I SA/Wa 1191/16
WyrokWSA w Warszawie2016-10-13
Skład orzekający: Agnieszka Miernik, Marta Kołtun-Kulik, Anna Wesołowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja komunalizacyjna z 2000 r. stwierdzająca nabycie przez gminę z mocy prawa własności nieruchomości, która w rzeczywistości nie należała do Skarbu Państwa w dniu wejścia w życie ustawy o samorządzie terytorialnym, może zostać uznana za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, a jej nieważność stwierdzona pomimo upływu czasu i ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej?Ratio decidendi
Decyzja komunalizacyjna wydana z rażącym naruszeniem prawa, polegającym na stwierdzeniu nabycia przez gminę własności nieruchomości, która nie stanowiła własności Skarbu Państwa w dniu wejścia w życie ustawy o samorządzie terytorialnym, podlega stwierdzeniu nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Upływ czasu od wydania takiej decyzji oraz ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej nie stanowi przeszkody do stwierdzenia jej nieważności, jeśli prawo to nie zostało ustanowione na podstawie wadliwej decyzji komunalizacyjnej, a na podstawie wcześniejszego, odrębnego aktu administracyjnego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skarg Gminy Miejskiej K. i Skarbu Państwa na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, która utrzymała w mocy decyzję stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody z 2000 r. o nabyciu przez Gminę K. z mocy prawa prawa własności nieruchomości. Wojewoda w 2000 r. stwierdził nabycie przez gminę własności nieruchomości na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy wprowadzającej przepisy o samorządzie. Wniosek o stwierdzenie nieważności tej decyzji złożył W. W., wskazując na brak pierwotnego wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa. Minister najpierw stwierdził nieważność decyzji Wojewody, a następnie po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał ją w mocy, uznając, że decyzja komunalizacyjna została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ nieruchomość nie należała do Skarbu Państwa w dniu 27 maja 1990 r.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargi Gminy Miejskiej K. i Skarbu Państwa.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Anna Wesołowska Protokolant starszy referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skarg Gminy Miejskiej K. i Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargi.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Gminy Miejskiej K. oraz Skarbu Państwa reprezentowanych przez Prezydenta Miasta K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2000 r. nr [...] o nabyciu przez Gminę K. z mocy prawa, nieodpłatnie prawa własności do nieruchomości - w odniesieniu tylko do gruntu - oznaczonej w księdze wieczystej Nr [...] jako działki nr nr [...],[...],[...],[...],[...], położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obręb nr [...], które po zniesieniu stanowią części działek ewidencyjnych nr nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] w obrębie nr [...], zgodnie z wykazami zmian gruntowych wykonanymi w ramach operatów nr [...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji - w części dotyczącej działki nr [...] obręb [...], jednostka ewidencyjna [...].
Powyższa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r. działając na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 poz. 191 ze zm.) stwierdził nabycie przez Gminę K. z mocy prawa, nieodpłatnie, prawa własności opisanej wyżej nieruchomości.
W. W. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji komunalizacyjnej - w części dotyczącej działki nr [...], obręb [...], jednostka ewidencyjna [...].
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. stwierdził nieważność w/w decyzji Wojewody [...] - w części dotyczącej przedmiotowej działki nr [...].
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła Gmina Miejska K. oraz Skarb Państwa reprezentowani przez Prezydenta Miasta K.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, że wniosek nie zawiera nowych, istotnych dla sprawy argumentów ani nie przedstawia nowych okoliczności (popartych dowodami), które uzasadniałyby uchylenie decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r. i wydanie w sprawie innego rozstrzygnięcia. W ocenie Ministra decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2000 r. w kontrolowanej części wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Organ podkreślił, że rozpoznając sprawę trybie art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie 27 maja 1990 r.
Kontrolowana decyzja w trybie nadzorczym została wydana na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, zgodnie z którym mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące m.in. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego stało się w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin, o ile dalsze przepisy nie stanowią inaczej.
