I SA/Wa 1499/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie NSA Anna Łukaszewska - Macioch asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referendarz sądowy Aneta Trochim - Tuchorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2006 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do zaliczenia wartości mienia pozostawionego poza granicami państwa polskiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2005 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Budownictwa na rzecz skarżącej J. R. kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu odwołania J. R., decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2005 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia posiadania przez J. R. prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego przez J. J. przez będącą jego spadkobiercą J. R. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2005 r., nr [...] odmówił stwierdzenia posiadania przez J. R. prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego przez J. J. W uzasadnieniu wskazał, że J. J. nie jest uprawniony do zaliczenia na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., ponieważ opuścił nieruchomość położoną na terytorium Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad w 1943 r., a więc przed zawarciem układu, o którym mowa w art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (D. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.). Od powyższej decyzji J. R. wniosła odwołanie do Ministra Infrastruktury. W uzasadnieniu podniosła, że nie okoliczności przybycia J. J. do Polski nie są istotne. Ważne jest natomiast, że J. J. posiadał obywatelstwo polskie, zamieszkiwał w 1939 r. na terenie nie wchodzącym w skład obecnego terytorium państwa polskiego, pozostawił tam swój majątek i nie otrzymał z tego tytułu żadnego ekwiwalentu. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2005 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że J. J. nie był repatriowany na podstawie żadnej z umów wymienionych w art. 1 pkt 1-4 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. W świetle obowiązujących przepisów prawo to przysługiwać może jedynie osobom repatriowanym na podstawie umów określonych w art. 1 tej ustawy lub spadkobiercom tych osób (art. 2 ust. 2 ustawy). Ponadto, wbrew temu co twierdzi strona, sądowe ustalenie właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego oraz dotychczasowy brak rekompensaty za to mienie nie są wystarczającymi przesłankami, w świetle obowiązujących przepisów prawa, do wydania pozytywnej dla strony decyzji. Niezależnie bowiem od tego, jakie były przyczyny i okoliczności przyjazdu J. J. do Polski pozostaje faktem, że nie repatriował się on w trybie umów, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. W dniu [...] lipca 2005 r. J. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2005 r., zarzucając organom obu instancji naruszenie art. 7 i art. 77 KPA w związku z art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., przez nieuwzględnienie w postępowaniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy mających wpływ na jej wynik, a w szczególności okoliczności faktycznych korzystnych dla strony postępowania. W uzasadnieniu wskazała, że prawdą jest, iż J. J. opuścił nieruchomość stanowiącą jego własność w miejscowości G. w 1943 r., a więc przed podpisaniem i obowiązywaniem układu z dnia 27 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego, a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R i ludności litewskiej z terytorium Polski. Jednakże z akt sprawy, w szczególności z zeznań świadków wynika, że J. J. został dnia [...] października 1943 r. ujęty przez wojska niemieckie i wywieziony wraz z rodziną na roboty przymusowe do obozu pracy znajdującego się w [...], położonym na terenie [...], który należał częściowo, zarówno przed 1939 r. jak i w czasie drugiej wojny światowej do III Rzeszy. Należy zauważyć, że ujęcie oraz przewiezienie do przymusowego obozu pracy J. J. wraz z rodziną pozbawione było charakteru dobrowolności, dlatego niewątpliwe jest, że J. J. nie miał zamiaru definitywnego opuszczenia swojego miejsca zamieszkania w miejscowości G. Z uwagi na powyższe należy przyjąć, że w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki do uzyskania przez J. R. świadczenia przewidzianego w ustawie, pomimo że ojciec wnioskodawczyni nie był faktycznie repatriowany w trybie art. 1 pkt 1 tej ustawy. Jednakże z uwagi na przymusowość położenia rodziny J. w latach 1943-1946 oraz brak jakiejkolwiek winy po stronie wnioskodawczyni powinna ona zostać uznana za beneficjenta ustawy. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiła obowiązująca w dniu jej wydania ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r., zastąpiona obecnie ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418). W art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., na który powołał się Minister Infrastruktury wskazano, że ustawa określa zasady zaliczania wartości nieruchomości, za pozostawienie których w związku z wojną rozpoczętą w 1939 roku miały przysługiwać świadczenia przewidziane w układach z byłymi republikami radzieckimi, wymienionych w pkt 1-3 oraz umowy z ZSRR (pkt 4). Z powołanego przepisu nie wynika, że wyznacza on zakres podmiotowy regulacji zawartej w ustawie. O osobach uprawnionych do rekompensat stanowił natomiast art. 2 tej ustawy, który uprawnienie to uzależniał od: bycia obywatelem polskim w dniu 1 września 1939 r., zamieszkiwania w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i opuszczenia go w związku z wojną rozpoczętą w 1939 roku, jak również od posiadania obywatelstwa polskiego i zamieszkiwania na stałe w Polsce co najmniej od dnia wejścia w życie ustawy. W stanie faktycznym ustalonym przez organy administracji orzekające w sprawie nie można było przyjąć, że prawa do zaliczenia wartości pozostawionego mienia nie posiada osoba, która będąc obywatelem polskim zamieszkiwała na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i wbrew swej woli opuściła go w związku z wojną 1939 roku pozostawiając nieruchomość poza obecnymi granicami państwa polskiego. Sytuację prawną tych osób wyjaśniono w orzecznictwie sądowym jeszcze w czasie obowiązywania art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.). W Uchwale Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1991 r. sygn. akt III CZP 84/90 zasada prawna (OSNC 1991/8-9/97), w ślad za wcześniejszą Uchwałą Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1987 r. sygn. akt III CZP 68/87 (OSNCP 1988/6/74) wyjaśniono, że na równi z osobami, które powróciły do kraju na podstawie wymienionych umów zawartych w latach 1944-1957, powinny być traktowane osoby, które nie mogły się poddać "procedurze ewakuacyjnej" określonej w tych umowach, gdyż w okresie tym z przyczyn od siebie niezależnych nie przebywały w ZSRR, a wobec niepozostawania na terytorium tego państwa, nie mogły z prawa do ewakuacji i repatriacji skorzystać. Dotyczy to w takim samym zakresie osób wywiezionych na roboty przymusowe do Niemiec, skąd wróciły do kraju w szeregach wojska. Do stanowiska zajętego przez Sąd Najwyższy nawiązał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04 (OTK-A 2004/11/117). Wskazując na szczególny charakter prawa do zaliczenia wartości mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego, jako prawa majątkowego o charakterze publicznoprawnym, Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że tak rozumiane prawo korzysta z gwarantowanej konstytucyjnej ochrony przewidzianej w art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ochrona ta jest równa dla wszystkich podmiotów oraz dla wszystkich praw określonej kategorii. Powyższe wskazania powinny być wzięte pod uwagę w niniejszym postępowaniu przy ustalaniu uprawnienia do zaliczania wartości mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego. Należy także zwrócić uwagę, że obowiązująca obecnie ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie pozostawia w tym względzie wątpliwości określając wprost w art. 1 sposoby opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – "w wyniku wypędzenia ( ... ) lub jego opuszczenia". W świetle powyższego za błędną i naruszającą prawo należało uznać zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji interpretację ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. prowadzącą do pozbawienia prawa do zaliczenia wartości pozostawionego mienia osoby, która powróciła do Polski z innego kraju niż byłe ZSRR. Skutkowało to koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2005 r., nr [...]. Odnosząc się natomiast do podnoszonych przez Wojewodę [...] wątpliwości związanych z brakiem możliwości potwierdzenia faktu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego, na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] kwietnia 2000 r., sygn. akt [...], ustalającego jedynie prawo własności J J. do tej nieruchomości, należy zauważyć, że w przypadku wydania przez sąd powszechny wyroku ustalającego prawo własności oraz fakt pozostawienia mienia na terytorium Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad wojewoda prowadzący postępowanie administracyjne w przedmiocie potwierdzenia prawa do zaliczenia mienia jest związany rozstrzygnięciem zawartym w sentencji tego orzeczenia. W sytuacji, gdy strona przedłoży w postępowaniu administracyjnym wyrok sądu powszechnego ustalający przysługiwanie spadkodawcy powoda jedynie prawa własności do tego mienia, wówczas organ administracyjny obowiązany jest ustalić fakt pozostawienia mienia we własnym zakresie, za pomocą innych środków dowodowych, o których mowa w art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. a i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.