I SA/Wa 1554/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi J. Z. i H. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa solidarnie na rzecz J. Z.i H.P.kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2016 r. nr [...] potwierdzającą na rzecz J. Z. i H. P. prawo do rekompensaty za pozostawione przez S. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – stosownie do przysługujących im udziałów spadkowych, a odmawiającą tego prawa w udziałach wynikających ze wskazań pozostałych spadkobierców repatrianta. Decyzja Ministra Skarbu Państwa wydana została przy następujących ustaleniach stanu fatycznego i ocenie prawnej sprawy. S. P. był właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...], pow. [...] (obecnie Ukraina), składającej się z gruntu ornego ([...]ha), sadu ([...]ha) oraz budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych, gdzie zamieszkiwał do wybuchu II wojny światowej. Posiadał obywatelstwo polskie. Przybył do Polski w jej powojennych granicach w 1945 r. z terenu Niemiec, gdzie został wywieziony w 1940 r. Zmarł w 1949 r., a jego spadkobiercami są obecnie: J. Z., I. P., A. l., I. Ż., G. K. oraz H. P., P. P.i J. P., które to następstwo potwierdzone zostało stosownymi postanowieniami spadkowymi. Wnioskiem z [...] grudnia 2008 r. J. Z. i H. P. wystąpili o przyznanie im, w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r., poz. 1090) przywoływanej dalej jako: "ustawa zabużańska"; prawa do rekompensaty za pozostawione w miejscowości [...] przez S. P. nieruchomości. Oświadczeniami z [...] stycznia 2015 r. I. P. i A. L. wskazały – J. Z. jako uprawnionego do rekompensaty w przynależnej im części. Na niego też wskazały . I. Ż. i G. K. - oświadczeniami z [...] lutego 2016 r. Z kolei oświadczeniem z [...] marca 2016 r. P. P. jako uprawnioną do rekompensaty wskazała H. P.. Na nią także jako uprawnioną wskazał J. P. - oświadczeniem z [...] marca 2016 r. Zainicjowana powyższymi wnioskami sprawa rekompensaty była dwukrotnie rozpoznawana przez organy. Pierwszą decyzję Wojewody [...], ustającą prawo do rekompensaty prawo na rzecz J. Z. (stosownie do jego udziałów spadkowych), a odmawiająca mu tego rekompensaty w udziale wynikającym z wskazań pozostałych spadkobierców, a także odmawiającą rekompensaty na rzecz H. P. (gdyż nie udokumentowano wówczas właściwie następstwa prawnego), Minister Skarbu Państwa decyzją nr [...] z [...] października 2015 r., uchylił uznając za błędne i nieuprawnione stanowisko Wojewody co do uzależnienia skuteczności prawnej wskazania, od realizacji tej czynności w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej, tj. do 31 grudnia 2008 r. W tym stanie rzeczy sprawa ponownie stanowiła przedmiot rozpoznania przez Wojewodę [...], który w następstwie przeprowadzonego postępowania decyzją z [...] lipca 2016 r. orzekł o ustaleniu prawa do rekompensaty na rzecz wnioskodawców w wymiarze odpowiadającym ich udziałom spadkowym po zmarłym repatriancie, a odmówił tego prawa w udziałach wynikających ze wskazań pozostałych spadkobierców. Podtrzymał on przy tym pierwotnie wyrażany już pogląd, że zarówno wniosek jak i wskazania spośród grona spadkobierców uprawnionego do rekompensaty, o ile zostały złożone na gruncie ustawy zabużańskiej, winny być złożone w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 tej ustawy. Aby bowiem spadkobierca mógł skutecznie zrzec się prawa do rekompensaty na rzecz innego spadkobiercy uprawnionego repatrianta, sam takie prawo musi posiadać, a więc musi uprzednio w terminie złożyć wniosek, względnie w tym terminie dokonać wskazania. Samo natomiast spełnienie materialnoprawnych przesłanek ustawy zabużańskiej uprawniających wnioskodawców do uzyskania rekompensaty (w ograniczonej części) nie budziło zastrzeżeń organu. Z tego też względu potwierdził prawo do rekompensaty na rzecz J. Z. i H. P. stosownie do przynależnych im udziałów spadkowych, wynoszących odpowiednio 1/8 i 1/6 części (pkt 1), a odmówił im potwierdzenia tego prawa w udziałach odp. 3/8 części (J. Z.) i 1/3 części (H. P.), wynikających ze wskazań pozostałych spadkobierców repatrianta (pkt 6 i 7), jak również odmówił im rekompensaty z tytułu mającej wchodzić w skład pozostawionego majątku studni (pkt 5). Od decyzji tej J. Z. i H. P. wnieśli odwołanie, w którym wskazywali na niezastosowanie się przez organ wojewódzki do wydanej w sprawie decyzji kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa. W następstwie rozpoznania powyższego odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] sierpnia 2016 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...], podzielając jego argumentację co do konieczności realizacji wskazań, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej w terminie określonym w art. 5 ust. 1 tej ustawy, bądź po uprzednim złożeniu w tym terminie wniosku. Na powyższą decyzję J. Z. i H. P. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie żądając jej uchylenia. W motywach skargi podnosili, że obecne stanowisko Ministra pozostaje w sprzeczności ze stanowiskiem wyrażonym w uprzednio wydanej w sprawie przez ów organ decyzji, gdzie podawano, że "oświadczenia o wskazaniu J. Z. wywołują skutki prawne określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. W związku z tym Panu J. Z. przysługuje prawo do rekompensaty również w odniesieniu do udziałów pozostałych spadkobierców S.Z.". W związku natomiast z argumentacją obecnie podnoszoną przez Ministra, że złożony przez nich wniosek nie zawierał wzmianki o pozostałych spadkobiercach, skarżący wskazywali, że złożony on został na gotowym druku, który nie zawierał miejsca na wpisanie pozostałych spadkobierców. Podkreślali jednocześnie, że sprawa rekompensaty ma swój początek jeszcze w 1947 r., kiedy to S. P. podjął starania o odszkodowanie za pozostawione na Kresach nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentacje przedstawioną w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Stan faktyczny sprawy jest niesporny, a poczynione przez organy ustalenia Sąd w pełni akceptuje. Istota sporu sprowadza się natomiast do odpowiedzi na pytanie, czy w sytuacji, gdy wnioski o rekompensatę za pozostawione na dawnych Kresach Wschodnich Rzeczypospolitej w terminie przewidzianym w art. 5 ust. 1 z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r., poz. 1090) przywoływanej dalej jako: "ustawa zabużańska", tj. do dnia 31 grudnia 2008 r., złożone zostały przez część spadkobierców repatrianta, pozostali jego spadkobiercy mogą dokonać wskazania wnioskodawców jako uprawnionych do rekompensaty po tym terminie. Organy obydwu instancji stanęły bowiem na stanowisku, że ustanowiony w przywołanym przepisie termin odnosi się także do owego wskazania, z czym nie zgadzają się skarżący. Zwrócić zatem należy uwagę, że o ile w treści art. 5 ust. 1 powołanej ustawy wskazano, że prawo do rekompensaty następuję na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r., to z żadnego przepisu tej ustawy nie wynika by oświadczenie, o którym mowa w jej art. 3 ust. 2 - a więc oświadczenie jednego ze współspadkobierców repatrianta wskazujące innego spadkobiercę jako osobę uprawnioną do rekompensaty, powinno dla swojej skuteczności także zostać złożone w tym terminie. W szczególności nie wynika tego rodzaju ograniczenie czasowe z treści art. 5 ust. 2 powołanej ustawy, określającego wyłącznie podmioty legitymowane do wystąpienia z wnioskiem w przypadkach o których mowa w art. 3 powołanej ustawy, ani z tego ostatniego przepisu, określającego z kolei jedynie krąg uprawnionych do rekompensaty w przypadku, gdy pozostawiona nieruchomość stanowiła przedmiot współwłasności (ust.1), bądź jej właściciel nie żyje (ust. 2). Odróżnić zaś należy kwestię przysługiwania uprawnienia do rekompensaty, od kwestii skutecznego wystąpienia o potwierdzenie tego prawa. O ile więc niewystąpienie przez współspadkobiercę ze stosownym wnioskiem w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej powoduje, że wygasa jego uprawnienie do potwierdzenia prawa do rekompensaty w formie decyzji administracyjnej, co w konsekwencji powoduje niemożność realizacji