I SA/Wa 1431/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.) Sędziowie: WSA Joanna Skiba WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2012 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata D. M., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. I. Stan faktyczny 1. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania E. S. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. nr [...], odmawiającej E. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. 2. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa podał, że pismem z dnia 27 stycznia 2005 r. E. S. złożyła do Wojewody [...] wniosek o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z uwierzytelnionej kopii tłumaczenia z języka białoruskiego i rosyjskiego pisma Ministerstwa Dostaw Obowiązkowych dla państwa ZSRR z dnia 20 kwietnia 1950 r. wynika, że S. S. posiadał 8,35 ha ziemi ornej oraz łąki wchodzące w skład całości obszaru rolnego o powierzchni 9,89 ha. Zgodnie z kartą repatriacyjną wydaną w dniu [...] czerwca 1958 r. na rzecz A. S., została ona skierowana na osiedlenie do O., a zgodnie z kartą repatriacyjną wydaną w dniu [...] czerwca 1958 r. na rzecz S. S., został on skierowany na osiedlenie do O. Z oświadczenia H. O. i S. O. złożonego z podpisami notarialnie poświadczonymi w dniu [...] maja 2006 r. wynika, że S. S. przed dniem 1 września 1939 r. posiadał obywatelstwo polskie, mieszkał w miejscowości M. do dnia 22 czerwca 1958 r. oraz był właścicielem nieruchomości o powierzchni 9,89 ha. Nieruchomość ta została mu zabrana bez jego zgody przez władze radzieckie jesienią 1950 r. Z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] wynika, że spadek po S. S. zmarłym w dniu [...] września 2004 r. w B. i ostatnio tam stale zamieszkałym na podstawie testamentu notarialnego z dnia [...] marca 2004 r. nabyła córka E. S. w całości. Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. Wojewoda [...] odmówił E. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. S. nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego, a Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...]. Wyrokiem z dnia 13 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1652/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2006 r. oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., twierdząc w uzasadnieniu, że nie może istnieć wątpliwość, że fakt repatriowania w trybie ustawy z dnia 25 marca 1957 r. mieści się w zakresie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Wyrokiem z dnia 9 lipca 2008 r. I OSK 1052/07, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2007 r. Minister Skarbu Państwa podał, że z tłumaczenia z języka rosyjskiego zaświadczenia archiwalnego Instytucji Naukowo-Metodycznej Archiwum Państwowego Obwodu Grodzieńskiego z dnia [...] czerwca 2009 r. wynika, że "Pan S. S. (nazwisko tak jest wpisane w tym dokumencie) w okresie 1946-1951 r. zamieszkiwał przy ul. [...] w rodzinie swojej matki [...]. Głową rodziny była S. Do gospodarstwa należały: dom mieszkalny, chlew, stodoła (rok budowy nie jest podany) i działka gruntowa o powierzchni ogólnej: w roku 1946 - 9,80 ha; w roku 1949 - 10,49 ha; w roku 1951 - 0,31 ha". Z protokołu przesłuchania świadka W. S. z dnia [...] kwietnia 2010 r. wynika, że właścicielem ziemi ornej o pow. 9,89 ha, położonej w M. był M. S., który zginął po wojnie, a po jego śmierci jego ziemie "przejął" starszy syn S. S.. Z protokołu przesłuchania świadka M. A. z dnia [...] kwietnia 2010 r. wynika, że właścicielem ziemi ornej o pow. 9,89 ha, położonej w M. był S. S. Z protokołu przesłuchania świadka S. A. z dnia [...] kwietnia 2010 r. wynika, że pierwotnie właścicielem ziemi ornej o pow. 9,89 ha, położonej w M. był M. S.; po jego śmierci właścicielem tej nieruchomości został jego syn S. S. Z protokołu przesłuchania świadka H. O. z dnia [...] maja 2010 r. wynika, że nie wie ona kto był właścicielem ziemi ornej o pow. 9,89 ha, położonej w M., a zgodnie z jej dalszymi zeznaniami ojciec S. S. zginął w 1939-40 r. W domu mieszkała jego żona J. z dziećmi: [...]. S. S. wraz z rodziną wyjechali w 1958 r. do Polski, natomiast w domu w M. została matka J. S., H. S. i M. S. Z protokołu przesłuchania świadka S. O. z dnia [...] maja 2010 r. wynika, że nie wie ona kto był właścicielem ziemi ornej o pow. 9,89 ha, położonej w M., a zgodnie z jego dalszymi zeznaniami S. S. wraz z rodziną wyjechali w 1958 r. do Polski; w domu w M. została matka J. S., H. S. i M. S. 3. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa stwierdził, że ustalenia dokonane przez organ wojewódzki są niedokładne i niewystarczające, żeby definitywnie odmówić stronom potwierdzenia prawa do rekompensaty. Stwierdzenie, że stronom nie przysługuje prawo do rekompensaty może mieć miejsce po wnikliwym ustaleniu stanu faktycznego i wykazaniu, że nie została spełniona jedna lub więcej przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do rekompensaty. Odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty po danej osobie powinna być poparta dokładnym wyjaśnieniem przyczyn takiego rozstrzygnięcia. W decyzji z dnia [...] października 2010 r. Wojewoda [...] ogólnikowo stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza faktu pozostawienia przez S. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa, organ wojewódzki nie odniósł się do dowodów w postaci uwierzytelnionej kopii tłumaczenia z języka białoruskiego i rosyjskiego pisma Ministerstwa Dostaw Obowiązkowych dla państwa ZSRR z dnia [...] kwietnia 1950 r. z której wynika, że S. S. posiadał 8,35 ha ziemi ornej oraz łąki wchodzące w skład całości obszaru rolnego o powierzchni 9,89 ha. Organ wojewódzki stwierdził, że dowody w postaci zeznań świadków nie precyzują jednoznacznie osoby właściciela. Zdaniem organu wyższego stopnia takie lakoniczne stwierdzenie organu wojewódzkiego stanowi naruszenie art. 77 §1 i art. 80 kpa, ponieważ zgodnie z zeznaniami [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. właścicielem nieruchomości był S. S. Natomiast S. O. i H. O. w swoich zeznaniach z dnia [...] maja 2010 r. nie wskazali konkretnej osoby będącej właścicielem tej nieruchomości (we wcześniejszych oświadczeniach z dnia [...] maja 2006 r. wskazali, że właścicielem był S. S.). Nielogiczne jest więc stwierdzenie, zdaniem Ministra Skarbu Państwa, że dowody znajdujące się w aktach sprawy nie wskazują kto mógłby być właścicielem nieruchomości na czas jej pozostawienia. Minister Skarbu Państwa podkreślił, że żaden ze świadków nie wskazał innego właściciela niż S. S., jedynie dwóch świadków zeznało, że nie mają wiadomości na ten temat, i zauważył, że wobec powyższego Wojewoda [...] odmawiając stronie potwierdzenia prawa do rekompensaty nie rozpatrzył dokładnie całego materiału dowodowego i nie odniósł się do wskazanych wyżej dowodów. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa, odmówienie przez organ wojewódzki wiarygodności zeznaniom świadków bez wyraźnej i jasnej przyczyny nie stanowi spełnienia normy prawnej zawartej w art. 80 kpa tak jak to przyjął Wojewoda [...]. Pominięcie dowodu w postaci uwierzytelnionej kopii tłumaczenia z języka białoruskiego i rosyjskiego pisma Ministerstwa Dostaw Obowiązkowych dla państwa ZSRR z dnia [...] kwietnia 1950 r. wpłynęło na błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie i naruszenie przez organ wojewódzki zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa Wojewoda [...] w sposób rażący naruszył również inne przepisy proceduralne zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego, które wyznaczają sposób prowadzenia postępowania administracyjnego, a przede wszystkim art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa. zgodnie z którymi organ administracji publicznej zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Pomijając ten dowód i nie podając dokładnej przyczyny odmowy wiarygodności zeznaniom świadków, organ wojewódzki nie ocenił na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Nawet pomimo istnienia wątpliwości co do osoby właściciela na czas pozostawienia nieruchomości, które zdaniem Wojewody [...] dały podstawę do wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty, organ wojewódzki nie rozważył następującego wątku sprawy. Jak wynika z zeznań W. S. i S. A. z dnia [...] kwietnia 2010 r. pierwotnym właścicielem nieruchomości był M. S. Organ wojewódzki nie kwestionował tej okoliczności, ale jednocześnie nie wyciągnął z niej właściwych wniosków wpływających na ustalenie właściwego stanu faktycznego, bowiem J. S. (żona) i S. S. (syn) najprawdopodobniej byli spadkobiercami M. S., który zgodnie z oświadczeniem strony zmarł w 1944 r. Zbadanie tej okoliczności jest niezbędne do należytego wyjaśnienia sprawy. Jeżeli bowiem J. S. i S. S. byli spadkobiercami po M. S., to należy im się udział spadkowy w przedmiotowej nieruchomości. Oznacza to, że S. S. przysługiwałoby prawo do rekompensaty obejmujące jego udział spadkowy. Minister Skarbu Państwa wskazał również, że organ wojewódzki powinien przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ustalić następstwo prawne po M. S., ocenić spełnienie pozostałych przesłanek wskazanych w ustawie zabużańskiej oraz przeprowadzić postępowanie wyjaśniające dla ustalenia zakresu prawa własności przedmiotowej nieruchomości na czas jej pozostawienia II. Zarzuty zawarte w skardze i stanowisko organu 1. Bardzo obszerną skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła E. S. i domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W obszernej skardze przedstawiła los swojej rodziny na przełomie lat 1940 - 1950 wskazując, że wskutek stałego prześladowania przez władze ZSRR S. S. zmuszony był do repatriacji, która nastąpiła w dniach 22-23 czerwca 1958 r. 2. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. III. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 2. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w niniejszej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 13 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1652/06 uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 21 sierpnia 2006 r. oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. odmawiającą przyznania prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, twierdząc w uzasadnieniu, że nie może istnieć wątpliwość, że fakt repatriowania w trybie ustawy z dnia 25 marca 1957 r. mieści się w zakresie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - wbrew twierdzeniom organu. Sąd uznał również, że zaskarżona decyzja jak również decyzja ją poprzedzająca naruszają art. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6, 7, 8, 75 § 1, art. 77 i art. 80 kpa. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 lipca 2008 r. I OSK 1052/07 oddalił skargę kasacyjną Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2007 r. i stwierdził, że wyrażenie przez Sąd pierwszej instancji poglądu prawnego uwzględniającego bogaty dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i Trybunału Konstytucyjnego, a przydatnego przy podejmowaniu decyzji w sprawie, iż repatriowanie się w trybie ustawy z dnia 25 marca 1957 r. mieści się w zakresie art. 1 i 2 ustawy, nie narusza prawa materialnego. 3. Zaskarżoną decyzją Minister Skarbu Państwa uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. odmawiającą E. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Dokonując zatem obecnie oceny zaskarżonej decyzji, oraz mając na uwadze oba powyższe orzeczenia Sądów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. 3. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż zgodnie z art. 15 kpa, postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, co oznacza, że sprawa administracyjna jest dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta, po raz pierwszy w pierwszej instancji, a następnie w drugiej instancji. Dwukrotne rozpoznanie sprawy oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego, i konsekwentnie do tego ukształtowane jest postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem nie jest weryfikacja decyzji, lecz ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej, tożsamej pod względem przedmiotowym i podmiotowym (B. Adamiak, J. Borkowski – Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 10. wydanie. Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2009, s. 79 i nast.). Ponownie rozpoznając i rozstrzygając sprawę organ odwoławczy obowiązany jest więc poddać ocenie materiał dowodowy zebrany i zbadany przez organ pierwszej instancji oraz dokonane przez ten organ ustalenia, ponieważ po to w art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wprowadzono dwuinstancyjne postępowanie administracyjne, aby organ drugiej instancji mógł poprawić, uzupełnić, wyjaśnić i ustalić to, czego nie uczynił lub źle to uczynił organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy może zatem zarówno korygować wady prawne decyzji, jak też wady polegające na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych bądź powodujące inne nieprawidłowości, jednakże jego obowiązkiem jest również, jak wcześniej wskazano, ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej, tożsamej pod względem przedmiotowym i podmiotowym. 4. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 2 kpa. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym od dnia 11 kwietnia 2011 r., czyli w dniu wydania zaskarżonej decyzji, tj. w dniu [...] maja 2011 r., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Minister Skarbu Państwa to uczynił, bowiem wskazał, że z zeznań W. S. i S. A. wynika, że pierwotnym właścicielem nieruchomości był M. S., a J. S. (żona) i S. S. (syn) najprawdopodobniej byli spadkobiercami M. S., który zgodnie z oświadczeniem strony zmarł w 1944 r. Jak stwierdził organ, zbadanie tej okoliczności jest niezbędne do należytego wyjaśnienia sprawy, jeśli bowiem J. S. i S. S. byli spadkobiercami M. S., to należy im się udział spadkowy w przedmiotowej nieruchomości. Oznacza to, że S. S. przysługiwałoby prawo do rekompensaty obejmujące jego udział spadkowy. Z takim stanowiskiem Ministra Skarbu Państwa należy się zgodzić, i stwierdzić, że w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. S. nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w pierwszej kolejności należy ustalić następstwo prawne po S. S., który, jak wynika z akt sprawy, zmarł w 1944 r. oraz jakie nieruchomości wchodziły w skład spadku po S. S.. Należy również zbadać pozostałe przesłanki wynikające z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. 5. Wskazać należy, że zgodnie z art. 7 kpa oraz art. 77 § 1 kpa organy administracji publicznej są zobowiązane do podejmowania wszelkich niezbędnych kroków w celu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością, a na podstawie art. 80 kpa mają obowiązek ocenić, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Równocześnie art. 107 § 3 kpa, stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z powyższego w szczególności wynika, że organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne jest zobowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a swoje stanowisko winien uzasadnić w sposób przewidziany w przepisach kpa. Jak Sąd już wskazał, organ administracji publicznej ma obowiązek wszechstronnie zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. A w sprawie nie zostały wyjaśnione również inne istotne okoliczności, a mianowicie: czyją własnością był pozostawiony majątek – czy ojca skarżącej, czyli S. S. czy też jego ojca – M. S.; kiedy zmarł M. S., bowiem w sprawie wskazane są dwie daty: 1939-1940 r. oraz 1944 r., jeśli majątek był własnością M. S., kto i na jakiej podstawie po nim dziedziczył; jaki był udział S. S. w majątku spadkowym po M. S.. Skoro więc organ pierwszej instancji nie wyjaśnił zasadniczych w sprawie okoliczności, to znaczy, że naruszył art. 7, 77 i 80 kpa, w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. A skoro decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie - prawidłowo Minister Skarbu Państwa uchylił decyzję organu pierwszej instancji. 6. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.