I SA/Wa 1520/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Monika Sawa, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 30 czerwca 2022 r., nr KO/-150/4103/35/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 31 grudnia 2021 r. nr GOPS.5302.67.2021. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Decyzją z dnia 31 grudnia 2021r. nr GOPS.5302.67.2021 Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając z upoważnienia Wójta Gminy S., odmówił J. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S. P.. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła J. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ przywołał przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 dalej u.ś.r.). Następnie wskazał, że organ I instancji błędnie stwierdził, że wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki stanowi przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zauważyć bowiem należy, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Kolegium stwierdziło, że należy jednak odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na katalog i kolejność osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem z woli ustawodawcy tylko legitymowanie się znacznym stopniem niepełnosprawności przez współmałżonka uprawnia krewnych osoby wymagającej opieki, która pozostaje w związku małżeńskim, do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem tej opieki i rezygnacją z zatrudnienia z tego powodu. Z akt sprawy wynika, że J. K. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem S. P., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z ustaleń organu wynika, że S. P. jest żonaty, a żona niepełnosprawnego – E. P.- legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Pozostawanie S. P. w związku małżeńskim z E. P., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi negatywną przesłankę, uniemożliwiającą przyznanie wnioskowanego świadczenia, osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, np. dzieciom. Kolegium podniosło także, że skarżąca przedłożyła zaświadczenie lekarskie, wystawione przez lekarza diabetologa z dnia 13 października 2021r., z którego wynika, że E. P. ze względu na wiek i schorzenia współistniejące nie jest w stanie sprawować pełnej opieki nad mężem S. P.. Zaświadczenie takie nie może jednak zastąpić orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak jest podstaw do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić organ, na podstawie innych niż orzeczenie o niepełnosprawności dokumentów, czy zaświadczeń. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. K. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: - rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez współmałżonkę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 30 marca 2022 r, nr KO-150/4103/35/22 oraz poprzedzającej ją decyzję Kierownika Działu Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia 31 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie J. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniosła również o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w świetle wyżej przedstawionych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Na wstępie wskazać należy, że prawidłowe jest stanowisko SKO, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, kryterium momentu powstania niepełnosprawności nie może stanowić wyłącznej podstawy orzekania o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z powyższym art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., w skrócie: "u.ś.r."). Następnie należy zauważyć, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd zauważa jednak, że materialnoprawną podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowił art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wykładnia powyższego przepisu dokonywana przez sądy administracyjne nie była jednolita. W związku z istniejącymi w orzecznictwie rozbieżnościami w dniu 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę, sygn. I OPS 2/22 (publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA) następującej treści: 1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że uchwała ta wiąże sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie pozwala bowiem żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2020 r., sygn. II GSK 3773/17, czy z dnia 12 lutego 2019 r., sygn. I FSK 116/17, CBOSA). W orzecznictwie podkreśla się również, że dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Skutkiem takiego związania jest to, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. II OSK 378/16, CBOSA). W stanie faktycznym niniejszej sprawy jest bezsporne, że współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd nie kwestionuje faktycznego sprawowania przez skarżącą opieki nad rodzicami i jej zaangażowania i poświecenia, to jednak Sąd jest związany dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnią prawa materialnego wyrażoną we wskazanej wyżej uchwale. Wystąpiła zatem negatywna przesłanka do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r.: współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi, które zostały oparte na naruszeniu art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art 17 ust 1a u.ś.r. to należy wskazać, że są one w realiach niniejszej sprawy niezrozumiałe dla sądu. Mianowicie, w świetle art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 (tj. na których ciąży obowiązek alimentacyjny), innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brzmienie powyższych regulacji wskazuje na to, że dopiero w przypadku osób wymienionych we wskazanym art. 17 ust. 1 a u.ś.r. dopuszczalne i konieczne jest rozważanie okoliczności wynikających z tego przepisu, a zatem badanie kolejności osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność więc, czy są inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, mogące sprawować opiekę, miałaby znacznie wówczas, gdyby skarżąca nie należała do kręgu osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną. Tymczasem nie budzi wątpliwości, że J. K. jest córką wymagającego opieki, a zatem w świetle art. 61(7) k.r.o. jest z nim spokrewniona w stopniu pierwszym. Reasumując w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy trafnie uznał, że skoro E. P. nie ma stwierdzonego znacznego stopnia niepełnosprawności, to brak jest przeciwwskazań, aby przyjąć, że z przyczyn obiektywnych nie może sprawować opieki nad niepełnosprawnym mężem. Sąd nie neguje obiektywnie trudnej sytuacja rodziny skarżącej związanej z koniecznością sprawowania opieki nad rodzicami, jednak oceniając prawidłowość zaskarżonych decyzji zmuszony jest to oceniać w świetle przesłanek ustawowych. W tym stanie rzeczy, z uwagi na bezzasadność podniesionych przez skarżącą zarzutów, przy jednoczesnym braku okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na wniosek skarżącej, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.