W toku postępowania organ ustalił, że decyzją z dnia [...] listopada 1980 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...] marca 1981 r. nr [...], Naczelnik [...] orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa za odszkodowaniem, m.in. nieruchomości położonej w K. oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...], stanowiącej własność A. W. Następnie w wyniku wznowienia postępowania Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] lutego 1982 r. nr [...], uchylił w/w decyzje, nakazując jednocześnie organowi pierwszej instancji wydanie nowej decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu.
Minister podkreślił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że nie zostało ponownie przeprowadzone postępowanie w sprawie wywłaszczenia powyższej nieruchomości (pismo Urzędu Miasta K. z dnia 6 sierpnia 2015 r. znak: [...]). Nie zostały też przedstawione dokumenty świadczące o zaskarżeniu, czy wyeliminowaniu z obiegu prawnego decyzji z dnia [...] lutego 1982 r. (zaświadczenie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. znak [...]).
Organ wskazał ponadto, że z dokonanych ustaleń wynika, iż działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...] i [...] (wykaz zmian gruntowych). Działka nr [...], znajdująca się w obrębie [...], w jednostce ewidencyjnej [...], odpowiada częściom działek ewidencyjnych oznaczonych numerami [...], [...], [...] oraz [...], znajdujących się w obrębie [...], w jednostce ewidencyjnej [...].
W świetle powyższego organ nadzoru uznał, że skoro brak jest w obiegu prawnym ostatecznej decyzji wywłaszczającej działkę nr [...] (stanowiącej aktualnie część działki nr [...]) na rzecz Skarbu Państwa, to bezspornie pozwala na przyjęcie braku zaistnienia podstaw do komunalizacji w dniu 27 maja 1990 r. przedmiotowej nieruchomości. Nie należała ona bowiem do Skarbu Państwa, lecz do osoby fizycznej.
Z ustaleń organu wynika, że spadek po A. W., właścicielce spornej nieruchomości, nabył W. W. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. Wydział I Cywilny z dnia [...] października 1996 r. sygn. akt [...].
Skoro zatem na dzień komunalizacji Skarb Państwa nie posiadał tytułu prawnego do spornej nieruchomości, to prawidłowe jest stanowisko organu pierwszej instancji, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2000 r. w kontrolowanej części obarczona jest wadą kwalifikowaną - rażącego naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., co uzasadnia stwierdzenie jej nieważności zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.
Badając przesłanki określone w art. 156 § 2 K.p.a. organ uznał, że kontrolowana decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, co niweczyłoby możliwość stwierdzenia jej nieważności. Nie może być bowiem uznane za nieodwracalny skutek prawny kontrolowanej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2000 r. oddanie nieruchomości Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K. w użytkowanie wieczyste dokonane na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1991 r. Rep. A Nr [...], a następnie w dniu 5 grudnia 1991 r. ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej nr KW [...]. Podstawą sporządzenia aktu notarialnego była decyzja Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu [...] z dnia [...] grudnia 1989 r. Nr [...] orzekająca o oddaniu Spółdzielni w użytkowanie wieczyste szeregu działek, w tym działki nr [...] (pkt I i II aktu). A zatem kontrolowana decyzja komunalizacyjna nie mogła być podstawą oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste ani podstawą wydania decyzji z dnia [...] grudnia 1989 r. W tej sytuacji za niezasadny organ uznał zarzut, zawarty we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nieuwzględnienia prawa użytkownika wieczystego chronionego rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Bezpośrednią i jedyną podstawą oddania spornej nieruchomości w użytkowanie wieczyste było orzeczenie podjęte przed datą wydania kontrolowanej decyzji komunalizacyjnej.
