I SA/Wa 1490/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 14 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Fundacji [...] z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Fundacji [...] z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za prowadzenie bez zezwolenia placówki zapewniającej całodobową opiekę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W związku z wniesieniem skargi na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za prowadzenie bez zezwolenia placówki zapewniającej całodobową opiekę Fundacja [...] z siedzibą w[...], wnioskiem z dnia 4 sierpnia 2015 r., wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku podano, że stan rachunków bankowych Fundacji na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł, Fundacja nie posiada żadnego majątku ani środków finansowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano zaś, że Fundacja ponosi duże koszty na utrzymanie i działalność, w związku z czym wnosi o umorzenie kosztów sądowych, dzięki czemu środki na opłaty sądowe będą mogły zostać przeznaczone na potrzeby podopiecznych Fundacji. Oświadczenia podane we wniosku o prawo pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy w związku z czym strona została wezwana na mocy zarządzenia z 14 września 2015 r. wydanego na podstawie art. 255 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego Fundacji. Wezwanie obejmowało zobowiązanie strony do przedstawienia, m.in. odpisu statutu, spisu posiadanych środków trwałych, wyciągów z wszystkich rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, odpisów zeznań podatkowych, odpisu sprawozdania finansowego oraz rachunku wyników za rok 2014, dokumentów księgowych obrazujących wysokość wszystkich przychodów uzyskanych przez fundację w okresie ostatnich trzech miesięcy poprzedzających wystąpienie z wnioskiem o prawo pomocy, oświadczenia o miesięcznych kosztach związanych z prowadzeniem działalności statutowej, obejmującego wskazanie rodzaju oraz wysokości tychże kosztów, oświadczenia w przedmiocie stanu zatrudnienia w fundacji oraz źródeł czerpania środków na wypłatę wynagrodzeń, oświadczenia w przedmiocie posiadania przez fundację: 1) wymagalnych, niespłacanych zobowiązań wobec instytucji publicznych innych niż organy podatkowe, banków, kontrahentów oraz jakichkolwiek innych podmiotów, wraz z dokumentami wskazującymi na ewentualny aktualny stan zadłużenia; 2) wymagalnych i niespornych wierzytelności wraz z przedłożeniem dokumentów wskazujących na aktualny stan tych wierzytelności, a także oświadczenia w przedmiocie możliwości pozyskania przez wnioskodawcę dodatkowych źródeł dochodów (dotacje, darowizny). W odpowiedzi na wezwanie strona przedstawiła: odpis statutu, wyciągi z rachunku bankowego za okres od 1 maja 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. oraz pismo z 2 października 2015 r. zawierające oświadczenia Prezesa Zarządu Fundacji: 1) o nieposiadaniu przez Fundację środków trwałych, 2) nieskładaniu deklaracji CIT-8 za 2014 oraz sprawozdania finansowego za rok 2015 w związku z tym, że pierwszy rok podatkowy kończy się z dniem 31 grudnia 2015 r., 3) zatrudnianiu przez Fundację 16 osób na podstawie umowy o pracę i wypłacaniu wynagrodzeń ze środków pochodzących z odpłatnej działalności statutowej Fundacji, 4) nieposiadaniu przez stronę wymagalnych, niespłacanych zobowiązań publicznych wobec instytucji innych niż organy podatkowe, banki, kontrahenci czy jakiekolwiek inne podmioty, 5) nieposiadaniu przez Fundację wymagalnych i niespornych wierzytelności. Prezes Zarządu oświadczył ponadto, że pomimo statutowych możliwości Fundacja obecnie nie jest w stanie pozyskać świadczeń z dodatkowych źródeł dochodu i świadczeń takich nie pozyskuje. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej bądź innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym zależy od wykazania, że osoba ta (jednostka) nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W odniesiony do powyższej reguły w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że pomoc finansowa ze strony Państwa przysługuje z założenia jedynie podmiotom, które nie mogą z powodów od siebie niezależnych zdobyć środków koniecznych do realizacji swych celów, a w ich ramach – do prowadzenia postępowania sądowego. