I SA/Wa 1584/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Gabriela Nowak Asesor WSA Joanna Skiba /spr./ Protokolant Małgorzata Mierzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2006 r. sprawy ze skargi E. B. i C. L. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. B. i C. L., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia posiadania przez E. B. i C. L. uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych, sąd ustalił następujący stan faktyczny: E. B. i C. L. w dniu 5 sierpnia 2002 roku, wystąpili do Starostwa Powiatowego w W. o przyznanie ekwiwalentu za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Państwa Polskiego. Do wniosku dołączyli: odpis orzeczenie Sądu Polubownego z 22 lutego 1922 roku o rozpatrzeniu sporu wynikłego pomiędzy spadkobiercami po B. L. tj. jego żoną E. L., synem P. L. i córka J., dotyczącego majątku ziemskiego O., powiatu P., województwa [...], odpis wyroku Sądu Rejonowego w W. ustalającego, że w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 roku, P. L., którego następcami prawnymi są C. L. i E. B., pozostawił na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Polski w miejscowości O., powiat p., województwo [...], obecnie Białoruś mienie ruchome i nieruchome stanowiącego jego własność szczegółowo wymienione w wyroku, postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po P. L., i J. L. oraz oświadczenia o nie zrealizowaniu uprawnień do ekwiwalentu. Starosta Powiatu W. decyzją z dnia [...] września 2002 roku odmówił stwierdzenia posiadania uprawnień przez E. B. i C. L. do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Państwa Polskiego. Wyrokiem z dnia 24 lutego 2004 roku sygn. akt I SA 2787/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi E. B. i C. L. w przedmiocie ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2002 roku oraz decyzję Starosty Powiatu W. z dnia [...] września 2002 roku. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2004 roku Prezydent W. przekazał Wojewodzie [...] zgodnie z właściwością do rozpatrzenia wniosek C. L. i E. B. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Państwa Polskiego przez P. L. Z oświadczenia złożonego przez skarżących w dniu 29 października 2004 roku wynika, że P. L. w pierwszych dniach grudnia 1939 roku w obawie przed wywiezieniem na Sybir przedostał się przez tzw. zieloną granicę do W. i nie został repatriowany w ramach "umów republikańskich" . Po rozpatrzeniu wniosku skarżących o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionej w O. woj. [...], Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. odmówił stwierdzenia posiadania przez C. L. i E. B. uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem C. L. i E. B. złożyli odwołanie do Ministra Infrastruktury wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W jego uzasadnieniu podnieśli, że wydana decyzja jest nieprawidłowa, ponieważ narusza konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, gdyż urzędy w całym kraju wydawały potwierdzenia, nawet w przypadkach gdy właściciele opuścili swe posiadłości przed zakończeniem wojny ratując się przed więzieniem bądź gułagiem sowieckim . Po rozpatrzenia odwołania Minister Infrastruktury stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu swojego stanowiska przywołał ustawę z dnia 12 grudnia 2003 r. i stwierdził, że skoro określa ona zasady zaliczania wartości nieruchomości pozostawionymi poza obecnymi granicami państwa polskiego, to wolą ustawodawcy było, ażeby to uprawnienie przysługiwało wyłącznie tym osobom, które repatriowały się do Polski na podstawie tzw. układów republikańskich. Skoro P. L. nie był poddany ewakuacji na podstawie umów z 1944 roku, zatem byłym spadkobiercom a w chwili obecnej ich spadkobiercom nie przysługują uprawnienia wynikające z ustawy z dnia 12 grudnia 2003 roku. Decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2005 r. stała się podstawą wniesienia przez E. B. i C. L. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że wnoszą o uchylenie decyzji i podtrzymują swoje stanowisko o równości osób wobec prawa . W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym orzeczeniu. Uznał, iż zarzuty zawarte w skardze były już przedmiotem rozpatrywania w postępowaniu odwoławczym i nie wnoszą żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zajęte stanowisko. Wobec powyższego wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując w ramach kontroli legalności zaskarżonej decyzji analizy zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego Sąd uznał zasadność złożonej skargi. Organ I i II instancji zgodnie przyjęły, że z brzmienia art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r Nr 6, poz. 28, ze zm.) wynika, iż uprawnienia o których mowa w ustawie, nabyły wyłącznie