I SA/Wa 1396/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. I. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. I. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, ustalonego na podstawie § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz. 2193) w kwocie 200 zł, skarżąca S. I. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni oświadczyła, że gospodarstwo domowe, które prowadzi wspólnie z mężem, utrzymuje wyłącznie z dochodów z emerytury własnej w wysokości [...] zł (netto). Kwota ta w całości przeznaczana jest na wydatki na utrzymanie konieczne. Mąż skarżącej aktualnie oczekuje na decyzję w sprawie przyznania mu emerytury. Wnioskodawczyni oświadczyła, że na zasadzie współwłasności posiada dom o pow. [...] m2 o szacunkowej wartości ok. [...] zł, a ponadto nieruchomość rolną ([...] ha), nie posiada innego majątku, w tym oszczędności. Skarżąca podała, że jej mąż otrzymał spadek – nienadające się do zamieszkania mieszkanie, obciążone spłatą [...] zł, które zostało przekazane synowi do remontu. Na stronie ciąży zobowiązanie z tytułu pożyczki w wysokości [...] zł zaciągniętej na remont domu. Do wniosku strona załączyła kopię zaświadczenia o posiadaniu gospodarstwa rolnego oraz decyzji o waloryzacji emerytury z dnia [...] marca 2015 r., potwierdzającej podaną we wniosku wysokość pobieranego przez wnioskodawczynię świadczenia. Powzięte wątpliwości odnoszące się do przedstawionej we wniosku sytuacji majątkowej strony doprowadziły do wezwania skarżącej w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) do uzupełnienia złożonego wniosku w wyznaczonym terminie, poprzez przedstawienie dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów, w tym m.in. dokumentów wskazujących na stan zadłużenia skarżącej oraz jej męża związany z odziedziczonym majątkiem, kopię umowy pożyczki z harmonogramem jej spłaty. W odpowiedzi na wezwanie sądowe z dnia 13 października 2015 r. w tym przedmiocie skarżąca przedstawiła: 1) odpis zeznania podatkowego SD-3 złożonego do właściwego urzędu skargowego w dniu 13 września 2013 r. w związku z powstałym zobowiązaniem w podatku od spadków i darowizn (data powstania obowiązku podatkowego – 9.08.2013), 2) odpis postanowienia częściowego Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] września 2012 r. wydanego w sprawie o zniesienie współwłasności nieruchomości, dział spadków oraz podział majątku wspólnego, na mocy którego zasądzono od męża skarżącej na rzecz A. D. kwotę [...] zł oraz na rzecz W. W. kwotę [...] zł, 3) wyciąg z rachunku bankowego skarżącej ujawniający obroty za okres od 1 lipca 2015 r. do 30 września 2015 r., w tym spłatę dwóch rat pożyczki w łącznej kwocie [...] na rzecz K. I. Skarżąca wyjaśniła ponadto, iż posiada jedno, wspólne z mężem konto bankowe. Oświadczyła również, że w związku z bardzo złym stanem odziedziczonego spadku i brakiem środków finansowych na jego remont przedmiot spadku oddała dzieciom do remontu i użytkowania. Wskazała, że nie dopełniając formalności w postaci wpisu do KW środki te zostały przeznczone na zakup materiałów budowlanych (piece akumulacyjne). Skarżąca nie przedstawiła szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie konieczne wraz z określeniem ich wysokości utrzymując niezmiennie, że środki z emerytury w całości przeznacza na bieżące wydatki służące zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgłoszone w rozpoznawanym wniosku żądanie zwolnienia od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej zależy od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych sprowadza się zatem do zbadania, czy osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała, że poniesienie przez nią kosztów sądowych łączyć się będzie z uszczerbkiem, o którym stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie można uznać, że skarżąca wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie wszczętej wniesioną przez siebie skargą, które – co należy podkreślić - na obecnym etapie ograniczają się do wpisu od skargi w wysokości [...] zł. W świetle oświadczeń złożonych przez skarżącą oraz wynikających w nadesłanych przez nią dokumentów źródłowych zasadnicze wątpliwości budzi zupełność (kompletność) udzielonych przez skarżącą informacji odnośnie od jej stanu majątkowego. Odnotować należy w szczególności okoliczność, że wydatki skarżącej znacznie przewyższają wysokość deklarowanego dochodu osiąganego w dwuosobowym gospodarstwie domowym strony. Jako jedyne źródło czerpania środków na utrzymanie tego gospodarstwa skarżąca wskazuje dochody z emerytury własnej w wysokości [...] zł, podnosząc, że środki te w całości przeznacza na utrzymanie konieczne. Nie negując prawdziwości twierdzeń skarżącej w tym zakresie zauważyć należy, że w takiej sytuacji nieznane pozostaje źródło czerpania środków na spłaty zobowiązań skarżącej oraz jej męża, wynikających zarówno z załączonego do akt