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej wnosząc o przyznanie prawa pomocy nie może przy tym skutecznie powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale także musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienia NSA z: 7 października 2015 r., sygn. II OZ 952/15; z 24 czerwca 2015 r., sygn. II GZ 293/15; z 29 marca 2011 r., sygn. I OZ 191/11). W przypadku osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, zasadą pozostaje bowiem prowadzenie przez te podmioty działalności na bazie własnych środków (zob. np. postanowienie NSA z 8 października 2015 r., sygn. I OZ 1176/15). Dobrowolnie zaniechanie pozyskiwania tych środków we własnym zakresie wyklucza udzielenie takiej pomocy, także poprzez przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W odniesieniu do powyżej wskazanych zasad udzielania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jak również do okoliczności wskazanych w rozpoznawanym wniosku oraz wynikających z dokumentów dołączonych do akt sprawy należało stwierdzić, że skarżąca Fundacja nie wykazała, że wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przesłankę braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spełnia. Zakres żądania określony przez stronę w złożonym wniosku o prawo pomocy wymagał, by sytuacja majątkowa Fundacji podlegała ocenie przez pryzmat możliwości poniesienia przez stronę kosztów sądowych w szczególności związanych z koniecznością uiszczenia na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w wysokości 600 zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm./). Pozostałe koszty sądowe nie przekroczą jednorazowo ww. kwoty. Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., ocena wniosku osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy powzięta być musi w oparciu o dane o stanie majątkowym i dochodach wnioskodawcy. Mając na uwadze, że wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych skarżąca powołała się w złożonym wniosku na brak majątku oraz wolnych środków finansowych, jak również wysokie koszty ponoszone na prowadzenie działalności, jak również uwzględniając to, że pojęcia stanu majątkowego nie należy zawężać do środków finansowych pozostających na koncie bankowym, strona wezwana została do przedstawienia w trybie art. 255 p.p.s.a. dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych mających potwierdzić to, że nie dysponuje dostatecznymi środkami umożliwiającymi jej samodzielne poniesienie kosztów sądowych. Dla prawidłowego rozpatrzenia wniosku o prawo pomocy istotne znacznie ma bowiem nie tylko informacja o stanie rachunków bankowych wnioskodawcy na koniec miesiąca poprzedzającego wystąpienie z wnioskiem o prawo pomocy, ale także ustalenia odnoszące się obrotu tymi środkami, jako mające zweryfikować, czy w istocie podmiot występujący z żądaniem udzielenia mu prawa pomocy nie realizuje swoich zobowiązań w taki sposób, że wyzbywa się środków, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2013 r., II OZ 459/13). W rozpoznawanej sprawie dokonaniu ustaleń w tym zakresie służyć miało wezwanie strony do przedstawienia wyciągów z posiadanych przez Fundację rachunków bankowych i lokat, odpisu sprawozdania finansowego oraz rachunku wyników za rok 2014, dokumentów księgowych obrazujących wysokość wszystkich przychodów uzyskanych przez Fundację w okresie ostatnich trzech miesięcy poprzedzających wystąpienie z wnioskiem o prawo pomocy, jak również oświadczenia o miesięcznych kosztach związanych z prowadzeniem działalności statutowej, obejmującego wskazanie rodzaju oraz wysokości tychże kosztów oraz oświadczenia w przedmiocie stanu zatrudnienia w fundacji oraz źródeł czerpania środków na wypłatę wynagrodzeń. Należy zauważyć, że obowiązek informacyjny zakreślony doręczonym w dniu 25 września 2015 r. (k. 31) wezwaniem sądowym strona wykonała tylko częściowo. Przedstawiając wyciągi z rachunku bankowego potwierdzające wskazaną we wniosku o prawo pomocy wysokość salda na tym rachunku na dzień [...] sierpnia 2015 r., jak również odpis statusu oraz oświadczenie o zatrudnianiu przez Fundację [...] osób na podstawie umowy o pracę i wypłacaniu wynagrodzeń ze