I SA/Wa 1590/15

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2015 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. S. K. wraz ze skargą na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2015 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Oboje są osobami otrzymującymi świadczenia emerytalne w łącznej wysokości [...] zł. Zamieszkują w budynku mieszkalnym o pow. [...] m² o wartości szacunkowej, jak wskazano, [...] zł. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że koszty utrzymania domu kształtują się na poziomie ok. [...] zł w ujęciu miesięcznym. Stan zdrowia wnioskodawczyni oraz jej męża wymaga zakupu lekarstw w wysokości ok. [...] zł (miesięcznie). Skarżąca podniosła jednocześnie, że z pozostających dochodów zmuszona jest spłacać ratę zaciągniętej prywatnie pożyczki w wysokości [...] zł miesięcznie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W dotychczasowym orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 15 października 2015 r. sygn. I OZ 1367/15; postanowienie NSA z 24 kwietnia 2013 r. sygn. II OZ 308/13). Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (por. postanowienie NSA z 7 marca 2013 r. sygn. II OZ 153/13). Powyższa zasada odnosi się w szczególności do wydatków wynikających z konieczności spłaty zaciągniętych pożyczek lub kredytów, niedopuszczalne jest bowiem przedkładanie należności prywatnoprawnej nad zobowiązaniem publicznoprawnym Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. I OZ 1423/15, chcąc inicjować postępowania sądowe, strona powinna zawsze poczynić oszczędności w swych wydatkach oraz wykorzystać wszystkie możliwości w celu zdobycia niezbędnych środków zarówno na pokrycie kosztów utrzymania siebie i rodziny, jak i na spłatę różnych zobowiązań finansowych. Zaciągnięcie pożyczki lub kredytu jest okolicznością co do zasady niemającą znamion wyjątkowości. Konieczność spłacania tychże zobowiązań nie może być zatem traktowana priorytetowo. Ilość funduszy publicznych dostępnych na udzielanie pomocy prawnej jest bowiem ograniczona i nie pozwala na automatyczne stosowanie omawianej instytucji w stosunku do wszystkich osób, które mają obciążenia finansowe powstałe przez wcześniejsze zaciągnięcie zobowiązań kredytowych (por. postanowienie NSA z 3 października 2014 r. sygn. II OZ 1023/14). Odnosząc powyższy sposób rozumienia sytuacji materialnej wnioskodawcy i możliwości powstania uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., do sytuacji wynikającej ze złożonego przez skarżącą wniosku, nie można przyjąć, by zgłoszone żądanie miało charakter usprawiedliwiony, a więc było oparte na obiektywnie pojmowanej niemożności pokrycia przez stronę skarżącą kosztów postępowania w sprawie wszczętej skargą na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2015 r. Ocena ta oparta jest na uznaniu, że skarżąca, przy ograniczeniu niezbędnych wydatków do wydatków koniecznych, jest w stanie wygospodarować w budżecie domowym środki w wysokości wystarczającej do samodzielnego pokrycia kosztów sądowych. Jest to spowodowane przede wszystkim tym, że koszty te w niniejszej sprawie pozostają na względnie niskim poziomie. Uwzględniając treść § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wpis stały w sprawie skargi dotyczącej decyzji wydanej w trybie stwierdzenia nieważności, do uiszczenia którego zobowiązana jest skarżąca w celu dokonania kontroli sądowej skarżonego aktu, wynosi [...] zł. Inne opłaty sądowe pozostają niższe, nie przekraczając wskazanej kwoty. Jeżeli odnosić tak wyznaczony poziom ciężaru ekonomicznego do dochodów skarżącej, niewątpliwie skarżąca dysponując dochodami swoimi oraz małżonka ([...] zł) jest w stanie tenże ciężar unieść bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Nie budzi wątpliwości istnienie nadwyżki dochodów nad szczegółowo przywołanymi w oświadczeniu wydatkami rodziny na utrzymanie (opłaty eksploatacyjne, koszty zakupu lekarstw, zakup żywności) także w tym przypadku, gdy skarżąca w okresie, w którym uiści wymagane opłaty sądowe, nie zdecyduje się krótkotrwale zaprzestać spłacania rat zaciągniętej pożyczki, pomimo że – jak wcześniej to zostało podkreślone – tego rodzaju zobowiązanie cywilnoprawne nie korzysta z pierwszeństwa i stąd nie powinno być wliczane do zobowiązań wnioskodawcy o charakterze koniecznym w znaczeniu przywołanym w art. 246 § 1 p.p.s.a. Uznanie, że skarżąca nie może z powołaniem się na konieczność uiszczania kwoty [...] zł na spłatę zaciągniętej pożyczki wskazywać, że nie posiada dochodów wystarczających do poniesienia kosztów sądowych, sprawia, że w postępowaniu odstąpiono od nałożenia na skarżącą obowiązku udokumentowania istnienia wskazanego zobowiązania. Mieć na uwadze należało bowiem, że przedkładając kopie przekazów pocztowych potwierdzających wypłatę świadczeń emerytalnych w wysokości określonej w oświadczeniu, skarżąca odstąpiła od równoległego przedłożenia dokumentów potwierdzających zaciągnięcie pożyczki. Wymóg posiadania tychże dokumentów nie powinien budzić zaś wątpliwości, jeżeli się zważy, że forma umowy pożyczki może być dowolna, jednakże, gdy wartość umowy pożyczki jest wyższa niż [...] zł, to umowa pożyczki powinna być stwierdzona pismem dla celów dowodowych (art. 720 kodeksu cywilnego). Z powyższych względów, w oparciu o art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.