Rozpoznając ponownie sprawę organ rozważył także możliwość zastosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13, którym orzeczono, że art. 156 § 2 K.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Minister wskazał, że decyzja komunalizacyjna ma charakter deklaratoryjny, nie jest zatem źródłem nabycia prawa własności przez gminę i nie kreuje tego prawa. Jej celem jest potwierdzenie faktu nabycia prawa, a poprzez to umożliwienie gminie skutecznego powoływania się w obrocie cywilnoprawnym na przysługujący jej tytuł. Nawet gdyby uznać, że decyzja komunalizacyjna ma charakter mieszany, tj. deklaratoryjno–konstytutywny i z tego względu możliwe byłoby zastosowanie powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, to nie zostało w wyroku przesądzone jaki termin ma być brany pod uwagę i nie dano organom stosującym prawo wskazówek dla jego ustalenia. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku posłużył się nieostrą przesłanką "znaczny upływ czasu" i wskazał, że z uwagi na zakres konstytucyjności, obejmujący pominięcie ustawodawcze, nie przesądził o tym, czy właściwym sposobem realizacji tego postulatu jest przewidziany aktualnie w art. 156 § 2 K.p.a. dziesięcioletni termin prekluzyjny, który ogranicza stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych obarczonych niektórymi wadami. Minister uznał zatem, że istnieją różne możliwości w wyborze instrumentów prawnych służących realizacji wskazanych przez Trybunał wartości konstytucyjnych. Wobec powyższego - zdaniem organu - powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie może mieć znaczenia w rozpatrywanej sprawie. Oznacza to, że upływ czasu jaki nastąpił od daty wydania i doręczenia decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] czerwca 2000 r. nie stanowi przeszkody w stwierdzeniu jej nieważności.
Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Gmina Miejska K. oraz Skarb Państwa reprezentowani przez Prezydenta Miasta K., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz art. 77 § 1 w związku z art. 7 K.p.a. poprzez niewyczerpujące i niedostateczne zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie, w szczególności zaś poprzez niepodjęcie wszelkich czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
W oparciu o powyższe wniesiono o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczyli wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 1585/12, w którym sąd stwierdził, że ustalenie odszkodowania z tytułu dokonanego wywłaszczenia nieruchomości i jego wypłata jest nieodwracalnym skutkiem prawnym, który stanowi podstawę do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, a nie stwierdzenia nieważności decyzji. Skarżący podnieśli, że ze zgromadzonej w toku postępowania nadzorczego dokumentacji wynika, że doszło do ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obr. [...] (stanowiącej obecnie m.in. działkę nr [...] obr. [...] jednostka ewidencyjna [...]) i jego pełnej realizacji. Odszkodowanie obejmowało oddanie w użytkowanie wieczyste działki zamiennej oznaczonej jako działka nr [...] i dopłatę kwoty [...] zł. W. W. wystąpił ponadto z wnioskiem o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego i dokonał sprzedaży działki nr [...], która - jak sam wywodzi - nie należała mu się. Tym samym zdaniem skarżących doszło do nieodwracalnych skutków prawnych stanowiących podstawę do wydania decyzji z naruszeniem prawa, a nie stwierdzenia nieważności.
W ocenie skarżących ponadto Minister błędnie stwierdził, że decyzja komunalizacyjna posiada wyłącznie charakter stricte deklaratoryjny, co wynika m.in. z wyroku Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 3 czerwca 2011 r. sygn. III CSK 285/2010, Izba Cywilna Biuletyn Sądu Najwyższego 2012/5). Decyzja komunalizacyjna kreuje prawa i obowiązki, a zatem może być do niej zastosowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 43/16. Skarżący wywiedli że brak uwzględnienia przez organ wskazanego wyroku narusza zasadę praworządności wyrażoną w art. 6 K.p.a. w związku z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a zatem należy je stosować bezpośrednio. Organ administracji publicznej miał obowiązek zbadania czy zachodzi przesłanka znacznego upływu czasu i zastosowanie przepisu art. 156 § 2 K.p.a. w pełni uwzględniając orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego.
W odpowiedzi na skargi Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o ich oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia 30 września 2016 r. uczestnik postępowania W. W. wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skargi są nieuzasadnione i podlegają oddaleniu.
W ocenie obu skarżących organ niewłaściwie uznał iż zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej oraz nieprawidłowo zastosował art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez uznanie, że w sprawie nie doszło skutecznie do komunalizacji mienia. Dodatkowo należy zauważyć, że skarżący zarzucając naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. błędnie zakwalifikowali go jako przepis postępowania. Przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., mimo że został zamieszczony w akcie normatywnym o charakterze procesowym, jest przepisem prawa materialnego, ponieważ stanowi podstawę prawną rozstrzygnięcia (określa skutki prawne zaistnienia wskazanych w nim wad decyzji administracyjnej), w żadnym razie nie reguluje trybu postępowania w sprawie.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów o charakterze procesowym, tj. naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., trzeba przypomnieć, że zasadnicza kwestia w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy ustalenie, że w obrocie prawnym brak jest decyzji wywłaszczającej działkę nr [...] (obecnie część działki nr [...]), stanowiło wystarczającą przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej przenoszącej własność nieruchomości na rzecz Gminy K.
