I SA/Wa 1423/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2014 r. sprawy ze skargi G. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. W dniu 28 stycznia 2014 r. G. Ś. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad chorym dzieckiem – K. Ś. Do wniosku dołączyła orzeczenie z dnia [...] stycznia 2014 r. Powiatowego Zespółu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o niepełnosprawności córki wydane do dnia 14 października 2016 r., kopię odpisu skróconego aktu urodzenia córki, kopię decyzji ustalającej wysokość podatku, kopię dowodu osobistego oraz zaświadczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w [...] z dnia 28 stycznia 2014 r. o podleganiu przez G. Ś. ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 14 maja 1999 r. do nadal jako rolnik (małżonek rolnika). Burmistrz M. decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] na podstawie art. 17 ust. 1 pkt.1 i ust. 1b, ust.3 i 5, art.20 ust.3, art.24 ust.4, art.25 ust.1, art.26 ust.2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ ustalił, iż mąż wnioskodawczym jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha fizycznych ([...] ha przeliczeniowych). Wskazał, że stosownie do zapisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje rolnika - pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, jak również pracującego z nim domownika, który m.in. pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym, nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Mając na uwadze treść art. 3 pkt 22 ustawy, w ocenie organu wnioskodawczyni nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stanowisko to znajduje oparcie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której wskazano że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. G. Ś. w odwołaniu wskazała, iż dziecko z racji niepełnosprawności wymaga stałej opieki zaś świadczenie pielęgnacyjne pozwala pokryć koszty leczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. uchyliło wymienioną decyzję i umorzyło postępowanie pierwszej instancji. SKO w O. wskazało, że kwestionowane obecnie rozstrzygnięcie zapadło w konsekwencji rozpoznania wniosku G. Ś. z dnia 28 stycznia 2014 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną - córką K. Ś., legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (orzeczenie z dnia [...].01.2014 r.). Z akt sprawy wynika, iż rodzina prowadzi gospodarstwo rolne, a skarżąca G. Ś. z tego tytułu jako rolnik (małżonka) podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim (zaświadczenie KRUS Placówka Terenowa w [...], z dnia 28.01.2014 r.). Organ podał, że G. Ś. zwracała się już uprzednio o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad małoletnią K. Ś. wnioskiem z dnia 23 lipca 2013 r. Po rozpoznaniu tego wniosku organ I instancji wydał w dniu [...] sierpnia 2013 r. decyzję nr [...], którą odmówił przyznania wnioskodawczym świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną K. Ś. W konsekwencji rozpoznania wniesionego środka zaskarżenia tut. Kolegium decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Strona nie wnosiła od rozstrzygnięcia Kolegium skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Rozstrzygnięcia powyższe zapadły w oparciu o regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych, których brzmienie nie uległo zmianie i jest takie same obecnie. Również stan faktyczny sprawy, mimo iż potwierdzony innymi dokumentami, w aspekcie faktów prawotwórczych, a więc tych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, pozostaje niezmieniony. Przy uprzednim rozstrzyganiu córka skarżącej K. Ś. legitymowała się co prawda innym orzeczeniem (ważnym do dnia 30 listopada 2013 r., ale również orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (orzeczenie z dnia [...] listopada 2012 r.). Sama skarżąca podlegała zaś, analogicznie jak obecnie, ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno- rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik (małżonka) z racji prowadzonego gospodarstwa rolnego (zaświadczenie KRUS Placówka Terenowa w [...], z dnia 26 lipca 2013 r.). W ocenie organu w przedmiotowej sprawie zachodzi tożsamość sprawy ze sprawą, która została już poprzednio rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną. Ponieważ sprawa dotycząca przyznania G. Ś. świadczenia pielęgnacyjnego, wnioskowanego na niepełnosprawną córkę K. Ś. została już uprzednio załatwiona inną ostateczną decyzją administracyjną, dotyczącą tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym, zaistniała okoliczność wymieniona w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. W trybie instancyjnym uzasadniało to uznanie wydanej przez organ I instancji dnia [...] lutego 2014 r. decyzji za wadliwą, zaś prowadzone przez ten organ postępowanie za bezprzedmiotowe. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi G. Ś. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji wskazując na konieczność stałej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Podniosła, że podjęcie pracy z uwagi na stan zdrowia dziecka jest niemożliwe a środki finansowe są niezbędne w dalszym leczeniu i rehabilitacji dziecka. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, choć z innych powodów niż w niej podniesione. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. wydana została z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Dokonując oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, organ odwoławczy bierze pod uwagę wady stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji lub do wznowienia postępowania. Zgodnie zaś z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (res iudicata). Uzyskanie cechy ostateczności przez decyzję powoduje niemożność ponownego orzekania w tej sprawie bez usunięcia z obrotu prawnego tej decyzji. Tożsamość sprawy następuje wówczas, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H.Beck 2012, s.637). W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. błędnie przyjęło, że Burmistrz M. decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. rozstrzygnął w sprawie rozstrzygniętej już poprzednio inną decyzją ostateczną, tj. decyzją SKO w O. z dnia [...] października 2013 r. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej brak było podstaw do stwierdzenia, iż zaistniała okoliczność, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.). W myśl art. 2 wskazanej ustawy świadczeniami rodzinnymi są m.in. świadczenia opiekuńcze w postaci zasiłku pielęgnacyjnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z powołanym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawa zawiera także katalog przesłanek negatywnych, których wystąpienie skutkuje odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, opisanych w art. 17 ust. 5 powołanej ustawy. Podkreślenia wymaga, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W sprawie jest bezsporne, że wobec G. Ś. Burmistrz M. wydał już wcześniej – po rozpoznaniu wniosku z dnia 23 lipca 2013 r. – decyzję administracyjną z dnia [...] sierpnia 2013 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym dzieckiem K. Ś. Decyzja ta utrzymana została w mocy ostateczną decyzją SKO w O. z dnia [...] października 2013 r. Decyzja wydana została w oparciu o przedłożone przez stronę orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] listopada 2012 r. orzekające o niepełnosprawności K. Ś. do dnia 30 listopada 2013 r. Wnioskodawczyni wraz z wnioskiem z dnia 23 lipca 2013 r. przedłożyła również zaświadczenie KRUS z dnia 26 lipca 2013 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z akt sprawy wynika, że G. Ś. składając nowy wniosek z dnia 28 stycznia 2014 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym dzieckiem K. Ś. załączyła nowe orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] wydane w dniu [...] stycznia 2014 r. orzekające o niepełnosprawności K. Ś. do dnia 14 października 2016 r. Wnioskodawczyni przedłożyła również nowe zaświadczenie KRUS z dnia 28 stycznia 2014 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. Dla stwierdzenia, że nastąpiło naruszenie rei iudicate, istotne znaczenie ma istnienie tożsamości spraw. Aby zaistniała tożsamość sprawy konieczne jest, aby obie decyzje dotyczyły tożsamego podmiotu oraz tożsamego przedmiotu sprawy, przy jednoczesnej tożsamości stanu prawnego jak i faktycznego (v. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2010 r. o sygn. akt II OSK 931/09, LEX nr 597967). Zmiana stanu prawnego nie wpływa przy tym na zmianę przedmiotu, jeżeli regulacja prawna została w pełni przejęta przez nowy akt. Stan faktyczny powinien być natomiast brany pod uwagę, jeżeli chodzi o tożsamość sprawy, tylko w odniesieniu do faktów prawotwórczych (v. wyrok NSA z dnia 10 czerwca 1994r. o sygn. akt II SA 1192/93, ONSA 1995, nr 2, poz. 83). Wbrew twierdzeniom SKO w O., w sprawie niniejszej nie można mówić o niezmienionym stanie faktycznym, a to wobec orzekania przez organ w oparciu o nowe orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...], tj. orzeczenie z dnia [...] stycznia 2014 r. orzekające o niepełnosprawności K. Ś. do dnia 14 października 2016 r. Orzeczeniem tym organ nie dysponował wydając ostateczną decyzję z dnia [...] października 2013 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Biorąc pod uwagę, że w przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie – prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych), brak było podstaw – wobec przedłożenia przez wnioskodawczynię nowego orzeczenia o niepełnosprawności wydanego do dnia 14 października 2016 r. – podstaw do stwierdzenia, że Burmistrz M. decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. orzekł w sprawie rozstrzygniętej już decyzją ostateczną. Na gruncie niniejszej sprawy podkreślenia wymaga, że co do zasady niedopuszczalne jest dokonanie analizy materiału dowodowego poza postępowaniem administracyjnym. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy ustalenia organu o tożsamości sprawy wynikają - w sposób oczywisty i jednoznaczny - z prostego zestawienia i porównania dokumentacji, zgromadzonej w aktach tych dwóch spraw. Sytuacja taka nie zachodzi, jak wskazano już wyżej, w rozpatrywanej sprawie. SKO w O. ponownie rozpatrując sprawę w II instancji rozpozna ją w całokształcie, zgodnie z przepisami k.p.a. Organ oceni, czy spełnione zostały przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadniające przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy.