I SA/Wa 1310/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Sobielarska asesor WSA Iwona Kosińska asesor WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant Bożena Dąbkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. P. , utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], odmawiającą potwierdzenia posiadania przez M. P. uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych, sąd ustalił następujący stan faktyczny: M. P. w dniu 29 grudnia 1992 roku , wystąpiła do Urzędu Rejonowego w P. o przyznanie ekwiwalentu za nieruchomość pozostawioną we L. przez R. i S. małż. P., których jest spadkobierczynią. R. i S. małż. P. byli właścicielami nieruchomości położonej we L. na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1938 roku nr rep. [...] tj. na terenach nie wchodzących obecnie w skład terytorium państwa polskiego. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą w dniu 12 grudnia 1992 roku wynika, że R. P. został wzięty do niewoli niemieckiej we wrześniu 1939 roku , gdzie zmarł. Zaś S. P. w 1940 roku została wywieziona na Syberię, następnie z wojskiem gen. Andersa dotarła do Londynu, gdzie zmarła [...] stycznia 1986 roku. Starosta [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2004 roku przekazał wniosek M. P. według właściwości Wojewodzie [...]. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionej we L., Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. odmówił potwierdzenia posiadania przez M. P. uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego . Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem M. P. złożyła odwołanie do Ministra Infrastruktury wnosząc o pozytywne rozpatrzenie jej odwołania . W jego uzasadnieniu stwierdziła, że wydana decyzja jest nieprawidłowa, ponieważ odnosiła się wyłącznie do art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. nr 60 poz. 39 ze zm. ) a według skarżącej właściwymi są jedynie rozważania odnośnie art.2 pkt 2 tej ustawy. Podała również, że R. i S. P. byli aż do śmierci obywatelami polskimi i nie wyrzekli się tego. Po rozpatrzenia odwołania Minister Infrastruktury stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu swojego stanowiska przywołał ustawę z dnia 12 grudnia 2003 r. i stwierdził, że skoro określa ona zasady zaliczania wartości nieruchomości pozostawionymi poza obecnymi granicami państwa polskiego, to wolą ustawodawcy było, ażeby to uprawnienie przysługiwało wyłącznie tym osobom, które repatriowały się do Polski na podstawie tzw. układów republikańskich. Skoro byli właściciele pozostawili we L. nieruchomość, natomiast nie byli poddani ewakuacji na podstawie umów z 1944 roku, zatem byłym spadkobiercom a w chwili obecnej ich spadkobiercom nie przysługują uprawnienia wynikające z ustawy z dnia 12 grudnia 2003 roku. Dodatkowo organ podał, że nie jest kwestionowana sprawa obywatelstwa byłych właścicieli ani tryb ewakuacji M. P. Decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2005 r. stała się podstawą wniesienia przez M. P. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżąca podniosła ,że według niej nie jest ważny sposób w jaki sposób ludzie opuszczali tereny wchodzące następnie w skład ZSRR- czy to w drodze ewakuacji czy też przez zsyłkę na Sybir. Takie też stanowisko zawarte jest w uchwale SN z 10 kwietnia 1991 roku. W konkluzji wniosła o ponowne rozpatrzenie jej wniosku przez sąd . W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym orzeczeniu. Uznał, iż zarzuty zawarte w skardze były już przedmiotem rozpatrywania w postępowaniu odwoławczym i nie wnoszą żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zajęte stanowisko. Wobec powyższego wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując w ramach kontroli legalności zaskarżonej decyzji analizy zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego Sąd uznał zasadność złożonej skargi. Organ I i II instancji zgodnie przyjęły, że z brzmienia art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r Nr 6, poz. 28, ze zm.) wynika, iż uprawnienia o których mowa w ustawie, nabyły wyłącznie osoby, które poddały się procedurze repatriacji przewidzianej wymienionymi w niej porozumieniami międzynarodowymi i spełniają inne, określone w ustawie warunki. Wobec takiej interpretacji przepisów ustawy oraz niekwestionowanego faktu, że właściciele nieruchomości pozostawionej we L. nie byli poddani ewakuacji w ramach tzw. umów republikańskich organ administracji odmówił ich spadkobiercom potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia ani w treści przepisów ustawy z 12 grudnia 2003 roku , ani w ugruntowanym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, które nie może być pominięte przy analizie prawidłowości stanowiska organów rozstrzygających przedstawioną sprawę. Jak wynika z treści art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003r. "Ustawa określa zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w: 