I SA/Wa 1477/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2019 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 30 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania R. P. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego utrzymało powyższą decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy: Prezydent Miasta [...] zaskarżoną decyzją orzekł o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie [...] zł (+odsetki), przyznanego decyzją Nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. na dzieci A. P. i K. P., na okres od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] września 2017 r. Organ pierwszej instancji wystąpił do R. P. o udzielenie odpowiedzi na pytanie dotyczące sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej. R. P. w odpowiedzi złożył następujące wyjaśnienia: rodzina jest [...], obecnie rodzina nie ma żadnego dochodu, R. P. nie jest nigdzie zatrudniony, sytuacja rodzinna uniemożliwia spłatę zaległości, sytuacja dochodowa nie uległa zmianie, w rodzinie nie występują choroby przewlekłe i niepełnosprawność, sytuacja związana z zatrudnieniem nie uległa zmianie. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że sytuacja R. P. nie wyróżnia się na tle innych rodzin uprawnionych do świadczeń, z odpowiedzi na pytania nie wynika, że spłata nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego mogłoby spowodować następstwa niedające pogodzić się z zasadą ochrony godności człowieka. Stwierdzono także, że R. P. nie wskazał szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny. R. P. od powyższej decyzji złożył odwołanie zarzucając organowi niesprawdzenie sytuacji dochodowej rodziny oraz przerzucenie całej odpowiedzialności na świadczeniobiorcę. Stwierdził też, że na terenie [...] (gdzie mieszka) otrzymuje pomoc socjalną na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych co uniemożliwia spłatę nienależnie pobranego świadczenia. Rozpatrując odwołanie organ podniósł, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci " osoba która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu". W myśl art. 25 ust. 10 ustawy "Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". To na wnioskodawcy o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń ze względu na trudną sytuację majątkową i rodzinną, spoczywa obowiązek udokumentowania powyższego i przedłożenia organowi stosownych dowodów w celu uwiarygodnienia swych twierdzeń. Umorzenie należności ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie. W niniejszej sprawie, zdaniem Kolegium, taka sytuacja nie zachodzi. Fakt, że w chwili obecnej R. P. nie uzyskuje żadnych dochodów nie świadczy o tym, że nie będzie uzyskiwał on dochopdów w przyszłości. Organ zwraca uwagę, że na terenie [...] R. P. otrzymuje pomoc socjalną na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych, przy czym nie wskazał wysokości tej pomocy. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył R. P. zarzucając jej: naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 17 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, a tym samym nie przeprowadzenie z urzędu sprawdzenia faktycznego dochodu świadczeniobiorcy przez organ I instancji i Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazanego przez SKO w [...] w decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2018 r o uchyleniu zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2017 r w sprawie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia i przekazania do ponownego rozpoznania organowi I instancji w celu weryfikacji przez organ I instancji faktycznego dochodu świadczeniobiorcy celem ewentualnego umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Na podstawie ustawy z dnia 20 stycznia 2011 r. (tekst jedn. Dz, U. Z 2016 r. poz 1169 ze zm.), o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa, wniósł o obciążenie kosztami w całości osobę urzędnika wydającego decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r, bowiem świadczenie to zostało przyznane z rażącym naruszeniem prawa z winy urzędnika i w dniu [...] marca 2017 r Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło nieważność decyzją nr [...], świadczenia przyznanego przez Prezydenta Miasta [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. i wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie w całości kwoty [...] zł wraz z odsetkami nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i obciążenie tymi kosztami w całości urzędnika, który wydał decyzję z dnia [...] czerwca 2016 r. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że centrum życiowe całej jego rodziny jest w [...] od 2010 r i obowiązują go w związku z tym dochody i wydatki na życie które ponosi w [...] według prawa obowiązującego w tym kraju. Ustanowione przepisami [...] jest tzw, minimum socjalne na przeżycie w każdym miesiącu dla pojedynczej osoby jak i całej rodziny jeśli rodzina mieszka razem i według załączonych dokumentów dochodowych sytuacja dochodowa w jego rodzinie przedstawia się następująco: Dochód wymagalny minimalny na całą jego [...] osobową rodzinę wynosi obecnie [...] [...] i jest gwarantowany przez prawo [...] nawet jak otrzymuje mniej z pracy zarobkowej, to różnica jest pokrywana przez gminę [...] w której mieszka z rodziną i kwota ta nie może być zajęta przez żaden organ egzekucyjny, ponieważ gwarantuje to prawo w [...]. Osobisty dochód skarżącego według przedłożonej dokumentacji wynosi netto [...] [...], natomiast gwarantowany dochód na [...] osoby w rodzinie wynosi według załączonej dokumentacji [...] [...] i w pozostałej części jest wypłacany jako dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] [...] oraz pomoc socjalną na życie w kwocie [...] [...] co stanowi razem [...] [...], z czego opłacenie mieszkania wynosi [...] [...] miesięcznie. W związku z tym, skarżący jego zdaniem nie ma możliwości spłaty nienależnie pobranego świadczenia, gdyż w przeciwnym razie miałby uszczuplony dochód w rodzinie i żyłby na poziomie poniżej minimum socjalnego w [...]. Gwarantowany minimalny dochód w [...] jest obliczany co kwartał, a ceny w [...] są jednymi z najwyższych na świecie. W [...] nie jest dopuszczalne aby cała rodzina żyła poniżej minimum socjalnego. Ponoszone wydatki na życie skarżący musi dokumentować aby uzyskać pomoc socjalną na kolejne miesiące. Jakiekolwiek transfery pieniędzy do Polski spowodowałoby, że rodzina skarżącego nie otrzymałaby w kolejnych miesiącach gwarantowanego dodatku na życie, a także brak do zapłaty za mieszkanie co powodowałoby dalsze konsekwencje dla całej jego rodziny włącznie z utratą dochodu w [...]. Zdaniem skarżącego Ośrodek Pomocy Społecznej miał pełną wiedzę od dnia [...] maja 2016 r przed wydaniem decyzji w dniu [...] czerwca 2016 r, że świadczeniobiorca przebywa wraz z całą rodziną na terenie [...] i mógł wydać decyzję o wstrzymaniu świadczenia do czasu rozpatrzenia sprawy przez [...] Centrum Polityki Społecznej. Zaznaczył, że wiele Ośrodków Pomocy Społecznej w Polsce wstrzymało podobne wnioski aż sprawę rozpatrzy Regionalne Centrum Polityki Społecznej, a zdaniem skarżącego świadczeniobiorca nie może ponosić skutków finansowych przez błędną decyzję Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] i w związku z tym zachodzą szczególne uzasadnione okoliczności do umorzenia kwoty pobranego świadczenia w całości wraz z odsetkami. Skarżący uważa, iż dopełnił wszelkich formalności w składanych wnioskach i odwołaniach tak aby wszystko było zgodne z prawem i w związku z tym nie poczuwa się do żadnej odpowiedzialności za wydaną błędnie decyzję Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w wydanej decyzji nr [...] w dniu [...] grudnia 2017 r o odmowie umorzenia wypłaconego świadczenia wychowawczego w uzasadnieniu celowo pominął fakt, że świadczeniobiorca w dniu [...] maja 2016 r złożył oświadczenie wraz ze złożonym wnioskiem, o anulowanie wniosku o świadczenie wychowawcze złożone w dniu [...] kwietnia 2016 i rozpatrzenie wniosku z dnia [...] maja 2016 r tym samym zrzucając całą odpowiedzialność na świadczeniobiorcę. Skarżący zatem nie poczuwa się do odpowiedzialności za błędną decyzję Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] i nie ma zamiaru ponosić konsekwencji finansowych za bałagan organizacyjny i brak nadzoru. W momencie kiedy złożył drugi wniosek w dniu [...] maja 2016 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] powinien automatycznie wstrzymać lub anulować pierwszy wniosek z [...] kwietnia 2016 r. i do czasu rozpatrzenia sprawy przez [...] Centrum Polityki Społecznej nie powinna być wydana decyzja o przyznaniu świadczenia wychowawczego z wniosku z [...] kwietnia 2016 r., tym bardziej, że Ośrodek Pomocy Społecznej w dniu [...] r. czerwca 2016 r. wysłał zapytanie do [...] Centrum Polityki Społecznej o weryfikacje jego osoby w [...] a pięć dni później czyli [...] czerwca 2016 r. wydał decyzję o przyznaniu świadczenia wychowawczego. W ocenie skarżącego organ prowadząc postępowanie naruszył szereg przepisów postępowania, w szczególności art. 7 i art. 77 §1 k.p.a., nie dopełnił bowiem obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ani też obowiązku dokonania dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych(t.j.: Dz.U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl natomiast art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydanych rozstrzygnięć stanowił art. 25 ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j.: Dz.U. z 2017 r. poz. 1851 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", który stanowi, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości , lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Na