sprawy postanowienia sądu, jak i z zawartej umowy pożyczki. W sprawie nie ujawniono żadnych okoliczności wskazujących na to, że skarżąca zobowiązań tych na bieżąco nie reguluje. W odniesieniu do obciążeń skarżącej na podstawie przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego ustalono zaś, że w okresie zbieżnym z wniesieniem skargi (co nastąpiło 17 lipca 2015 r.) – tj. dniu 25 lipca 2015 r., skarżąca dokonała jednorazowo spłaty części pożyczki w wysokości [...] zł, a zatem w kwocie ponad dwukrotnie przekraczającej wysokość miesięcznego dochodu. W kolejnym miesiącu - sierpniu 2015 r. – skarżąca jednorazowo spłaciła kolejną ratę pożyczki w kwocie [...] zł (dyspozycja z 15 sierpnia 2015 r.), zaś w dniu 15 września 2015 r. kwotę [...] zł wydatkowała na zakup pieców akumulacyjnych. Analiza wydatków skarżącej wyraźnie wskazuje, że deklarowane przez stronę wydatki znacznie przewyższają uzyskiwane dochody. W odniesieniu do takiej sytuacji w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się zaś, że może ona sugerować, że strona oprócz ujawnionych w toku postępowania, posiada także inne źródła przychodów i nieujawnione w oświadczeniu środki finansowe, z których wydatki te pokrywa, co oświadczenia zawarte we wniosku o prawo pomocy czyni niewiarygodnymi, a w konsekwencji pozwala żądania zawartego w tym wniosku nie uwzględnić. Stwierdzenie nieścisłości w oświadczeniach podmiotu wnioskującego o przyznanie prawa pomocy uniemożliwia bowiem uznanie, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym (por. np. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2015 r., II GZ 387/15). Na gruncie rozpoznawanej sprawy wątpliwości dotyczące dodatkowych źródeł dochodów pozyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącej wynikają z analizy wyciągu z rachunku bankowego skarżącej, na podstawie którego ustalono, że rachunek bankowy strony zasilony został w dniu [...] lipca 2015 r. kwotą [...] zł wpłaconą tytułem "przedpłaty za noclegi", jak również kwotą [...] zł wpłaconą przez skarżącą ze środków niewiadomego pochodzenia, która następnie, w tym samym dniu, wydatkowana została na piece akumulacyjne. Okoliczności te nie pozwalają osiągnąć stan pewności co do tego, że skarżąca istotnie nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Należy zauważyć, że skarżąca uchyliła się od wykonania wezwania sądowego z 13 października 2015 r. w zakresie, w jakim dotyczyło ono przedstawienia kopii umowy pożyczki z harmonogramem jej spłaty, zaś analiza rachunku bankowego wskazuje, że zwrot kwot pożyczki dokonany został na rzecz K. I. Pozwala to przyjąć, że zobowiązanie z tytułu pożyczki zaciągnięte zostało u członka rodziny, zaś warunki jej spłaty nie zostały określone w sposób sztywny. Założenie istnienia elastycznych warunków spłaty pożyczki każe zaś uznać, że obowiązek jej spłaty nie stoi na przeszkodzie pokryciu przez skarżącą kosztów sądowych we własnym zakresie, zważywszy, że koszty te nie są znaczne. Niezależnie od powyższego wskazać należy skarżącej, że w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, iż zobowiązania cywilnoprawne (m.in. spłata rat kredytu, pożyczek) nie mają pierwszeństwa przed obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 19 sierpnia 2015 r., sygn. I OZ 851/15). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może prowadzić do przerzucania ciężaru finansowania postępowań sądowych na Skarb Państwa. Wskazuje się ponadto, że również wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości takie jak remonty mają charakter prywatnoprawny i nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty postępowania. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Skarżąca, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności (zob. postanowienie NSA z 4 listopada 2015 r., I OZ 1413/15). Powyższe uwagi należy uzupełnić o stwierdzenie, że pierwszeństwa przed kosztami sądowymi w szczególności nie mogą mieć wydatki na remont nieruchomości będącej przedmiotem własności strony mającej zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, tj. zamieszkującej w innej, również stanowiącej jej własność, nieruchomości. Z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi nie korzystają bowiem wszystkie wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym, lecz wyłącznie te służące zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w ich niezbędnym zakresie (zakup żywności, opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania, koszy leczenia, edukacji). Koszty remontu nieruchomości, w której strona nie prowadzi gospodarstwa domowego za wydatki służące zaspokojeniu jej podstawowych potrzeb życiowych nie mogą być zatem uznane. W tych okolicznościach, mając na uwadze, że skarżąca nie wykazała, iż poniesienie przez nią we własnym zakresie kosztów sądowych będzie wiązało się z uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.