1)układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski; 2)układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski; 3)układzie z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski; 4)umowie z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR, i o ich ewakuacji do Polski, i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski, i o ich ewakuacji do ZSRR." Z przywołanego brzmienia art. 1 wynika jednoznacznie, że dotyczy on kwestii określenia rodzaju mienia, którego utrata może rodzić prawo do rekompensaty w formie przewidzianego w ustawie zaliczenia. W treści tego artykułu brak jest natomiast odniesień do podmiotowego zakresu działania ustawy, a więc do kręgu osób uprawnionych do przewidzianego ustawą zaliczenia. Zakres podmiotowy omówiony jest wyczerpująco dopiero w art. 2. Zwrócić przy tym należy uwagę na fakt, że (wbrew odmiennemu stanowisku prezentowanemu przez organy rozpatrujące sprawę) ani w art. 1, ani w art. 2, ani w żadnym innym przepisie tej ustawy ustawodawca nie zawarł warunku, aby jedynie osoby, które podlegały procedurze repatriacji, przewidzianej przywołanymi porozumieniami międzynarodowymi, były osobami uprawnionymi do uzyskania zaliczenia. Wprost przeciwnie, w art. 2 zawarto różne warunki, jakie musiała spełniać osoba ubiegająca się o tzw. rekompensatę za mienie zabużańskie. Między innymi warunek, że właściciele pozostawionych nieruchomości "zamieszkiwali w dniu 1 września 1939r. na terenach, o których mowa w art. 1, byli w tym dniu obywatelami polskimi i opuścili te tereny w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r." Wymienienie w art. 1 ustawy z 12 grudnia 2003 r. określonych porozumień międzynarodowych ma dla jej treści jedynie takie znaczenie, że ogranicza przedmiotowy zakres ustawy do nieruchomości, za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w tych porozumieniach. Nie oznacza to jednak, że państwo nie może obecnie udzielić świadczeń analogicznych do przyrzeczonych w porozumieniach innym osobom, znajdującym się w podobnej sytuacji. Sąd uznał, że w ramach ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego ustawodawca stworzył warunki dalszej realizacji świadczeń przyrzeczonych aktami prawa międzynarodowego, jak i świadczeń dla innych osób, znajdujących się w podobnej sytuacji. Podkreślić należy, że przedstawiona powyżej analiza treści przepisów art. 1 ustawy znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W szczególności w uchwałach z dnia 30 maja 1990 r. (sygn. akt III CZP 1/90, publ. OSNC 1990/10-11/129) oraz 10 kwietnia 1991 r. (sygn. akt III CZP 84/90, publ. OSNC 1991/8-9/97). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że organ I instancji poprzez ograniczenie postępowania do ustalenia , że byli właściciele nie byli poddani ewakuacji o jakiej mowa w art. 1 ustawy z 12 grudnia 2003 roku i stwierdzenia , że ten sposób pozostawienia mienia nie jest wymieniony w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. -nie zebrał, nie wyjaśnił i nie rozpatrzył dokładnie całego materiału dowodowego. Tym samym przedstawiona sprawa nie została przez organ dostatecznie zbadana. Ponadto organ I instancji dokonał niewłaściwej interpretacji przepisów art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji administracyjnej organ odwoławczy także naruszył obowiązujące przepisy prawa. Niezależnie od powyższych rozważań należy zauważyć , że w aktach sprawy znajduje się odpis aktu notarialnego z 1938 roku , z którego wynika że R. i S. P. nabyli połowę parceli budowlanej [...] ,położonej we L. o powierzchni [...] sążni kwadratowych, znajduje się również postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po S. P., brak jest natomiast postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po R. P. Zgodnie zaś z art. 2 ust.2 ustawy z 12 grudnia 2003 roku w razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego, prawo do zaliczania wartości nieruchomości przysługuje łącznie wszystkim jego spadkobiercom jeżeli posiadają obywatelstwo polskie i zamieszkują na stałe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej do dnia wejście w życie ustawy . Organ nie ustalił więc prawidłowo kręgu spadkobierców po właścicielach nieruchomości, co w stoi w sprzeczności z treścią cytowanego wcześniej przepisu. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zapadłe decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 6, 7 i 77 §1, 80 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ powinien prawidłowo ustalić krąg spadkobierców właścicieli nieruchomości oraz inne okoliczności, istotne dla sprawy z punktu widzenia obecnie obowiązujących przepisów. Zgodnie zaś z treścią art. 27 i 28 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz.1418) rozpoznając ponownie sprawę Wojewoda [...] prowadzić ją będzie już na podstawie tej ustawy. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c i a, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.