I SA/Wa 1486/14

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Przemysław Żmich po rozpoznaniu w dniu 23 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania terminu do wniesienia odwołania postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 9 października 2015 r., sygn. I SA/Wa 1486/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata - odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata a w pozostałym zakresie umorzył postępowanie. Zażalenie skarżącego na postanowienie z 9 października 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z 11 grudnia 2015 r., sygn. I OZ 1643/15. Odmawiając uwzględnienia zgłoszonego żądania Sąd zauważył, że wnioskodawca uprawniony jest do świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przy czym renta nie jest przez ubezpieczonego pobierana. Stwierdzono ponadto, że w świetle możliwości uzyskania przez skarżącego środków finansowych (przede wszystkim wynikających z przysługującego mu prawa do renty), sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala mu na ponoszenie kosztów zastępstwa adwokackiego bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Sąd wskazał ponadto, że ze względu na przysługujące skarżącemu ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych (art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.), umorzył postepowanie wniosku w zakresie, w jakim dotyczył on żądania zwolnienia od tych kosztów. W dniu [...] maja 2016 r. skarżący zwrócił z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy PPF, wniesionym w dniu [...] lipca 2016 r., skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, nie przysługuje mu ani emerytura ani renta, jak też zasiłek z pomocy społecznej. Zadeklarował, że nie posiada oszczędności, zamieszkuje samotnie w mieszkaniu o powierzchni [...] m². Skarżący podał, że nie płaci za mieszkanie, nie leczy się i nie opłaca mediów. Powyższy wniosek został rozpoznany, wydanym przez referendarza sądowego postanowieniem z 22 lipca 2016 r., sygn. I SA/Wa 1486/14, w którym to odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz umorzono postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Orzeczenie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 25 sierpnia 2016 r. W dniu 1 września 2016 r. (data prezentaty sądu) skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia wskazując, że pozostaje bez środków do życia oraz kwestionując posiadanie przez niego uprawnień do pobierania renty z ZUS-u. Mając na uwadze, że zgodnie z art. 260 p.p.s.a. wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, postanowienie to straciło moc, a sprawa z w wniosku o przyznanie prawa pomocy zostaje rozpoznana na nowo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sytuacji, gdy przedmiotem postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy jest wniosek złożony po prawomocnym rozpoznaniu uprzednio złożonego przez stronę wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania, nie może ulegać wątpliwości, że wniosek taki podlega ocenie przez pryzmat kryteriów wskazanych w art. 165 p.p.s.a., tj. przepisu uzależniającego uchylenie bądź zmianę postanowień niekończących postępowania w sprawie od stwierdzenia zmiany okoliczności sprawy. Objęcie rozpoznawanego wniosku o prawo pomocy trybem z art. 165 p.p.s.a. wynika z faktu prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii zwolnienia strony od kosztów sądowych postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2015 r., sygn. I OZ 1643/15. Przyjęty w art. 165 p.p.s.a. mechanizm uchylania lub zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie wskazuje na przyjęcie przez ustawodawcę odmiennych, w stosunku do pierwotnie złożonego wniosku o prawo pomocy, złożeń odnoszących się do trybu procedowania uruchomionego przez stronę na skutek kolejnego wniosku o prawo pomocy. Przyjmowany jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych kierunek wykładni art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 p.p.s.a. wskazuje na zniesienie obowiązku sądu lub organu sądowego rozpoznającego wniosek o prawo pomocy dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. w sytuacji, gdy ustalone zostanie, że strona nie powołała nowych (zmienionych) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2016 r., II FZ 285/16). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym przyjmuje się, że jeżeli argumentacja rozpoznawanego wniosku jest tożsama z argumentacją wniosku uprzednio rozpoznanego, podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności lub podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, bądź też utrzymuje się stan niepewności Sądu co do wiarygodności składanych przez wnioskodawcę oświadczeń, korzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe (por. postanowienie NSA z 19 kwietnia 2016 r., I GZ 263/16). Odnosząc powyższe wnioski na grunt rozpoznawanej sprawy należało stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby od złożenia poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy jego sytuacja majątkowa zmieniła się. W wypełnionym formularzu PPF zawarł analogiczne informacje do poprzednio ujawnianych, co odnosi się również do faktu postrzegania się w dalszym ciągu jako osoby "bez środków do życia". Okoliczność, że skarżący ponownie podaje, że nie przysługuje mu świadczenie emertytalne lub rentowe – co stoi w sprzeczności z wiążącym stanowiskiem zawartym w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2015 r. sygn. I OZ 1643/15 oraz poprzedzającym to orzeczenie postanowieniu Sądu I instancji z dnia 9 października 2015 r. – każe uznać, że wystąpienie z nowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie wynikało z próby wykazania, że sytuacja finansowa skarżącego uległa w ostatnim czasie istotnej zmianie, ile ma związek z kontestacją wyrażonego przez Sąd zapatrywania dotyczącego jego sytuacji materialnej. W tych warunkach za zasadne należało uznać, że skarżący w nowym wniosku nie wykazał wystąpienia przesłanki zmiany postanowienia z dnia 9 października 2015 r., o której mowa w art. 165 p.p.s.a. Konsekwencją tego jest stwierdzenie, że oceną możliwości partycypowania skarżącego w kosztach postępowania w dalszym ciągu powinna pozostawać ocena wyrażona w tym zakresie w ww. postanowieniu. Nie straciła ona bowiem swojej aktualności, skoro istotnym elementem obecnego, jak również poprzednio ustalonego stanu faktycznego sprawy pozostaje pula należących do strony środków pochodzących z przyznanego lecz niepobieranego świadczenia rentowego, której istnienia wnioskodawca – wbrew treści orzeczeń sądowych - konsekwentnie zaprzecza. Ustalenie, iż wniosek z [...] maja 2016 r. oparty jest na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie zakończonych postępowaniach w sprawie przyznania prawa pomocy każe stwierdzić, że nie zostały spełnione warunki, od których istnienia uzależnione jest skuteczne żądanie merytorycznego rozpoznania kolejnego wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. Zarazem przyjąć należało, że ustalone okoliczności sprawy wskazują na zbędność rozpoznania wniosku o prawo pomocy[...] maja 2016 r. prowadzącą do konieczności umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w oparciu o normę wynikającą z art. 249a p.p.s.a. Zgodnie z ostatnio powołanym przepisem, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Podkreślić należy, że z nurtem orzecznictwa sądów administracyjnych wskazującego na możliwość zastosowania art. 249a p.p.s.a. w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 kwietnia 2016 r., I GZ 204/16) korespondują również poglądy wyrażone w tym zakresie w piśmiennictwie (por. P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2015 r., s. 989). Co zaś do wniosku o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych to stwierdzić należało, że ustalenie istnienia przysługującego skarżącemu z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie, wielokrotnie w toku postępowania stronie notyfikowane, tym razem skutkować musiało poddaniem tego elementu stanu faktycznego sprawy normie wyrażonej w art. 249a w zw. z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., prowadzącym do umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w powyżej wskazanym zakresie w stwierdzonej sytuacji zbędności prowadzenia tego postępowania. Zważyć należy, ze w złożonym sprzeciwie wnioskodawca nie przedstawił także żadnych argumentów, które uzasadniałby jego uwzględnienie. W tych warunkach, w oparciu o art. 249a p.p.s.a. w zw. z 165 p.p.s.a. (w odniesieniu do żądania ustanowienia pełnomocnika procesowego) oraz art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. (w związku ze zgłoszonym przez stronę żądaniem zwolnienia od kosztów sądowych), działając na podstawie art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.