I SA/Wa 1148/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), sędzia WSA Gabriela Nowak, asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 września 2022 r. sprawy ze skargi P. D. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 367/15 1. wymierza Prezydentowi m. st. Warszawy grzywnę w wysokości 3000 (trzy tysiące) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałej części; 4. zasądza od Prezydenta m. st. Warszawy na rzecz P. D. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 29 marca 2022 r. (data prezentaty) P. D. (dalej jako skarżąca) wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o: 1) wymierzenie Prezydentowi m. st. Warszawy grzywny w wysokości co najmniej 20.000 zł; 2) przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości co najmniej 15.000 zł; 3) stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw - w związku z niewykonaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 367/15. Wyrokiem tym w pkt 1 Sąd zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku z dnia 21 czerwca 2012 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], przy dawnej ul. [...], hip. nr [...] - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, zaś w pkt 2 tego orzeczenia stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy został doręczony organowi w dniu 2 września 2015 r. Zatem trzymiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem 2 grudnia 2015 r. Pomimo upływu zakreślonego przez Sąd terminu, jak również wystosowania przez skarżącą wezwania do niezwłocznego wykonania wyroku, organ nie wykonał tego wyroku - wobec czego został ukarany pięciokrotnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie grzywnami za niewykonanie ww. wyroku z 9 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia: - 29 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 446/16 wymierzył Prezydentowi m. st. Warszawy grzywnę w wysokości 1.000 zł; - 28 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 315/17 wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 5.000 zł, przyznał od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną w kwocie 2.000 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; - 12 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 2126/17 wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 8.000 zł, przyznał od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną w kwocie 3.000 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; - 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1902/18 wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 10.000 zł, przyznał od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną w kwocie 5.000 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; - 27 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2474/19 wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 12.000 zł, przyznał od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną w kwocie 6.000 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Następnie Prezydent m.st. Warszawy rozpoznał przedmiotowy wniosek i w dniu 22 lutego 2021r. wydał decyzję nr 51/SD/2021 - umarzając postępowanie jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu podniósł, że przyczyną umorzenia postępowania był fakt, iż P. D. nie udowodniła, że jest następcą prawnym dawnego właściciela nieruchomości - zatem nie jest stroną postępowania w sprawie dotyczącej przyznania odszkodowania za grunt nieruchomości [...] przy dawnej ul. [...]. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej Wojewoda Mazowiecki decyzją nr 1857/2021 z 22 czerwca 2021r. uchylił powyższe rozstrzygnięcie Prezydenta m.st. Warszawy i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Pismem z 12 sierpnia 2021r. skarżąca wezwała organ do niezwłocznego wykonania ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 lipca 2015 r. sygn. akt I SAB/Wa 367/15, a następnie w dniu 29 marca 2022 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez organ tego wyroku. W uzasadnieniu skargi wskazała, że mimo upływu terminu do wydania decyzji, kolejnych kierowanych do organu wezwań do wykonania wyroku oraz pięciu wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wymierzających grzywnę - organ nadal pozostaje w bezczynności. Dodała, iż w niniejszej sprawie organ II instancji uchylił decyzję Prezydenta umarzającą postępowanie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia - co oznacza, że decyzja ta nie ma mocy prawnej i została usunięta z obrotu prawnego. Nie korzysta zatem z przymiotu ostateczności i prawomocności - co powoduje, że jako błędna i uchylona, nie wywołuje ona żadnych skutków prawnych, a okoliczność ta ma niebagatelne znaczenie w sprawie. W związku z tym skarżąca uznała, iż zostały spełnione wszelkie przesłanki do nałożenia na organ odpowiednio mobilizującej grzywny, zaś uporczywe i długotrwałe łamanie prawa przez organ zasługuje na wymierzenie grzywny w wysokości co najmniej 20.000 zł zwłaszcza, że wymierzenie sankcji w takiej wysokości uzasadnione jest szeregiem rażących naruszeń prawa, których dopuścił się organ w niniejszej sprawie. Poza tym nałożenie takiej sankcji zwiększa szanse, iż organ wykona prawomocny wyrok sądu i w rezultacie zakończy trwające od 9 lat postępowanie administracyjne. Dodała, że prawdopodobieństwo dalszej bezczynności organu i dalszego lekceważenia autorytetu Sądu graniczy z pewnością, na co ewidentnie wskazuje dotychczasowa postawa Prezydenta m. st. Warszawy po wydaniu przez Sąd kolejnego wyroku nakładającego na organ grzywnę. Wskazała, iż nawet wymierzenie organowi grzywny w wysokości 10.000 czy 12.000 złotych za dopuszczenie się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, nie spowodowało, że organ poważnie potraktował zobowiązanie Sądu do rozpatrzenia wniosku o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Następnie podkreśliła, iż ograniczenie się przez Sąd wyłącznie do wymierzenia Prezydentowi grzywny, będzie niewystarczającym środkiem prewencyjno-represyjnym i nie będzie w istocie stanowić żadnej odczuwalnej dolegliwości finansowej dla organu. Zatem dopiero uwzględnienie żądania przyznania od organu sumy pieniężnej na jej rzecz - we wnioskowanej w skardze wysokości - może realnie wpłynąć na zdyscyplinowanie organu oraz będzie stanowić swoiste zadośćuczynienie dla niej za naruszenia, jakich dopuścił się organ prowadząc niniejsze postępowanie, w szczególności za ignorowanie jej uzasadnionego interesu w załatwieniu tej sprawy. Wynika to z faktu, iż suma pieniężna pełni kilka funkcji - jest środkiem nie tylko o charakterze represyjnym w stosunku do organu, ale stanowi również przede wszystkim formę zadośćuczynienia dla niej za oczekiwanie na zakończenie sprawy. Zatem przyznanie jej sumy pieniężnej w wysokości 15.000 złotych wydaje się być uzasadnione i stanowiłoby stosowną rekompensatę za rażące naruszenie prawa przez organ. Na okoliczność zasadności swoich roszczeń przywołała szereg orzeczeń wydanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i Naczelny Sąd Administracyjny. W odpowiedzi na skargę Prezydent m.st. Warszawy wniósł o jej oddalenie - podnosząc, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Stwierdził, że nie można mieć wątpliwości, iż wykonał on wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 lipca 2015r. sygn. akt I SAB/Wa 367/15, gdyż 22 lutego 2021r. wydał decyzję kończącą prowadzone postępowanie - do czego został zobowiązany przez Sąd. Przy czym na powyższe nie ma wpływu uchylenie - przez Wojewodę Mazowieckiego decyzją z 22 czerwca 2021r. - zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Pismem z 20 czerwca 2022 r. (data prezentaty) Prezydent m.st. Warszawy poinformował Sąd o zakończeniu postępowania w przedmiotowej sprawie - dołączając odpis decyzji z 1 czerwca 2022 r. nr 220/SD/2022 r., którą rozpoznał merytorycznie wniosek z [...] czerwca 2012 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], przy dawnej ul. [...], hip. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, co skutkować musi wymierzeniem Prezydentowi m. st. Warszawy grzywny. Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Zgodnie natomiast z § 2 tego artykułu sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 367/15 zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku z dnia 21 czerwca 2012 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], przy dawnej ul. [...], hip. nr [...] - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Zaznaczyć przy tym należy, że kwestię terminu załatwienia sprawy po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu reguluje art. 286 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt. Bezsporne jest, że akta sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu wpłynęły do organu w dniu 2 września 2015 r. - zatem trzymiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem 2 grudnia 2015 r. Niekwestionowaną okolicznością jest również to, iż Prezydent m.st. Warszawy (wbrew stanowisku skarżącej) wykonał powyższe zobowiązanie i rozpoznał przedmiotowy wniosek - wydając w dniu 22 lutego 2021r. decyzję o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego. Decyzja ta została uchylona przez Wojewodę Mazowieckiego decyzją z 22 czerwca 2021r. i sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Następnie Prezydent m.st. Warszawy kolejną decyzją z 1 czerwca 2022 r. rozpoznał merytorycznie wniosek z [...] czerwca 2012 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], przy dawnej ul. [...], hip. nr [...] - odmawiając skarżącej przyznania odszkodowania. Jednakże decyzja ta została wydana już po wniesieniu skargi do Sądu pismem z 29 marca 2022 r. (data prezentaty). Powyższe powoduje, że aktualnie bezczynność Prezydenta w rozpoznaniu wniosku o przyznanie odszkodowania, należy liczyć od momentu zwrotu mu akt przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po wydaniu wyroku z 27 stycznia 2020r. w sprawie sygn. akt I SA/Wa 2474/19 tj. od 15 lipca 2020 r. do wydania decyzji z 22 lutego 2021r. (7 miesięcy), a następnie od zwrotu mu akt przez organ II instancji tj. od 28 czerwca 2021 r. do wydania następnej decyzji - z 1 czerwca 2022 r. (11 miesięcy). Zatem obecnie okres niewykonania wyroku Sądu z 9 lipca 2015 r. w sprawie sygn. akt I SAB/Wa 367/15 wynosi około półtora roku. W tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie organowi grzywny jest uzasadniony. Zważyć bowiem należy, iż niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja wszak prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Zgodnie z art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę za niewykonanie wyroku sąd wymierza do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Ustalenie wysokości grzywny zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Skład orzekający ocenił, że w realiach niniejszej sprawy wystarczająco represyjną, jak też dyscyplinującą funkcję spełni grzywna w wysokości 3.000 złotych, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Określając wysokość grzywny Sąd wziął pod uwagę także fakt, iż Prezydent m. st. Warszawy rozpoznał już przedmiotowy wniosek - wykonując tym samym wyrok WSA w Warszawie z 9 lipca 2015 r. sygn. akt I SAB/Wa 367/15. Rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a., Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sąd uznał, że bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, gdyż - mimo wyroku Sądu stwierdzającego jego bezczynność i mimo pięciu wyroków wymierzających mu grzywnę - zakończył on sprawę dopiero po upływie 1,5 roku od zwrotu mu akt. Natomiast Sąd oddalił skargę w zakresie przyznania od Prezydenta m. st. Warszawy na rzecz skarżącej - na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a - sumy pieniężnej, uznając obecnie to żądanie za nieuzasadnione. Funkcją powyższego przepisu jest niewątpliwie zwalczanie bezczynności i przewlekłości organu w wykonywaniu wyroków sądu, ponadto ma on kompensować doznaną przez stronę postępowania krzywdę z powodu bezczynności i przewlekłości organu. W ocenie Sądu przyznanie przedmiotowej kwoty mogą uzasadniać jedynie szczególne okoliczności sprawy, tj. rażący charakter zwłoki w rozpoznaniu sprawy, jak też obawa, iż bez przyznania tej kwoty na rzecz skarżącej wyrok Sądu nadal nie zostanie wykonany. Jednakże taka sytuacja nie występuje w niniejszej sprawie, bowiem Prezydent m. st. Warszawy rozpoznał już przedmiotowy wniosek - zatem nie ma potrzeby dyscyplinowania go do załatwienia sprawy poprzez przyznanie skarżącej sumy pieniężnej. Również okres bezczynności organu w wykonaniu wyroku Sądu z 9 lipca 2015 r. nie wynosi 6 lat - jak wskazuje skarżąca w skardze - lecz obecnie wynosi około 1,5 roku, co także nie uzasadnia przyznania skarżącej sumy pieniężnej. Jeszcze raz należy podkreślić, iż zakwalifikowanie działań organu jako bezczynności w wykonaniu wyroku nie oznacza automatycznie konieczności orzeczenia na rzecz skarżącej sumy pieniężnej - bowiem zasądzenie tej sumy nie jest bezpośrednią konsekwencją bezczynności. Ma ona na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej. Sąd zasądził też na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 i 2 w zw. z art. 154 § 6 oraz art. 151 i art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.