I SA/Wa 1175/16

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. w K. decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1. przyznać prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w [...]; 2. przyznać prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnosząc skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 maja 2016 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Z. w K. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Z. w K. jest stowarzyszeniem nie posiadającym środków finansowych pozwalających na zapłatę kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w toczącym się postępowaniu sądowym. Związek ma prowadzić działalność pro publico bono. Nie posiada majątku trwałego ani stałych dochodów. Niewielkie środki generują wyłącznie dochody ze składek członkowskich i opłaty za zwiedzanie [...]. Zobowiązania ogółem (zobowiązania podatkowe, pożyczki, koszty niepokrytych opłat za c.o., zużytą energię elektryczną, wynagrodzenia) wynoszą [...] zł. Stan środków w kasie (na dzień 31 lipca 2016 r.) kształtuje się na poziomie niewiele przekraczającym kwotę [...] zł, gdy wydatki w skali miesiąca mają przekraczać kwotę [...] zł. Wysokość kapitału zakładowego wynosi –[...] zł, natomiast wysokość strat za ostatni rok obrotowy –[...] zł. Na posiadanym rachunku bankowym Związek, jak wskazał, nie posiada żadnych środków finansowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), następuje w zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym strona biorąca udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w szczególności jednostka organizacyjna prowadząca działalność gospodarczą, nie może uchylać się od obowiązku uiszczenia we własnym zakresie ciążących na niej kosztów sądowych w związku z zainicjowanym postępowanie sądowym poprzez odwoływanie się do swojej trudnej sytuacji majątkowej, jeżeli taka sytuacja wystąpiła z powodu zawinionego działania skutkującego niezapewnieniem niezbędnych środków na prowadzenie działalności statutowej, w tym na prowadzenie sporów sądowych. Przekonanie, że określona jednostka organizacyjna, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych odnosi się również do stowarzyszenia będącego organizacją non profit (por. postanowienie NSA z dnia 11 listopada 2015 r. sygn. II OZ 1078/15; postanowienie NSA z dnia 21 października 2015 r. sygn. II OZ 982/15). To restrykcyjne podejście w ocenie sytuacji materialnej osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, musi być jednak limitowane uwzględnieniem wymogu niewyłączenia wskazanej grupy podmiotów z gwarancyjnych uprawnień związanych z realizacją konstytucyjnego prawa do sądu, wobec czego niezawiniony brak możliwości poniesienia kosztów postępowania przez nie, nie powinien skutkować odmową przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11 października 2013 r. sygn. II GZ 563/13; postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2010 r. sygn. II FZ 369/10). Zasadność rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika z oceny, że Z. nie jest w stanie regulować własnych wymaganych zobowiązań, a jednocześnie brak jest podstaw, by przyjąć, że sytuacja ta została spowodowana działaniem stowarzyszenia, za które ponosi ono odpowiedzialność. Z przedstawionych dokumentów wynika, iż Związek posiada ujemny wynik bilansowy. Uzyskiwane niewielkie dochody nie pokrywają ponoszonych koniecznych wydatków. Nie wydaje się jednocześnie, by zakres realizowanych celów statutowych przez stowarzyszenie mógłby sprawiać, że stan majątku trwałego wnioskodawcy oraz uzyskiwane dochody, w tym wysokość składek członkowskich, mogłyby ulec poprawie, a przez to stanowić usprawiedliwione źródło partycypowania w kosztach prowadzonego postępowania sądowego. Uwzględniono przy tym, że w innych postępowaniach sądowych wykazana przez Z. sytuacja materialna była tego rodzaju, że skutkowała przyznaniem stowarzyszeniu prawa pomocy, co pozwala stwierdzić, że aktualnie oceniana zła kondycja finansowa Z. nie ma charakteru epizodycznego (por. postanowienie z dnia 4 lutego 2015 r. sygn. II SA/Kr 31/15). Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.