środków pochodzących z odpłatnej działalności statutowej Fundacji, strona oświadczyła ponadto, że w związku z tym, że nie upłynął jeszcze termin do złożenia zeznania podatkowego oraz sprawozdania finansowego, dokumentów tych jeszcze nie złożyła. Należy zauważyć, że okoliczność, iż termin na sporządzenie sprawozdania finansowego za rok 2014, pierwszy rok działalności Fundacji, pozostaje otwarty i Fundacja sprawozdania tego dotychczas nie sporządziła nie stała na przeszkodzie do wykonania zarządzenia z 14 września 2015 r. w zakresie, w jakim dotyczyło ono wezwania do przedstawienia przez stronę: dokumentów księgowych obrazujących wysokość wszystkich przychodów uzyskanych przez Fundację w okresie ostatnich trzech miesięcy poprzedzających wystąpienie z wnioskiem o prawo pomocy oraz oświadczenia o miesięcznych kosztach związanych z prowadzeniem działalności statutowej, obejmującego wskazanie rodzaju oraz wysokości tychże kosztów. Informacji o poniesionych przez stronę kosztach na realizację celów statutowych czy administrację nie sposób bowiem uzyskać na podstawie przesłanych wyciągów z rachunku bankowego, które ujawniają jedynie zasilanie konta bankowego strony wpływami z opłat pobieranych za świadczone usługi opieki ([...] zł w maju 2015 r., [...] w czerwcu 2015 r., [...] zł w lipiec 2015 r., [...]zł w sierpniu br.) oraz z regularnie pozyskiwanych darowizn, comiesięcznie na kwotę [...] zł. W odniesieniu do obciążeń tego rachunku przedstawiony dokument pozwala jedynie stwierdzić dokonywanie transakcji kartą polegających na wypłatach z bankomatu kwot rzędu [...] –[...] zł. Ujawnione dane, poza jednym przypadkiem dotyczącym przelewu wychodzącego z dnia [...] sierpnia 2015 r. w kwocie [...] r. tytułem wypłaty wynagrodzenia, nie pozwalają zatem zidentyfikować celów dokonywanych wypłat i przyjąć w sposób wiążący ustalenia, że Fundacja rzeczywiście, tak jak to podnosi w uzasadnieniu wniosku, ponosi duże koszty na utrzymanie oraz działalność i nie posiada wolnych środków, które mogłaby przeznaczyć na opłacenie zobowiązań wiążących się z wszczętym postępowaniem sądowoadministracyjnym. Analiza dyspozycji związanych z wpłacanymi na konto strony opłatami za pobyt podopiecznych Fundacji wskazuje, że w okresie od maja do sierpnia 2015 r. z opieki Fundacji korzystało mniej osób (tj.[...]), niż wynosił deklarowany, aktualny stan zatrudnienia ([...] osób – znacząca różnica w stosunku do stycznia 2015 r. kiedy Fundacja, zgodnie z oświadczeniem Prezesa Fundacji Karoliny Konopy złożonym do protokołu – k. 13 akt administracyjnych – zatrudniała trzech pracowników). Abstrahując od oceny celowości utrzymywania w tym stanie rzeczy takiego poziomu zatrudnienia i pomimo nieujawnienia przez stronę na potrzeby prowadzonego postępowania w przedmiocie prawa pomocy danych dotyczących łącznej kwoty wynagrodzeń wypłacanych w analizowanym okresie, to wobec złożenia przez wnioskodawcę oświadczeń, iż: 1) wypłata wynagrodzeń odbywa się ze środków pochodzących z odpłatnej działalności statutowej Fundacji, 2) Fundacja nie posiada wymagalnych, niespłacanych zobowiązań wobec jakiekolwiek podmiotów należało przyjąć, iż strona posiada płynność finansową. W związku z powyższym brak jest też podstaw do uznania, że nie podoła obowiązkowi poniesienia kosztów sądowych. Za całkowicie pozbawiony uprawnionych podstaw należy uznać wniosek o prawo pomocy, w którym żądanie zwolnienia od kosztów sądowych strona uzasadnia zamiarem przeznaczenia tych środków na potrzeby prowadzonej działalności statutowej, przy czym jednocześnie uchyla się od współpracy z organem sądowym rozpoznającym ten wniosek w zakresie ujawnienia rodzaju i wysokości kosztów poniesionych na realizację celów statutowych. Orzecznictwo sądów administracyjnych stoi na jednolitym stanowisku, że niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku. Mając zatem na uwadze, że przedłożony materiał dowodowy jako niekompletny uniemożliwiał ocenę rzeczywistych możliwości finansowych strony, zaś złożone wyjaśnienia oraz dokumenty nie wskazują, iż zasadne jest zwolnienie Fundacji od kosztów sądowych, w tym od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, na podstawie 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.