I SA/Wa 1541/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Elżbieta Sobielarska WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2010 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie uznania pobranego świadczenia za nienależne oddala skargę. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P., decyzją z dnia [...].10.2005 r. przyznał S. P. zasiłek pielęgnacyjny na czas nieoznaczony od dnia [...].10.2005 r., w wysokości [...] zł miesięcznie, z tytułu znacznego stopnia niepełnosprawności (art. 16 ust.1, ust. 2 pkt 2 i ust. 4 ustawy z dnia 18.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. – dalej: uśr). Kwota zasiłku została następnie podwyższona do [...] zł miesięcznie, od dnia [...].09.2006 r., decyzją tego samego organu z dnia [...].08.2006 r. W dniu [...].03.2010 r. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P., wydał decyzję o zmianie własnej decyzji z dnia [...].10.2005 r. zmienionej decyzją z dnia [...].08.2006 r. i odmówił S. P. zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia [...].03.2007 r. do dnia [...].12.2009 r. W uzasadnieniu decyzji Zastępca Dyrektora MOPS w P. stwierdził, powołując się na art. 16 ust. 6 uśr, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W dniu [...].11.2009 r. uprawomocnił się zaś (na skutek oddalenia apelacji przez Sąd Apelacyjny w W.) wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia [...].01.2009 r. [...] przyznający S. P. prawo do dodatku pielęgnacyjnego za okres od [...].03.2007 r. do [...].12.2009 r. Dodatek ten decyzją ZUS został S. P. wypłacony za cały ten okres. Strona nie ma wyboru jednego z tych dwóch konkurencyjnych świadczeń, gdyż dodatek pielęgnacyjny wypłacany na podstawie ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest świadczeniem należnym, a osobie do niego uprawnionej nie przysługuje zasiłek pielęgnacyjny (art. 16 ust. 6 uśr). W tej sytuacji, na podstawie art. 32 uśr, organ miał prawo bez zgody strony zmienić własną decyzję z powodu zmiany sytuacji rodzinnej osoby uprawnionej do świadczenia. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...].04.2010 r. nr [...], które podzieliło ustalenia i argumentację organu I instancji. Decyzja ta nie została zaskarżona do sądu administracyjnego. W powyższej sytuacji Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P., wydał kolejną decyzję z dnia [...].05.2010 r. nr [...], mocą której uznał za nienależnie pobrane świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...].03.2007 r. do [...].12.2009 r. w kwocie [...] zł i nakazał obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami w kwocie [...] zł. Organ powołał się ogólnie na art. 30 uśr i uznał, że fakt odmowy przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...].03.2007 r. do [...].12.2009 r. z uwagi na uzyskanie przez S. P. prawa do dodatku pielęgnacyjnego w ZUS powoduje, że wypłacone z tego tytułu świadczenie jest nienależne i podlega zwrotowi wraz z odsetkami. W odwołaniu od powyższej decyzji S. P. wskazał, że przyznany zasiłek pielęgnacyjny został wykorzystany na pokrycie kosztów opieki nad nim, jako osobą niepełnosprawną i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...].05.2010 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO stwierdziło, że ostatecznie nastąpiła odmowa przyznania zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...].03.2007 r. do [...].12.2009 r. We wniosku o zasiłek pielęgnacyjny S. P. został pouczony, że nie przysługuje on osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. SKO uznało także, że zarówno przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, jak i dodatku pielęgnacyjnego, nastąpiło z inicjatywy strony. W tej sytuacji spełnione zostały przesłanki do uznania pobranego świadczenia jako nienależnego, w oparciu o art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł S. P. Skarga odsyła do argumentów zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji i w pismach kierowanych do MOPS w P. oraz wnosi o uchylenie decyzji i "umorzenie całości sprawy", uznając zaskarżona decyzję za łamiącą prawo. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W ocenie sądu skarga nie mogła zostać uwzględniona. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W niniejszej sprawie sąd przyjął, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do świadczeń rodzinnych. Zdaniem sądu za dyskusyjną można uznać kwestię, czy zmiana decyzji w trybie art. 32 ust. 1 uśr może nastąpić ze skutkiem wstecznym, tzn. za okres sprzed wydania decyzji o zmianie. W dyskusji nad tym zagadnieniem można tylko przykładowo wskazać choćby na dwa przeciwstawne poglądy. W wyroku z dnia 19.01.2009 r. I OSK 535/08 NSA stwierdził, że "na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną" (LEX 499576). W odniesieniu natomiast do art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, spełniającemu analogiczną rolę jak art. 32 ust. 1 uśr, WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 20.08.2009 r. IV SA/Wr 213/09 uznał, że "decyzja wydawana na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. może być wydana ze skutkiem ex tunc" (LEX nr 580481). W uzasadnieniu dodał m. in., że gdyby taka możliwość nie istniała, to "nie byłaby możliwa zmiana, na podstawie ww. przepisu prawa, decyzji ostatecznej przyznającej świadczenie z pomocy społecznej na okres zamknięty." Ponadto "decyzja wydawana na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej zawiera w sobie także element konstytutywny." Nie rozstrzygając, z braku takiej konieczności na użytek niniejszej sprawy, który z tych poglądów jest bardziej przekonywujący, zauważyć należy, że odmowa przyznania S. P. zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia [...].03.2007 r. do dnia [...].12.2009 r. stała się ostateczna, gdyż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...].04.2010 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o zmianie własnej decyzji z dnia [...].10.2005 r. zmienionej decyzją z dnia [...].08.2006 r. Te decyzje nie mogły podlegać ocenie sądu w niniejszej sprawie, w trybie art. 135 P.p.s.a., gdyż nie zostały wydane w granicach sprawy dotyczącej zwrotu nienależnego świadczenia. Stąd brak możliwości odniesienia się przez sąd do rozstrzygnięć w nich zawartych, a tym samym do poglądów wyrażonych wyżej w kwestii zasięgu czasowego decyzji o zmianie. Z ostateczności decyzji odmawiającej S. P. przyznania zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia [...].03.2007 r. do dnia [...].12.2009 r. wynika natomiast przesłanka ustania prawa do tego świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr), co w zestawieniu z faktem, że był on pouczony o konkurencyjności przyznanych mu świadczeń powoduje, że wypłacony zasiłek pielęgnacyjny za powyższy okres należy uznać za świadczenie nienależne. W tej sytuacji skargę na decyzję o tym rozstrzygającą należało oddalić, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Nie wyklucza to możliwości ubiegania się przez skarżącego o umorzenie należności wynikającej z zaskarżonej decyzji (gdyż i tak można odczytać żądanie zawarte w skardze), ale o tym na wniosek skarżącego organ może rozstrzygnąć w osobnym postępowaniu.