I SA/Wa 121/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Joanna Skiba (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2018 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zwrotu z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] września 2017 r. nr [...], odmawiającą umorzenia J. P. należności wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez K. P. i P. P. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Skarżący zwrócił się pismem z dnia 26 czerwca 2017 r. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wójt Gminy [...] decyzja z dnia [...] września 2017 r. nr [...], odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych K. P. i P. P. Ustalił, że zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi [...] zł tytułem należności głównej oraz [...] zł tytułem odsetek. Skarżący prowadzi sam gospodarstwo domowe, źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały w wysokości [...] zł. Jego stałe wydatki to energia [...] zł. gaz [...] zł, leczenie [...] zł, KRUS [...] zł kwartalnie. Posiada orzeczenie lekarskie z [...] lipca 2016 r. określające jego niepełnosprawność jako umiarkowaną. Z orzeczenia wynika, że może podjąć pracę w warunkach pracy chronionej. Organ podkreślił, że jego sytuacja finansowa i zdrowotna nie jest na tyle wyjątkowa na tle innych osób zobowiązanych, żeby kwalifikowała go do zwolnienia z obowiązku zwrotu zobowiązań ciążących na nim względem organu z tytułu wypłaconych w jego zastępstwie od sierpnia 2014 r. do września 2016 r. należności alimentacyjnych wobec dzieci. Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem J. P. wniósł odwołanie wskazując, iż ma bardzo trudną sytuację życiową, materialną i zdrowotną. Jednocześnie nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że w obecnej chwili brak jest podstaw do umorzenia należności ze względu na sytuację życiową wnioskodawcy. W następstwie rozpoznania powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] ww. decyzją z [...] listopada 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] września 2017 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze również nie znalazło podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podzieliło ustalenia faktyczne organu I instancji, wskazując, że z zasady nie neguje tego, że sytuacja materialna i rodzinna skarżącego jest trudna. Istotą jednak decyzji uznaniowej jest brak obowiązku wydania decyzji pozytywnej dla strony również w przypadku stwierdzenia, że w świetle art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego jest szczególna i wyjątkowa. Brak stałych dochodów i związana z tym trudna sytuacja materialna skarżącego dotyczy wszystkich dłużników alimentacyjnych, gdyż uruchomienie wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego następuje tylko wówczas, gdy dłużnik nie ma majątku ani dochodu podlegających egzekucji. Nie jest to więc szczególna okoliczność w rozumieniu tego przepisu. Podkreślenia- zdaniem organu- wymaga okoliczność, że w latach 2014-2016 sądy powszechne kilkakrotnie podwyższały kwoty alimentów zasądzonych najpierw na dwoje dzieci, a następnie na córkę P. P. Organ powołał się na stanowisko zawarte w wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] maja 2016 r. sygn. akt [...], którym podwyższono alimenty od pozwanego. Według sądu skarżący może wykonywać różne prace o lżejszym charakterze, dlatego powinien zintensyfikować swoje starania w zakresie dostarczania środków utrzymania na jedno dziecko, a nie poprzestać na pobieraniu świadczenia z pomocy społecznej. Nie podjął starań co do zatrudnienia np. w ochronie, handlu lub w innych sektorach oraz zrezygnował z propozycji pracy oferowanej przez Urząd Pracy. Konkludując organ stwierdził, że jego wniosek został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przez niego przedstawionej oraz na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolnych. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] J. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie art. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz wnosząc o uchylenie zaskrzonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi stwierdził, że rozpoznając jego sprawę organ II instancji dowolnie i niezgodnie z rzeczywistym stanem ustalił jego sytuację zdrowotną i możliwości zarobkowe. Nie uwzględnił, że schorzenie skarżącego (uraz kręgosłupa) oraz usytuowanie zakładów pracy w okolicach jego miejsca zamieszkania, wyklucza podjęcie przez niego pracy w warunkach pracy chronionej. Podkreślił, że w obecnej sytuacji jego dochód wynosi [...] zł miesięcznie, a wysokość zasądzonych alimentów wynosi [...] zł. Kwota zaległości, którą organ ustalił na [...] zł przy jego dochodach i sytuacji zdrowotnej może doprowadzić do sytuacji, że znajdzie się w skrajnym ubóstwie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując w ramach tych kryteriów oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, gdyż zaskarżona decyzja, jak też utrzymana przez nią w mocy decyzja Wójta Gminy [...] z [...] września 2017 r. nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W rozpoznawanej sprawie okolicznością niesporną jest, że wniosek J. P. z [...] czerwca 2017 r. dotyczył umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. P. i P. P. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa). Na wstępie podkreślenia wymaga, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały wypłacone dzieciom skarżącego w ramach pomocy państwa udzielanej osobom uprawnionym do alimentacji w związku ze stwierdzoną bezskutecznością egzekucji prowadzonej wobec dłużnika alimentacyjnego. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego finansowane są z budżetu Państwa. Państwo - mając na uwadze dobro osób uprawnionych - czasowo "zastępuje" dłużnika w wypełnianiu ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. W tym stanie prawnym oczywiste jest, że wynikającą z ustawy zasadą jest zwrot przez dłużnika alimentacyjnego kwot wypłaconych w ramach zaliczek. Ewentualne zwolnienie dłużnika z tego obowiązku w całości lub w części jest wyjątkiem od tej zasady, możliwe jest wyłącznie przy spełnieniu określonych w ustawie warunków i nie ma podstaw do interpretacji tych przepisów w sposób rozszerzający. (vide: wyrok WSA w Warszawie z 7 września 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 868/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja ta znajduje także pełne uzasadnienie w zasadzie sprawiedliwości społecznej, wyrażającej się w tym, aby osoby zobowiązane do dostarczania środków utrzymania osób najbliższych nie przerzucały tego ustawowego obowiązku na inne podmioty (vide: wyrok NSA z 11 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 1326/11, Lex nr 1113238). W niniejszym postępowaniu kontroli Sądu podlega decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017 r., odmawiająca umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego, które zostały przyznane i wypłacone dzieciom skarżącego. Zaskarżona decyzja utrzymała w mocy rozstrzygnięcie podjęte w omawianym zakresie przez organ I instancji. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ww. ustawy z dnia 7 września 2007 r. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Orzekanie przez organy administracji na podstawie przywołanego przepisu odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że właściwy organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie ma on natomiast takiego obowiązku. Nie oznacza to jednak, że rozstrzygnięcia podjęte w omawianym trybie mogą być dowolne. Powinnością organów jest zachowanie wymogu dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych i uzasadnienie decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Kontrola decyzji uznaniowej polega na ocenie przez sąd administracyjny prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych oraz tego, czy organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W ocenie Sądu organy obu instancji zrealizowały ciążący na nich obowiązek wszechstronnego rozważenia sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. W sprawie ustalono stopień zadłużenia z tytułu wypłaconych w zastępstwie dłużnika z budżetu Państwa świadczeń alimentacyjnych. Z drugiej zaś strony rozważając możliwości finansowe skarżącego, wzięto pod uwagę, że J. P. ma [...] lata. Jest rozwiedziony, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w domu należącym do matki, aktualnie na utrzymaniu ma jedno dziecko. Utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości [...] zł. Skarżący jest zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, w orzeczeniu wskazano na odpowiednie zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Wbrew stanowisku J. P., organy wydając decyzje, brały pod uwagę sytuację zdrowotną skarżącego oraz jego możliwości zarobkowe. Na podstawie m.in. uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. sygn. akt [...] podwyższającego wysokość zasądzonych alimentów od skarżącego na rzecz córki, ustaliły, że pomimo posiadanych ograniczeń w zatrudnieniu J. P. może wykonywać prace o lżejszym charakterze, dlatego powinien zintensyfikować działania w poszukiwania pracy, nie podjął też działań w zakresie uzupełnienia lub zmiany kwalifikacji zawodowych. Taka postawa prowadzi do wniosku, że kompleksową ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej nie daje podstaw do umorzenia należności wypłaconych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przy ocenie wniosku o umorzenie należności alimentacyjnych w trybie art. 30 ust. 2 ustawy nie można bowiem marginalizować postawy dłużnika, tak biernej, jak i aktywnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 777/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze ustalone w sprawie okoliczności, organy odmówiły umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Wydane w sprawie rozstrzygnięcie zostało jednocześnie w obszerny i wyczerpujący sposób uzasadnione przez organy obu instancji. W ocenie Sądu przywołana przez organy argumentacja jest spójna i jednocześnie w jasny oraz przekonujący sposób wyjaśnia powody, dla których uznano, że pomimo trudnej sytuacji finansowej (niski dochód) i życiowej skarżącego (niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym) zaległości skarżącego nie zostały umorzone. W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Organy dokonały analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Słusznie przyjęły, że oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że skarżący jest osobą w wieku produkcyjnym ([...] lata), z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Nie podejmuje on również prób zmiany swojej sytuacji zawodowej. Sytuacja choć aktualnie trudna dla skarżącego, to nie jest na tyle wyjątkowa i pozbawiona perspektyw, aby zastosować instytucję umorzenia. Stan zdrowia skarżącego i jego wiek nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia w przyszłości i spłaty długu. Ponadto sytuacja skarżącego na tle innych dłużników alimentacyjnych nie jest na tyle wyjątkowa ani nadzwyczajna, aby uzasadniała umorzenie zaległych należności. Umarzanie należności alimentacyjnych w każdej trudnej sytuacji prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Podnoszone zaś w skardze zarzuty dotyczące nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego przez organ i wywiedzenia z niego nieprawidłowych wniosków co do możliwości zarobkowych oskarżonego są w istocie polemiką ze stanowiskiem przedstawionym przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302).