Innymi słowy istotnym zagadnieniem było ustalenie, czy w dniu 27 maja 1990 r. nieruchomość w części dotyczącej działki nr [...], obręb [...], jednostka ewidencyjna [...], stała się własnością jednostki samorządu terytorialnego.
W myśl bowiem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, z dniem wejścia w życie omawianej ustawy, tj. z dniem 27 maja 1990 r., z mocy prawa, mieniem właściwych gmin staje się mienie ogólnonarodowe należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego oraz zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1.
Zatem, generalnie rzecz ujmując, aby można było mówić o komunalizacji mienia z mocy prawa, mienie to musiało stanowić w określonej dacie, tj. w dniu 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa.
Bezspornym jest, że Naczelnik [...] decyzją z dnia [...] listopada 1980 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...] marca 1981 r. nr [...], orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa za odszkodowaniem, m.in. nieruchomości położonej w K. oznaczonej jako działka nr [...], w obrębie [...], stanowiącej własność A. W. Powyższe decyzje zostały następnie uchylone przez Prezydenta Miasta K. decyzją z dnia [...] lutego 1982 r. nr [...] wydaną w wyniku wznowienia postępowania. Nie są też kwestionowane przez skarżących ustalenia organu, że nie zostało ponownie przeprowadzone postępowanie w sprawie wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Okoliczności te potwierdzają zaś jednoznacznie dowody zgromadzone w sprawie, a mianowicie pismo Urzędu Miasta K. z dnia 6 sierpnia 2015 r. i zaświadczenie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. wskazujące, że w sprawie nie przedstawiono jakichkolwiek dokumentów świadczących o zaskarżeniu, czy też wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] lutego 1982 r.
Oznacza to, że na skutek uchylenia przez Prezydenta Miasta K. wskazanych wyżej decyzji wywłaszczeniowych Skarb Państwa w dniu 27 maja 1990 r. nie legitymował się prawem własności w stosunku do przedmiotowej nieruchomości, a działka nr [...] stanowiła własność osoby fizycznej. Nie można było więc przyjąć, że zaistniała przesłanka określona w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.
Stwierdzenie nieważności decyzji z przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. może mieć miejsce wówczas, gdy organ ustali, że decyzja w sposób oczywisty i bezsporny narusza przepis prawa. Oczywistość naruszenia polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji prawidłowo zatem uznał, że decyzja komunalizacyjna Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2000 r. w części dotyczącej działki nr [...] obręb [...], jednostka ewidencyjna [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. i stwierdził jej nieważność w części.
Nie stanowi naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. brak poczynienia przez organ nadzorczy ustaleń w odniesieniu do orzeczenia o odszkodowaniu z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości i jego realizacji. W postępowaniu nadzorczym dotyczącym decyzji komunalizacyjnej w okolicznościach rozpoznawanej sprawy istotne jest wyłącznie ustalenie czy Skarb Państwa legitymował się prawem własności w stosunku do działki nr [...], czy stanowiła ona własność osoby fizycznej. Problematyka wypłaty odszkodowania na podstawie decyzji, która została następnie wyeliminowana z obrotu prawnego, i wzajemnych rozliczeń pomiędzy Skarbem Państwa a wywłaszczonym należy do sfery innego postepowania i pozostaje poza granicami sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Powoływany zaś w skardze wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 1585/12 dotyczy odmiennego stanu faktycznego. Sąd w tym wyroku w istocie stwierdził, że wypłata odszkodowania nie stanowi podstawy do stwierdzenie nieważności decyzji, a do stwierdzenia, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, jednakże stwierdzenie Sądu odnosiło się do kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości oraz o przyznaniu odszkodowania za ww. nieruchomość. Niniejsza zaś sprawa dotyczy decyzji wprawdzie również kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym, ale dotyczącej komunalizacji przedmiotowej nieruchomości, a nie ustalającej odszkodowanie za jej przejęcie.
