) i noszącym datę 12 stycznia 2011 r., skarżący zakwestionował dokonane wypowiedzenie. Następnie orzeczeniem z dnia [...] listopada 2012 r., [...] ww. organ oddalił złożony wniosek ze względu na uchybienie terminu do jego wniesienia. Zostało ono doręczone skarżącemu w dniu 23 stycznia 2013 r. W dniu 30 stycznia 2013 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia przedmiotowego wniosku uzasadniając, że przy jego rozpatrywaniu należy wziąć pod uwagę całokształt jego sytuacji życiowej, w tym podeszły wiek oraz schorzenia, na które cierpi. Skutkują one bowiem zaburzeniami w postrzeganiu rzeczywistości i w znacznym stopniu utrudniają samodzielne funkcjonowanie (zaniki pamięci, trudności w orientacji i łączeniu zdarzeń). Przy czym wnioskodawca jest osobą samotną i nie ma zapewnionej opieki ze strony osób bliskich. Zgodnie z przepisami art. 58 § 1 i 2 kpa przywrócenie terminu następuje na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośba powinna być złożona w terminie w terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. Organ administracji publicznej jest zatem obowiązany przywrócić termin, gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: a) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, b) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi, c) zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. W rozpatrywanej sprawie Kolegium przyjęło - z czym zgodził się Sąd - że wniosek o przywrócenie terminu został złożony z zachowaniem 7-dniowego terminu do jego wniesienia, bowiem dopiero w dniu doręczenia postanowienia stwierdzającego złożenie przedmiotowego wniosku z uchybieniem terminu do jego wniesienia rozpoczął bieg termin na złożenie przedmiotowego wniosku. Odmawiając przywrócenia terminu Kolegium uznało jednak, że skarżący mógł w złożeniu przedmiotowego wniosku posłużyć się osobami trzecimi, a ponadto stwierdziło, że stan zdrowia, na który powołuje się skarżący nie uległ gwałtownemu pogorszeniu, lecz skarżący cierpiał na wskazane dolegliwości już jakiś czas, tj. co najmniej od 2009 r. Kolegium prowadząc postępowanie nie wyjaśniło jednak, czy skarżący, jako osoba samotna, będąca w zaawansowanym wieku, mógł posłużyć się kimś w załatwieniu swoich spraw. Organ formułując bowiem takie wnioski – jako wyłączające brak winy wnioskującego o przywrócenie terminu w jego uchybieniu powinien ustalić, czy skarżący rzeczywiście mógł skorzystać z pomocy osób trzecich, tj. np. rodziny, sąsiadów. Sąd uznał zatem, że materiał dowodowy w tym zakresie zawiera braki, zaś organ zobowiązany był wyjaśnić te okoliczności – jako mające istotny wpływ na wynik sprawy - np. przeprowadzając dowód z oświadczenia świadka, czy też jego przesłuchania. Wskazać również należy, że odnosząc się do powoływanego we wniosku stanu zdrowia skarżącego, organ nie wyjaśnił w jaki sposób (oraz czy w ogóle) dolegliwości skarżącego mogły mieć wpływ na uchybienie przedmiotowego terminu. Samo zaś stwierdzenie, że stan zdrowia wnioskodawcy nie uległ znacznemu pogorszeniu i trwał już przez pewien czas - jest zbyt ogólne i w ocenie Sądu dalece niewystarczające. Organ, rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu, w którym jako okoliczność jego uchybienia powołano właśnie stan zdrowia wnioskodawcy, powinien dokonać oceny, zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym - w tym przypadku z treścią złożonych zaświadczeń lekarskich - czy faktycznie stan ten wyłączał winę w uchybieniu terminu, bowiem mógł stanowić przyczynę jego uchybienia. Powinien również wyjaśnić, jakie skutki dla sprawności intelektualnej skarżącego wynikają z treści zaświadczeń lekarskich. Kolegium całkowicie pominęło takie rozważania, a okoliczności te powinny zostać przez organ zbadane. Innymi słowy organ nie wyjaśnił, jak stan zdrowia skarżącego wpłynął na uchybienie przedmiotowego terminu. Powyższe uchybienia uzasadniają zatem postawienie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W. zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 oraz 107 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem organ nie zebrał i nie rozpatrzył materiału dowodowego w jego całokształcie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokona zatem wskazanych ustaleń i ocen prawnych w tym zakresie i dopiero wtedy orzeknie, czy skarżący mógł powoływać swój stan zdrowia oraz podeszły wiek - jako przyczynę uchybienia terminowi oraz czy mógł w złożeniu przedmiotowego wniosku posłużyć się osobami trzecimi. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 200 i art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.