przezeń owego prawa, to nie oznacza, że nie jest on nadal spadkobiercą właściciela nieruchomości pozostawionej poza granicami kraju, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy, a więc podmiotem, który może swoje uprawnienie przenieść na innego spadkobiercę. Czym innym jest bowiem bycie osobą, której przysługuje prawo do rekompensaty, a czym innym osobą, która żąda potwierdzenia tego prawa w drodze decyzji administracyjnej, składając w tym względzie stosowny wniosek. Stąd fakt, że dany współspadkobierca nie złożył wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty do 31 grudnia 2008 r, nie pozbawia go uprawnienia do wskazania spośród pozostałych spadkobierców osoby uprawnionej do rekompensaty także po tej dacie. Przepis art. 3 ust. 2 powołanej ustawy - jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych - w żaden sposób nie jest bowiem powiązany z przepisem art. 5 ust. 1 tej ustawy. Z tego też względu termin w nim przewidziany (jako odnoszący się wyłącznie do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty), nie ma zastosowania do oświadczenia przewidzianego w art. 3 ust. 2 ustawy (por. wyroki NSA: z 19 kwietnia 2012 r. I OSK 585/11, Lex nr 1218884; z 7 lutego 2014 r. I OSK 2019/12, Lex nr 1497290; z 29 maja 2014 r. I OSK 2722/12 Lex nr 1766208). Na takim też stanowisku stał – jak zasadnie zwracali uwagę skarżący - Minister Skarbu Państwa wydając przy pierwszym rozpoznaniu sprawy decyzję kasacyjną z dnia [...] października 2015 r. nr [...]. Poza sporem przy tym jest, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty J. Z. i H. P. złożyli w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej. Niesporne jest również, że byli oni osobami uprawnionymi do dokonania tej czynności w świetle art. 5 ust. 2 powołanej ustawy. Wskazani byli także jako osoby uprawnione do rekompensaty przez pozostałych następców prawnych byłego właściciela pozostawionych na Kresach nieruchomości w formie, o której mowa w art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej. To zaś oznacza, że odmowa przyznania im w takich uwarunkowaniach faktyczno-prawnych żądanego prawa w udziałach wynikających ze wskazań dokonanych przez I. P., A. L.,. I. Ż., G. K. oraz P. P. i J. P. ze względu na rzekomą nieskuteczność tych czynności (jako dokonanych po 31 grudnia 2008 r.), narusza w sposób mający wpływ na wynika sprawy art. 5 ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 2 powołanej ustawy, co prowadzić musi do uchylenia wydanych w tym przedmiocie decyzji organów obydwu instancji. Z kolei odstąpienie od pierwotnie prezentowanej przez Ministra wykładni wyżej wymienionych przepisów prawa materialnego bez jakiegokolwiek wyjaśnienia tego stanu rzeczy (niezależnie od wadliwości obecnie przyjętej ich interpretacji) – na co słusznie zwracali uwagę skarżący - godzi w jedną z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 8 k.p.a., obligującą organy administracji publicznej do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. W demokratycznym państwie prawnym jednostka ma wszak prawo oczekiwać od organu, działającego wyłącznie na podstawie i w granicach obowiązującego prawa stałości formułowanych na tle określonego stanu faktyczno-prawnego poglądów. Tym bardziej, że z uregulowanej w art. 110 k.p.a. zasady związania organu wydawanymi przez siebie w sprawie decyzjami wynika obowiązek powstrzymania się przez nie od formułowanie w tożsamym stanie faktycznym i prawnym odmiennych poglądów niż uprzednio przyjęte (por. wyrok WSA z 10 września 2012 r. I SA/Wa 584/12, Lex nr 1271116). Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 powołanej ustawy. Wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w uzasadnieniu niniejszego wyroku i sprowadzają się do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy rekompensaty za pozostawione na dawnych Kresach przez S. P. nieruchomości, przy uwzględnieniu skuteczności prawnej oświadczeń, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, wskazujących J. Z. i H. P. jako uprawnionych do tej rekompensaty.