Zdaniem Sądu prawidłowo organ uznał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki z art. 156 § 2 K.p.a. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika co prawda, że na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1991 r., Rep. A Nr [...] zostało ustanowione na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K. prawo użytkowania wieczystego, które w dniu [...] grudnia 1991 r. ujawnione zostało w księdze wieczystej nr [...]. Jak słusznie zauważył jednak organ nadzoru podstawą sporządzenia tego aktu nie była decyzja komunalizacyjna z dnia [...] czerwca 2000 r., lecz decyzja Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu [...] z dnia [...] grudnia 1989 r. nr [...] orzekająca o oddaniu wskazanej Spółdzielni Mieszkaniowej w użytkowanie wieczyste szeregu działek, w tym działki nr [...] (obecnie [...]). Nie można zatem uznać, że oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste stanowi nieodwracalny skutek prawny decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2000 r., skoro podstawą oddania spornej nieruchomości w użytkowanie wieczyste była decyzja podjęta w dniu [...] grudnia 1989 r., a więc przed datą wydania decyzji komunalizacyjnej.
Prawidłowo też organ administracyjny przyjął, że w rozpoznawanej sprawie nie ma można wprost zastosować wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. P 46/13. Zgodzić się trzeba ze skarżącymi, że od wydania decyzji komunalizacyjnej nastąpił znaczny upływ czasu w rozumieniu, o jakim mowa jest w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wbrew jednak twierdzeniom skarżących - decyzja komunalizacyjna ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, iż stwierdza ona fakt prawny, jaki zaistniał w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Decyzja komunalizacyjna nie była zatem źródłem nabycia prawa własności przez gminę. Decyzja ta tylko potwierdzała ten fakt i umożliwiała gminie skuteczne powoływanie się w obrocie cywilnoprawnym na przysługujący jej tytuł - w tym przejawia się jej element konstytucyjny. Stanowisko takie prezentowane jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, gdzie podkreśla się, że decyzja wojewody w sprawie stwierdzenia nabycia mienia z mocy prawa przez gminę jest aktem deklaratoryjnym, ma jednak zasadnicze znaczenie, gdy chodzi o wykonywanie prawa własności przez gminę w stosunku do konkretnej nieruchomości, w szczególności, otwiera gminie drogę do swobodnego dysponowania tą nieruchomością i składania oświadczeń woli (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 kwietnia 2001 r. sygn. akt I SA 2500/99, z dnia 23 maja 2001 r. sygn. akt I SA 2142/00, z dnia 18 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1502/11). Decyzja komunalizacyjna, mimo że wykazuje cechy konstytutywności, to jednak co do zasady ma charakter deklaratoryjny, a zatem wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. P 46/13 jako odnoszący się do stwierdzenia nieważności decyzji stanowiącej podstawę nabycia prawa lub ekspektatywy, nie może mieć bezpośredniego zastosowania w niniejszej sprawie.
Niezależnie od powyższego zważyć trzeba, że powoływany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym orzekającym o pominięciu prawodawczym, czyli takim, w którym Trybunał uznaje za stan niekonstytucyjny brak określonej treści normatywnej w przepisie. Wyroki o pominięciu prawodawczym Trybunał kieruje przede wszystkim do ustawodawcy, ale zauważyć należy, że w doktrynie podnosi się też, że stwierdzenie niekonstytucyjności pominięcia ustawodawczego oznacza dla organów stosujących prawo konieczność poszukiwania możliwości rekonstrukcji brakującej normy prawnej z przepisów konstytucyjnych (m. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006 r., s. 152 i n.).
