I SA/Wa 1419/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nr[...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata R. M., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2012 r. w sprawie odmowy umorzenia K. K. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej, ustalonych decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 roku. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. Prezydent W. ustalił świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej P. K. w wysokości [...] zł. miesięcznie na okres od 1 listopada 2008 r. do 30 września 2009 roku. Z kolei decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr dnia [...], organ ten zobowiązał K. K. do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego tj. kwoty [...] zł. wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynosiły [...] złotych. W dniu 9 czerwca 2010 r. K. K. złożył do SKO w [...] za pośrednictwem Urzędu [...] pismo, w którym wskazał, że "składa odwołanie od decyzji", wnosząc jednocześnie o umorzenie zaległości alimentacyjnych. W odpowiedzi z dnia 10 czerwca 2010 r. organ poinformował wnioskodawcę, że organem właściwym do rozpoznania wniosku o umorzenie należności alimentacyjnych jest działający z upoważnienia Prezydenta W. , Wydział Spraw Społecznych i Zdrowia [...] i zobowiązał K. K. do przedłożenia dokumentów potwierdzających jego sytuację rodzinną, mieszkaniową i finansową. Pismem z dnia 29 czerwca 2010 r. K. K., złożył ponowny wniosek o umorzenie zaległości alimentacyjnych, przedkładając jednocześnie decyzję o waloryzacji emerytury oraz pismo P. o zaległościach w opłatach czynszowych za mieszkanie. Decyzją z dnia [...] września 2010 r. nr [...] Prezydent W. orzekł o odmowie umorzenia należności wypłaconych z funduszu (pkt 1) i nakazał ich zwrot (pkt 2). Na skutek wniesionego odwołania, SKO decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] uchyliło decyzję pierwszej instancji przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzja o umorzeniu należności alimentacyjnych może być wydana dopiero po wydaniu decyzji o zwrocie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Sąd to dwa odrębne postępowania i nie mogą być rozstrzygane w jednej decyzji. Ponadto w aktach sprawy nadal znajduje się nierozpoznane odwołanie od decyzji z [...] stycznia 2010 roku. W decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr[...], Prezydent W. ponownie odmówił umorzenia K. K. należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Wskutek kolejnego odwołania, SKO w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. [...] uchyliło w całości decyzję pierwszoinstancyjną i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Prezydentowi. , zarzucając mu błędną analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego. Decyzją z [...] lutego 2012 r. nr [...] Prezydent W. ponownie odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń. Organ wskazał, że fakt zajęcia przez komornika emerytury oraz przebywanie wnioskodawcy w szpitalu psychiatrycznym nie może być okolicznością uzasadniającą umorzenie należności, tym bardziej, iż do powstania zaległości przyczynił się sam wnioskodawca. W ocenie Prezydenta stosowanie ulg w spłacie bez zaistnienia szczególnych okoliczności po stronie dłużnika byłoby sprzeczne z interesem społecznym, prowadziłoby bowiem do obciążania, osobistymi obowiązkami dłużnika, całego społeczeństwa. W odwołaniu od powyższej decyzji K. K. opisał ciężką sytuację finansową oraz zdrowotną w jakiej się znalazł, wskazując również, że wystąpił do sądu o zaprzestanie płacenia alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. nr z dnia [...] lutego 2012 roku. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej. W szczególności SKO uznało za prawidłowe wnioskowanie organu I instancji, iż uzyskiwane miesięczne dochody K. K. uzasadniają wyegzekwowanie od niego należności względem funduszu, tym bardziej, iż przebywa on w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, gdzie ma zapewnione wszystkie podstawowe potrzeby bytowe. K. K. na powyższą decyzję SKO z dnia [...] czerwca 2012 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wskazują iż nie jest w stanie pokryć zaległości alimentacyjnych z uwagi na ciężką sytuację w jakiej się znalazł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego adwokat R. M. złożył do akt sprawy pismo, którym uzupełnił złożoną przez swojego mocodawcę skargę. Pełnomocnik zarzucił organom naruszenie; - art. 27 ust. 2 i ust. 7 pkt 2 w zw. z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 133 kpa i art. 15 kpa, poprzez wydanie decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych należności z funduszu alimentacyjnego, pomimo że nie zostało rozpatrzone odwołanie skarżącego od decyzji w sprawie zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego; - art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 kpa, polegające na nie zebraniu w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie oraz nieprzeprowadzeniu wnikliwej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego; - art. 8, art. 9 i art. 11 kpa., polegające na niewyjaśnieniu skarżącemu różnicy pomiędzy poszczególnymi uprawnieniami przewidzianymi w art. 30 ust. 2 ustawy i nieprzeprowadzeniu analizy, czy sytuacja