osoby, które poddały się procedurze repatriacji przewidzianej wymienionymi w niej porozumieniami międzynarodowymi i spełniają inne, określone w ustawie warunki. Wobec takiej interpretacji przepisów ustawy oraz niekwestionowanego faktu, że właściciel nieruchomości pozostawionej w O. nie był poddany ewakuacji w ramach tzw. umów republikańskich, organ administracji odmówił ich spadkobiercom potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia ani w treści przepisów ustawy z 12 grudnia 2003 roku , ani w ugruntowanym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, które nie może być pominięte przy analizie prawidłowości stanowiska organów rozstrzygających przedstawioną sprawę. Jak wynika z treści art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003r. "Ustawa określa zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w: 1)układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski; 2)układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski; 3)układzie z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski; 4)umowie z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR, i o ich ewakuacji do Polski, i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski, i o ich ewakuacji do ZSRR." Z przywołanego brzmienia art. 1 wynika jednoznacznie, że dotyczy on kwestii określenia rodzaju mienia, którego utrata może rodzić prawo do rekompensaty w formie przewidzianego w ustawie zaliczenia. W treści tego artykułu brak jest natomiast odniesień do podmiotowego zakresu działania ustawy, a więc do kręgu osób uprawnionych do przewidzianego ustawą zaliczenia. Zakres podmiotowy omówiony jest wyczerpująco dopiero w art. 2. Zwrócić przy tym należy uwagę na fakt, że (wbrew odmiennemu stanowisku prezentowanemu przez organy rozpatrujące sprawę) ani w art. 1, ani w art. 2, ani w żadnym innym przepisie tej ustawy ustawodawca nie zawarł warunku, aby jedynie osoby, które podlegały procedurze repatriacji, przewidzianej przywołanymi porozumieniami międzynarodowymi, były osobami uprawnionymi do uzyskania zaliczenia. Wprost przeciwnie, w art. 2 zawarto różne warunki, jakie musiała spełniać osoba ubiegająca się o tzw. rekompensatę za mienie zabużańskie. Między innymi warunek, że właściciele pozostawionych nieruchomości "zamieszkiwali w dniu 1 września 1939r. na terenach, o których mowa w art. 1, byli w tym dniu obywatelami polskimi i opuścili te tereny w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r." Wymienienie w art. 1 ustawy z 12 grudnia 2003 r. określonych porozumień międzynarodowych ma dla jej treści jedynie takie znaczenie, że ogranicza przedmiotowy zakres ustawy do nieruchomości, za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w tych porozumieniach. Nie oznacza to jednak, że państwo nie może obecnie udzielić świadczeń analogicznych do przyrzeczonych w porozumieniach innym osobom, znajdującym się w podobnej sytuacji. Sąd uznał, że w ramach ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego ustawodawca stworzył warunki dalszej realizacji świadczeń przyrzeczonych aktami prawa międzynarodowego, jak i świadczeń dla innych osób, znajdujących się w podobnej sytuacji. Podkreślić należy, że przedstawiona powyżej analiza treści przepisów art. 1 ustawy znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W szczególności w uchwałach z dnia 30 maja 1990 r. (sygn. akt III CZP 1/90, publ. OSNC 1990/10-11/129) oraz 10 kwietnia 1991 r. (sygn. akt III CZP 84/90, publ. OSNC 1991/8-9/97). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że organ I instancji poprzez ograniczenie postępowania do ustalenia , że byli właściciele nie byli poddani ewakuacji o jakiej mowa w art. 1 ustawy z 12 grudnia 2003 roku i stwierdzenia, że ten sposób pozostawienia mienia nie jest wymieniony w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. -nie zebrał, nie wyjaśnił i nie rozpatrzył dokładnie całego materiału dowodowego. Tym samym przedstawiona sprawa nie została przez organ dostatecznie zbadana. Ponadto organ I instancji dokonał niewłaściwej interpretacji przepisów art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji administracyjnej organ odwoławczy także naruszył obowiązujące przepisy prawa. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zapadłe decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 6, 7 i 77 §1, 80 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ winien ustalić istotne dla sprawy okoliczności sprawy, istotne z punktu widzenia obecnie obowiązujących przepisów. Zgodnie zaś z treścią art. 27 i 28 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz.1418) rozpoznając ponownie sprawę organ administracji prowadzić je będzie już na podstawie tej ustawy. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c i a, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.