I SA/Wa 1600/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu postanawia odmówić M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu [...] listopada 2015 r. (data stempla biura podawczego) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący M. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje żona oraz [...] synów. Wnioskodawca dodał, że jeden z synów przebywa za granicą, a drugi razem z nim w [...]. Wnioskodawca podał, że posiada mieszkanie w bloku spółdzielczym o powierzchni [...] m2. Oświadczył, że innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności oraz innych przedmiotów wartościowych nie posiada. Skarżący wskazał, że jego rodzina utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego przez żonę z tytułu emerytury w wysokości około [...] złotych, jednak nie wie, czy jest to kwota netto czy brutto. Przebywający razem z nim w [...] syn nie uzyskuje żadnych dochodów, zaś emerytura wnioskodawcy jest zajęta w części przez komornika. Wnioskodawca oznajmił, że żona ponosi wydatki związane z leczeniem siebie i rehabilitacją oraz wydatki związane z leczeniem [...]. Zarządzeniem z dnia 12 listopada 2015 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W dniu [...] listopada 2015 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęły wyjaśnienia skarżącego. Z nadesłanych informacji wynika, że emerytura wnioskodawcy jest zajęta w [...] przez komornika sądowego za koszty sądowe. Skarżący wyjaśnił, że podana przez niego wysokość emerytury [...] zł jest to wysokość jaką podał Sąd Rejonowy w G. i najprawdopodobniej jest to kwota brutto. Oświadczył, że z tego co mu wiadomo żona nie podejmuje żadnych prac dodatkowych, gdyż jej stan zdrowia nie pozwala jej na to. Wnioskodawca oznajmił, że nie wie jaką kwotę miesięcznie żona przeznacza na leczenie i rehabilitację siebie oraz na leczenie [...]. Zaznaczył, że wszystkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania i opłatami ponosi żona. Wskazał, że od 2000 r. posiada z żoną rozdzielność majątkową, a ze względu na przebywanie od 3 lat w [...] nie wie co żona posiada, a w szczególności, czy posiada jakiś majątek. Dodał, że z żoną łączą go dorosłe już dzieci oraz utrzymywanie mieszkania i [...]. Oświadczył, że nie wie czy przebywający za granicą syn przesyła do domu jakieś pieniądze, gdyż ma on swoją rodzinę na utrzymaniu i dobrze, że sam nie korzysta z żadnej pomocy. Z nadesłanych do sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1599/15 dodatkowych wyjaśnień wynika, że wnioskodawca nie wie dokładnie ile obecnie wynosi emerytura żony, ale jest to kwota w wysokości około [...] zł brutto miesięcznie. Skarżący wskazał, że wysokość opłat związanych z utrzymaniem mieszkania wynosiła około [...]-[...] zł. dwa lata temu. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw. Pismem z dnia [...] lutego 2016 r., M. S. poinformował Sąd, że jego świadczenie emerytalne jest przesyłane do domu i odbiera je żona, z którą z racji przebywaniem skarżącego w [...] ma on ograniczony kontakt. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: "p.p.s.a." - w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r., mającym zastosowanie w sprawach, w których postępowanie sądowe wszczęte zostało przed ww. data (z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie) - wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony podlega rozpoznaniu na nowo. Rozpoznając wniosek M. S. o przyznanie prawa pomocy, w pierwszym rzędzie zwrócić należy uwagę, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie, o czym stanowi art. 199 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy przyznanie prawa pomocy finansowanego ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w powołanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (czyli obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). W przedmiotowej sprawie wnioskodawca wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych, – a więc domaga się przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z treści powołanego wyżej przepisu wynika zatem, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oceniając sytuację finansową wnioskodawcy uznano, że nie znajduje się on w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca przebywa w chwili obecnej w [...], jednak uzyskuje on stały dochód z tytułu emerytury w wysokości około [...] zł brutto miesięcznie, którego [...] część jest zajęta przez komornika sądowego. Zaznaczyć należy, że aktualnie zarówno wnioskodawca, jak i jego syn przebywają w [...], gdzie mają zapewnione podstawowe warunki bytowe. Z tego względu, żona wnioskodawcy ponosi niższe koszty związane z utrzymaniem mieszkania (w tym opłatami za zużycie energii elektrycznej, gaz, wodę, itp.), jak również niższe koszty związane z bieżącymi potrzebami życia codziennego, gdyż ma na utrzymaniu de facto tylko siebie oraz (co wnioskodawca wielokrotnie podkreślał) [...]. Ponadto, żona wnioskodawcy uzyskuje również stały dochód z tytułu emerytury wynoszący około [...] zł brutto miesięcznie, a zatem łącznie dochód wnioskodawcy i jego żony wynosi około [...] zł brutto miesięcznie, minus potrącenie komornicze. W takiej sytuacji nie można uznać wnioskodawcy za osobę ubogą, znajdującą się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, bądź pozbawioną środków zaspokajających na niezbędne potrzeby bytowe, co kwalifikowałoby go do przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy, że prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W szczególności prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Wnioskodawca zaś do grona takich osób nie należy. Posiada bowiem razem z żoną stały dochód miesięczny z tytułu emerytur, pozwalający ponieść koszty sądowe samodzielnie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100,00 zł. tytułem wpisu sądowego od skargi. Wprawdzie wnioskodawca podał, że posiada z żoną rozdzielność majątkową, jednak łączy go wspólne utrzymywanie mieszkania, a przede wszystkim pozostaje on nadal w związku małżeńskim, a małżonkowie mają obowiązek sobie nawzajem pomagać, do czego zobowiązuje ich Kodeks rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 2015 r. poz. 583 j.t.). Zatem nawet rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy (art. 23 k.r.o.) Do obowiązków tych zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2009 r. II FZ 6/09 LEX nr 551925). Wyjaśnić należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.61 4 § 1 k.r.i.o.). Z powyższego wynika zatem, że rozdzielność majątkowa jaką wnioskodawca posiada z żoną nie mogła wpłynąć na przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Małżonkowie mają bowiem obowiązek wspierać się i nawzajem sobie pomagać, również w opłaceniu kosztów sądowych. Tym bardziej, że skarżący upoważnił swoją małżonkę, do pobierania jego emerytury, w związku z czym żona M. S. dysponuje środkami finansowymi wnioskodawcy i może ich użyć - chociażby w oparciu o stosowne pełnomocnictwo swojego męża - do zapłaty kosztów sądowych. Reasumując stwierdzić należy, że przedstawione powyżej okoliczności nie wskazują, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest na tyle trudna, by nie był on w stanie ponieść ewentualnych kosztów sądowych Z powyższych względów, odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.