I SA/Wa 1404/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, , Protokolant referent stażysta Marta Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2022 r. nr KOC/1593/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m. st. Warszawy nr 000289/SP/02/2022 z dnia 15 lutego 2022 r. Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako organ/SKO) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z [...] lutego 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania M.D. (dalej jako skarżący) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką B.D.. SKO wskazało, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2020, poz. 111). Stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacz/tym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podał, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki (matki skarżącego) powstała po 18 i po 25 roku życia a ponadto, że skarżący ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. SKO przywołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK) z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 jednak nie zweryfikowało stanowiska organu I instancji odnośnie do kwestii wieku powstania niepełnosprawności u matki skarżącego. W tym zakresie podniosło, że skoro nie doszło do zmiany przepisów zakwestionowanych przez TK, to konieczne jest wiążące stanowisko Sądu, którym organ będzie związany. Organ podał ponadto, że skoro decyzja przyznająca prawo do zasiłku dla opiekuna na podstawie ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów nie została dotychczas uchylona, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, istnieje przeszkoda do przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze na ww. decyzję skarżący zarzucił SKO - naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 i 2 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa polegające na prezentowaniu w uzasadnieniu niejasnych wywodów o bezcelowości przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz braku logicznego uzasadnienia rozstrzygnięcia o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy zasadnicza część uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje na odmienną ocenę istoty sprawy przez organ II instancji, co powinno było doprowadzić do uchylenia decyzji organu I instancji i orzeczenia odmiennie co do istoty sprawy. - naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na bezzasadnym powołaniu się na treść tego przepisu w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy przepis ten nie znajduje żadnego zastosowania, bo niniejsza sprawa nie polega na zmianie lub uchyleniu decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, zaś tylko wtedy mogłaby należeć do właściwości organu I instancji. - naruszenie prawa materialnego tzn. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) i art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego daje prawo do wyboru jednego ze świadczeń, więc nie może przesądzać o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z uwagi na dotychczasowe pobieranie innego świadczenia. - naruszenie prawa materialnego polegające na zastosowaniu normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym stwierdzono niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co doprowadziło także do naruszenia art. 190 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji organu I instancji; zobowiązanie organu I instancji - Prezydenta m.st. Warszawy - do wydania w określonym terminie decyzji, wskazując jednocześnie sposób załatwienia sprawy, i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022r., poz 615, dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad określonym członkiem rodziny. W kontrolowanej sprawie nie budzi wątpliwości pokrewieństwo jak i niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Bezsporna wg organu pozostaje też okoliczność, że skarżący sprawuje rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawną matką. W odniesieniu do kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, tj. kryterium daty powstania niepełnosprawności, SKO jakkolwiek wskazało, że w punkcie 2 sentencji wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (OTK-A 2014/9/10), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, to jednak nie zweryfikowało stanowiska organu I instancji w ramach decyzji reformatoryjnej. Tymczasem w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, uznaje się, że brak zmiany przez ustawodawcę treści art. 17 ust. 1b ustawy zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - wobec wynikającego z ww. wyroku z 21 października 2014 r. wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części art. 17 ustawy, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2017 r., I OSK 2920/16, Lex nr 2324296, 2 czerwca 2017 r., I OSK 108/12, Lex nr 1260038 oraz 26 maja 2017 r., I OSK 128/16, Lex nr 2305184). W realiach rozpoznawanej sprawy nieusprawiedliwione było więc przyjęcie przez organ, że kwestia ustalenia niepełnosprawności u matki skarżącego po ukończeniu 18 roku życia, uzasadnia odmowę przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Podobnie – gdy chodzi o zbieg świadczeń – stanowisko SKO jest chybione. Istotnie, stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W aktach sprawy jest jednak jednoznaczne pisemne oświadczenie skarżącego, wskazujące na to, że z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, co likwiduje negatywną przesłankę w postaci zbiegu świadczeń. Oświadczenie takie zostało także dołączone do skargi. Zasadne jest także stanowisko SKO co do tego, że strona skarżąca już w toku postępowania powinna wykazać formalne zawieszenie bądź rezygnację z pobierania innego świadczenia rodzinnego. Strona powinna być jednak jednoznacznie o tym pouczona przez organ – poprzez wskazanie jakie czynności powinna podjąć czy przedsięwziąć, aby zostały spełnione przesłanki z ustawy. Wynika to z treści art. 79a kpa stanowiącego, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Sama deklaracja odnośnie do ewentualnego złożenia w terminie późniejszym oświadczenia o rezygnacji z innego świadczenia nie jest w tym wypadku wystarczająca by uznać brak zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1a czy b ustawy – na co zwróciło uwagę SKO. O powyższym organ powinien jednak jednoznacznie pouczyć wnioskodawcę w toku postępowania. Nie jest możliwe jednoczesne pobieranie zasiłku dla opiekunów i świadczenia pielęgnacyjnego czy też przyznanie wnioskowanego świadczenia podczas pobierania drugiego. Prowadzi do tego wykładnia przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 ustawy. Na wszystkie te okoliczności organ wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podobnie, jak już podniesiono, SKO przywołało istotny dla wyniku sprawy wyrok TK i szereg orzeczeń sądowoadministracyjnych wskazujących na brak przeszkody do uwzględnienia wniosku pomimo braku zmiany przepisów ustawy. Całkowicie niezrozumiałe w tych okolicznościach sprawy jest rozstrzygnięcie SKO utrzymujące w mocy negatywną dla strony decyzję w zakresie przyznania wnioskowanego świadczenia. Zasadne są zatem nie tylko zarzuty odnośnie do prawa materialnego ale także wyartykułowane na wstępie skargi zarzuty co do naruszenia procedury czy art. 107 § 3 kpa. Innymi słowy, w kontrolowanej sprawie SKO w ramach uzasadnienia zaskarżonej decyzji w całości przyznało rację wnioskodawcy, natomiast sama treść decyzji jest dla niego negatywna, co pozostaje w wewnętrznej sprzeczności. Odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia byłaby uzasadniona dopiero wówczas gdyby skarżący został poinformowany o tym czy spełnia warunki z ustawy i był pouczony o obowiązku przedstawienia decyzji wstrzymującej prawo do innego świadczenia, a pomimo to nie wypełnił tego obowiązku. Rację ma przy tym skarżący, że wobec takiego uzasadnienia decyzji organu, i niejednoznaczności co do tego czy przysługuje mu sporne świadczenie – nie zrezygnował z innego świadczenia opiekuńczego. Złożył jednak pisemne oświadczenie, że uczyni to niezwłocznie po uzyskaniu informacji o spełnianiu przesłanek z ustawy. Skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy (w zw. z art. 135 ppsa). Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 ppsa). Pominie negatywną przesłankę dotyczącą stosowania art. 17 ust. 1b ustawy - w związku z treścią przywołanego wyżej wyroku TK, a także – po ustaleniu, że zostały spełnione pozostałe przesłanki otrzymania ww. świadczenia - poinformuje skarżącego o tej okoliczności i pouczy go o konieczności rezygnacji z innego pobieranego świadczenia celem wyeliminowania negatywnego zbiegu.