bytowa skarżącego kwalifikuje się do skorzystania z innych niż umorzenie form złagodzenia obowiązku zwrotu należności, przy jednoczesnym przyjęciu, że treść wniosku jest wiążąca dla organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje; Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270,) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na względzie powyższe uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, iż zarówno zaskarżone rozstrzygnięcie jak i poprzedzająca je decyzja pierwszoinstancyjna zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym należało je wyeliminować z obrotu prawnego. W pierwszej kolejności należałoby wskazać, że materialnoprawną podstawę decyzji wydanych w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009, nr 1, poz. 7 ze zm., aktualnie obowiązuje tekst jednolity opublikowany w Dz. U. z 2012 r., poz. 1228). Stosownie do treści art. 27 ust. 1 przywołanej regulacji, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Artykuł 30 wspomnianej ustawy z dnia 7 września 2007 r. przewiduje jednak możliwość umorzenia wspomnianych zobowiązań. Ustęp 2 cytowanego unormowania stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Wniosek taki złożony został w przedmiotowej sprawie. Organy orzekające odmawiając jego uwzględnienia wskazały na brak przesłanek umorzenia należności z uwagi na sytuację życiową skarżącego. Zdaniem organów wnioskodawca przebywając w szpitalu psychiatrycznym, ma zaspokojone podstawowe potrzeb życiowe. Ponadto uzyskuje on stały dochód w wysokości [...] zł., z którego tylko część w wysokości [...] zł. jest zabierana przez komornika tytułem zaległych alimentów. Skarżący może zatem wywiązywać się z obowiązku zwrotu na rzecz funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz syna świadczeń. W ocenie Sądu organy administracyjne skupiając się na merytorycznym rozpoznaniu sprawy pominęły jednak istotny dla całej sprawy fakt, a mianowicie to, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji w sprawie obowiązku zwrotu tych należności. Tylko bowiem kwoty określone mocą decyzji o zwrocie należności stanowią skonkretyzowane zobowiązanie finansowe skarżącego, które jest on zobligowany uiścić i tylko w odniesieniu do takich należności możliwe jest ewentualne rozstrzyganie o ich umorzeniu. Nie jest zatem możliwe orzekanie o umorzeniu zobowiązania z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, jeżeli nie została uprzednio wydana ostateczna decyzja w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń. W takim bowiem przypadku orzekanie o wniosku skarżącego w przedmiocie umorzenia jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego byłoby przedwczesne (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1070/11 i z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 60/12 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt IV SA/GI 105/12 – orzeczenia.nsa.gov.pl) Zgodzić się należy ze stroną skarżącą, że oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy, organy obu instancji pominęły ważny dla sprawy dokument, a mianowicie pismo skarżącego z dnia 8 czerwca 2010 r., zatytułowane "odwołanie", w którym zwraca się on do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] za pośrednictwem Prezydenta W. nie tylko o umorzenie zaległości względem funduszu, ale przede wszystkim wskazuje, iż składa odwołanie od decyzji, podając w komparycji pisma nr decyzji "[...] ". Zdaniem Sądu pismo to niesłusznie zostało potraktowane przez Prezydenta W. jedynie jako wniosek o umorzenie należności i nie zostało przekazane zgodnie z właściwością do organu drugoinstancyjnego, tym bardziej, że zostało ono wniesione w terminie otwartym do złożenia odwołania od decyzji z dnia [...] stycznia 2010 roku. Z analizy akt sprawy wynika, że kwestia nierozpoznanego odwołania skarżącego od decyzji nr[...], zawartej w ww. piśmie była już przez organ orzekające podnoszona, kiedy to SKO decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., m. in. z tego powodu uchyliło decyzję pierwszoinstancyjną. Wydanie decyzji o odmowie umorzenia należności stanowi w tej sytuacji naruszenie art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, czyli zasady prawdy obiektywnej, która obliguje organy administracyjne do podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z równoczesnym uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Dlatego ponownie rozpoznając sprawę organy w pierwszej kolejności ustalą, czy odwołaniu skarżącego od decyzji z dnia [...] stycznia 2010 roku nadano bieg i czy w sprawie wydana została decyzja ostateczna zobowiązująca skarżącego do zwrotu wypłaconych należności z funduszu alimentacyjnego. Dopiero bowiem wówczas, możliwe będzie rozpoznanie wniosku strony w kontekście przesłanek wskazanych w art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przy której należy wziąć pod uwagę wyłącznie kwoty wskazane w ostatecznej decyzji zobowiązującej skarżącego do zwrotu świadczeń. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie, w związku z naruszeniem art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, działając na podstawie art. 152 i art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach należnych pełnomocnikowi skarżącego orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).