wstępie należy zwrócić uwagę na to, że redakcja zacytowanego przepisu wskazuje, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego ("organ właściwy... może..."). Przy działaniu uznania administracyjnego organ administracji ma zatem prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że rozstrzygnięcie takie może nosić cechy dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 25 ust. 10 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postepowania administracyjnego, określonymi w przepisach k.p.a. Mając to na uwadze – aby móc uznać podjętą na podstawie art. 25 ust. 10 ustawy decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi być poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającego na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranego materiału (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny" osoby wnioskującej, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zastosowania jednej z "ulg" w spłacie nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 25 ust. 10 ustawy. Należy podkreślić, że ocena istnienia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny" dających organom możliwości umorzenia, odroczenia terminu płatności czy rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego winna być dokonywana w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej (materialnej, dochodowej, zdrowotnej) rodziny wnioskodawcy. Organ administracji publicznej, rozpoznając sprawę administracyjną, ma bowiem obowiązek każdorazowo brać pod uwagę zarówno stan prawny, jak i faktyczny istniejący w chwili podejmowania przezeń decyzji, co jest szczególnie istotne właśnie w przypadku rozstrzygnięć wydawanych w przedmiocie "ulg" w spłacie nienależnie pobranego świadczenia. Podstawą bowiem dla podjęcia decyzji w tym zakresie musi być ustalenie faktycznie istniejących ważnych powodów mających wpływ na funkcjonowanie rodziny i skonfrontowanie ich z konkretną (realną i aktualną) możliwością spłaty nienależnie pobranych świadczeń. W rozpoznawanej sprawie spór koncentruje się wokół uznania czy w okolicznościach sprawy organy zasadnie odmówiły skarżącemu umorzenia należności z tytułu nienależnie wypłaconych świadczeń wychowawczych na dzieci A. P. i K. P. Z akt sprawy wynika, że rodzina skarżącego składa się z [...] osób: skarżącego, jego żony M. P. oraz dzieci A. P. i K. P. W rodzinie tej nie występują choroby przewlekłe i niepełnosprawności, skarżący nie pracuje i nie ma dochodu. Rodzina przebywa na stałe na terytorium [...] i utrzymuje się z zasiłków pomocy społecznej w wysokości [...] [...] co stanowi minimum socjalne na [...] rodzinę w tym kraju. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności w ocenie sądu organy trafnie przyjęły, że choć sytuacja materialna skarżącego jest trudna to nie może być uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie zadłużenia. Tym bardziej, że sytuacja rodziny skarżącego nie wyróżnia się negatywnie na tle innych rodzin uprawnionych do świadczeń, a spłata zadłużenia mogłaby spowodować następstwa nie dające się pogodzić z zasadą ochrony godności człowieka co słusznie podnosi organ. Podkreślić przy tym należy, że w kontekście art.. 25 ust. 10 powołanej ustawy, to na skarżącym ciążył obowiązek wykazania, że zaistniały "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące rodziny". Oznacza to, że trudna sytuacja materialna danej rodziny sama przez się nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń wychowawczych na pierwsze dziecko, a nie w stosunku do wszystkich innych rodzin. Chodzi więc o sytuację nadzwyczajne, których nie sposób przewidzieć przy dochowaniu najwyższej staranności, sytuacje nagłe, niespodziewane (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn.. akt I SA/Wa 973/13), taka natomiast sytuacja, w obliczu przedstawionych powyżej okoliczności, nie występuje w niniejszej sprawie. Dlatego też Sąd uznał, że organy orzekające w sprawie prawidłowo oceniły sytuację osobistą, zdrowotną oraz rodzinną skarżącego i słusznie odmówiły umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, nie przekraczając granic uznania administracyjnego. Sąd podkreśla jeszcze raz, że przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest wyłącznie ocena prawidłowości prowadzenia postępowania i wydania przez organ decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w kwocie [...] zł, a nie ocena decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2017 r. zobowiązującej skarżącego do zwrotu kwoty [...] zł wraz z odsetkami nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Dlatego też, Sąd zarzuty skargi uznał za niezasadne. Reasumując, Sąd uznał działanie organów orzekających w niniejszej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego, nie dopatrzył się przy tym naruszeń przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.