Nie kwestionując, co do zasady, że stwierdzenie niekonstytucyjności pominięcia ustawodawczego oznacza dla organów stosujących prawo konieczność poszukiwania możliwości rekonstrukcji brakującej normy prawnej z wartości konstytucyjnych, sąd zauważa, że brakującej części normy w art. 156 § 2 K.p.a. nie można zrekonstruować w taki sposób, który umożliwiałby jej uniwersalne zastosowanie w okolicznościach każdej sprawy. Innymi słowy, nie może uczynić tego za ustawodawcę sąd ani organ, gdyż mogłoby to prowadzić do zbyt dużej dowolności w stosowaniu prawa i zagrażać innym wartościom konstytucyjnym, w tym np. zasadzie równości, czy sprawiedliwości społecznej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł bowiem w konkretnych okolicznościach, w zupełnie innej sprawie, gdzie chodziło o ochronę praw (ekspektatywy) nabytych przez byłych właścicieli gruntów warszawskich, na skutek przywrócenia im w drodze aktu administracyjnego terminu do złożenia wniosku o uzyskanie ekwiwalentu za utraconą własność (dzięki czemu ów ekwiwalent uzyskali), w sytuacji, gdzie ów akt administracyjny był wadliwy, ale funkcjonował w obrocie prawnym wiele lat i korzystając z domniemania zgodności z prawem pozwolił na uzyskanie prawa podmiotowego przez byłych właścicieli.
Nie można tego porównać do sytuacji występującej w niniejszej sprawie, gdzie skarżący doszukują się analogii do stanu prawnego występującego w sprawie rozpatrywanej przez TK w nabyciu prawa własności przez Gminę K. w drodze komunalizacji.
Ponadto, obecne brzmienie art. 156 § 2 K.p.a. wskazuje na dwie przesłanki negatywne stwierdzenia nieważności decyzji. Przesłankami tymi są upływ czasu i nieodwracalne skutki prawne. TK orzekając w wyroku z 12 maja 2015 r., że art. 156 § 2 K.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu – nie przesądził, że czas ten (wymagany okres prekluzyjny) powinien być taki sam, jak w przypadku przesłanek z art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7 K.p.a., czyli 10 lat (zob. pkt 10.7 uzasadnienia wyroku). Jest to zrozumiałe, jeśli się zważy, jaką rolę w obecnym systemie prawnym pełni art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przy braku ustawy reprywatyzacyjnej, czego Trybunał miał zapewne świadomość, skoro oprócz upływu czasu – jak w innych przypadkach zastosowania negatywnej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji – posłużył się też innym kryterium (nabycia prawa). W ocenie sądu choćby z tego powodu nie jest możliwe stosowanie bezpośredniej analogi do przypadków, kiedy przepis uniemożliwia stwierdzenie nieważności decyzji po upływie 10 lat, niezależnie od tego, że stosowanie analogii jako metody wykładni prawa w prawie administracyjnym jest samo w sobie zagadnieniem kontrowersyjnym.
Znaczny upływ czasu jest więc nie tylko pojęciem niedookreślonym, niemożliwym do rekonstrukcji w oparciu o jednolite i uniwersalne kryterium, umocowane wprost w Konstytucji, ale również nie jest kryterium jedynym. Z powodu szczególnej roli, jaką w katalogu przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji pełni art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. nie jest wykluczone, że upływ czasu w takiej sytuacji będzie pełnił rolę tylko jednego z determinantów negatywnej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. Natomiast fakt, że "decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy" nie musi być jedynym dopełnieniem ewentualnej negatywnej przesłanki stworzonej przez ustawodawcę w wykonaniu wyroku TK, zważywszy, że ta druga okoliczność wskazana przez Trybunał osadzona jest mocno w okolicznościach konkretnej sprawy, co TK podkreślił w pkt 10.6 uzasadnienia wyroku. W tym samym fragmencie uzasadnienia TK wyraźnie wyartykułował, że "Wyrok stwierdzający niekonstytucyjność art. 156 § 2 K.p.a. w zakresie opisanym w sentencji ma charakter zakresowy o pominięciu prawodawczym. Wyrok taki nie powoduje zmiany normatywnej [podkreślenie sądu], w szczególności nie oznacza derogacji tego przepisu. Stwierdzenie niekonstytucyjności w zakresie pominięcia prawodawczego nakłada na ustawodawcę obowiązek rozszerzenia unormowania art. 156 § 2 K.p.a., przewidującego ograniczenia możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy." (wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 sieprnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 701/16).
Z powyższych powodów, w ocenie sądu, sam fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13, nie kreuje negatywnej przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, w oparciu o art. 156 § 2 K.p.a.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło