I SA/Wa 1612/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2018 r. sprawy ze skargi B. N.-Ś. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołań B. N.-Ś., W. J., M. K. i A. Z., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], potwierdzającą odwołującym się prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że F. N. wnioskiem z dnia 21 stycznia 1998 r. wystąpiła o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości położonej w [...] (obecnie [...]) przy ul. [...]. W załączeniu do wniosku załączyła m.in. raport z wyceny przedmiotowej nieruchomości zabudowanej sporządzony w listopadzie 1998 r. przez biegłego mgr inż. A. G.. Z analizy akt sprawy wynika, że obecnie osobami uprawnionymi do otrzymania rekompensaty są B. N.-Ś., W. J., M. K. i A. Z.. W aktach administracyjnych znajdują się odpowiednie dokumenty poświadczające w tym zakresie prawidłowość ustaleń organu I instancji. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 r. Wojewoda pozytywnie ocenił dowody, o których mowa w art. 2, 3, 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 2042, ze zm.), co do faktu pozostawienia przez J. T. i A. T. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i wezwał strony do nadesłania m.in. operatu szacunkowego opisanej na wstępie nieruchomości położonej w [...]. Strony postępowania przedstawiły wycenę nieruchomości sporządzoną przez rzeczoznawcę majątkowego I. M. z dnia [...] lutego 2017 r. w oparciu o powołane postanowienie Wojewody. Jak wynika z akt sprawy, Archiwum Narodowe w [...] w piśmie z dnia 3 stycznia 2017 r. poinformowało, że w niekompletnie zachowanych zespołach nie odnaleziono dokumentów dotyczących pozostawionego mienia zabużańskiego przez A. T. i J. T.. Po rozpatrzeniu wniosków B. N.-Ś. z dnia 25 lutego 2017 r. Wojewoda postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2017 r. odmówił zmiany własnego postanowienia z dnia [...] grudnia 2016 r. o pozytywnej ocenie dowodów złożonych w niniejszej sprawie w zakresie wielkości użytkowej nieruchomości pozostawionej przez A. i J. T. w [...]. Następnie Wojewoda decyzją z dnia [...] maja 2017 r. potwierdził prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. T. oraz J. T. nieruchomości położonej w [...], powiat [...], B. N.-Ś., W. J., M. K., A. Z. (w odpowiednich udziałach dla każdego z nich), ustalił zwaloryzowaną wartość pozostawionej nieruchomości na kwotę [...] zł oraz ustalił wysokość rekompensaty za tę nieruchomość na kwotę [...] zł. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, odwołania wnieśli W. J., M. K., B. N.-Ś. i A. Z.. W uzasadnieniach skarżący podnieśli, że organ I instancji, wydając decyzję, przyjął jako dowód na istniejącą na przedmiotowej nieruchomości zabudowę wyrok Sądu Okręgowego w [...] z [...] lipca 2003 r., sygn. akt [...] . W ocenie stron skarżących Sąd Okręgowy, wydając przedmiotowe orzeczenie ustalające, oparł się na niekompletnym dowodzie z polisy ubezpieczeniowej, której kserokopia nie zawierała istotnych w sprawie informacji zawartych na jej drugiej stronie oraz na wadliwej wycenie biegłego z 1998 r. W ocenie odwołujących się dokumenty te nie określają rzeczywistej powierzchni budynku mieszkalnego znajdującego się na pozostawianej nieruchomości, która w rzeczywistości była większa. Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że możliwość uzyskania rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy do wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1, należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. W ocenie organu II instancji Wojewoda w decyzji z dnia [...] maja 2017 r. potwierdzającej prawo do rekompensaty słusznie stwierdził, że skoro w rozpatrywanej sprawie Sąd Okręgowy w [...] Wydział II Cywilny wyrokiem z dnia [...] lipca 2003 r., sygn. akt [...], ustalił skład pozostawionego mienia zabużańskiego, to brak było podstaw do przeprowadzenia w postępowaniu administracyjnym dowodu z innych źródeł znanych sądowi (tj. kontraktu kupna-sprzedaży, zawartego [...] maja 1930 r. [...] przed S. B., notariuszem prowadzącym Kancelarię Notarialną w [...], dowodu ubezpieczeniowego z [...] sierpnia 1930 r. Nr [...] (...), nakazu płatniczego na podatek od nieruchomości na rok 1939, wydanego przez Urząd Skarbowy w [...]nr [...]). Ponadto z uwagi na fakt, że powołany wyrok nie precyzuje powierzchni domu, Wojewoda zasadnie postanowił przyjąć powierzchnię budynku wynikającą z operatu szacunkowego z listopada 1998 r., gdyż w oparciu o ten operat szacunkowy sąd ustalił wartość pozostawionej nieruchomości. Organ II instancji wyjaśnił, że strony w odwołaniu od decyzji oraz w toku postępowania wnosiły o uznanie, że nieruchomość przy ul. [...] składała się z dwóch budynków mieszkalnych o łącznej powierzchni [...] m2, dokonując przy tym wyliczeń między innymi na podstawie polisy ubezpieczeniowej z 1930 r. Organ odwoławczy wskazał jednakże, że w załączonej do akt wycenie rzeczoznawcy majątkowego inż. G. z 1998 r. znajduje się powołana strona druga polisy ubezpieczeniowej, która była przez Sąd brana pod uwagę przy określaniu powierzchni budynku mieszkalnego pozostawionego w [...] przy ul. [...] i została określona w wycenie jako budynek mieszkalny o łącznej powierzchni [...] m2. Zatem w przypadku, gdy strona nie zgadzała się z ustaleniami rzeczoznawcy majątkowego, w swoim dobrze pojętym interesie mogła wystąpić o korektę operatu szacunkowego do biegłego. F. N. tego jednak nie uczyniła, a przedstawiła wspomniany operat sądowi w sprawie o ustalenie mienia. Przy czym Sąd Okręgowy w powołanym wyroku z dnia [...] lipca 2003 r., sygn. akt [...], ustalił, że J. i A. T. pozostawili na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, w jej granicach sprzed 1939 r. mienie złożone z nieruchomości położonej w [...], objętej wykazem hipotecznym liczba [...] Księgi Gruntowej Gminy [...], w skład której wchodziły parcela gruntowa i budowlana o powierzchni [...] m2, zabudowana parterowym budynkiem mieszkalnym, jednopiętrowym, składającym się z jednego pokoju i kuchni, będącym w trakcie rozbudowy, o szacunkowej wartości według wyceny z 1998 r. w kwocie [...] zł. W związku z tym Minister stwierdził, że organy orzekające w niniejszej sprawie są związane prawomocnym ww. wyrokiem sądu, który nie może być przez nie podważany. Co prawda Sąd Okręgowy w [...] w sentencji tego wyroku nie określił powierzchni budynku mieszkalnego, ale opisał budynek precyzyjnie, jako składający się z jednego pokoju i kuchni, odwołując się przy tym do wyceny inż. G. z 1998 r. W ocenie Ministra, dokonywanie innych niż Sąd Okręgowy ustaleń w przedmiotowej sprawie stanowiłoby naruszenie zasady res iudicata. Organy orzekające w sprawie są bowiem związane tym wyrokiem, czyli nie mogą dokonać odmiennej oceny prawnej, niż w nim zawarta. Nie mogą również czynić odmiennych ustaleń faktycznych. Prawomocny wyrok swoją mocą powoduje bowiem, że nie jest możliwe dokonanie odmiennej oceny i odmiennego osądzenia tego samego stosunku prawnego w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych między tymi samymi stronami. Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2017 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła m.in. B. N.-Ś. (skargi pozostałych stron postępowania zostały prawomocnie odrzucone postanowieniami wydanymi w sprawach o sygn. akt I SA/Wa 1613/17, I SA/Wa 1614/17 oraz I SA/Wa 1615/17, z powodu uchybienia terminowi do wniesienia skargi). W uzasadnieniu skargi B. N. wyniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części, w jakiej decyzja ta utrzymała w mocy decyzję organu I instancji również zaskarżoną tylko co do części w zakresie punktu 2 decyzji powyżej kwoty [...] zł oraz w zakresie wskazanym w punkcie 3 tej decyzji, w jakim kwotę rekompensaty ustalono na [...] zł, powyżej tej kwoty oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 2 Konstytucji, art. 7a § 1, art. 8 § 1, art. 77 § 1 w związku z art. 80 kpa oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, które to normy prawa obligują organ administracji do zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego, co ma wpływ na wynik sprawy. Skarżąca wyjaśniła, że zaskarżona część decyzji zarówno Wojewody, jak i Ministra dotyczy wysokości przyznanej rekompensaty, która z kolei wynika m.in. z nieprawidłowo określonej przez organy wielkości powierzchni zabudowań. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1369, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 2097). Wyjaśnić przy tym należy, że ustawa ta jest ustawą szczególną i z tej racji zawarte w niej przepisy proceduralne mają pierwszeństwo przed przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tym, choć tzw. ustawa zabużańska nie ogranicza obowiązków, które w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego obciążają organ, tym niemniej wprowadza ona również ustawowe obowiązki zobowiązujące wnioskodawcę do określonego postępowania. Do takich obowiązków należy min. dołączenie do wniosku stosownej dokumentacji, na której oparte jest dochodzone uprawnienie (art. 6 powołanej ustawy). Jak wynika z akt sprawy oraz treści złożonej skargi, istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do wyjaśnienia, czy prawidłowe jest stanowisko organów orzekających, że wyrok sądu powszechnego wiąże te organ w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącej przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej obligują organ administracji do samodzielnego zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego w zakresie prawidłowego określenia powierzchni zabudowań znajdujących się na pozostawionej nieruchomości, która to okoliczność ma bezpośredni wpływ na wysokość przyznanej rekompensaty. Zdaniem skarżącej pozostawiona nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] składała się z dwóch budynków mieszkalnych o łącznej powierzchni [...] m2. Wyliczenia te skarżąca dokonała przy tym między innymi na podstawie polisy ubezpieczeniowej z 1930 r. Natomiast w ocenie organów przedmiotowa nieruchomość pozostawiona w [...] przy ul. [...] była zabudowana budynkiem mieszkalnym o łącznej powierzchni [...] m2. Swoje stanowisko organy oparły na wyroku Sądu Okręgowego w [...] Wydział II Cywilny z dnia [...] lipca 2003 r., sygn. akt [...], w którym Sąd ten ustalił skład pozostawionego mienia zabużańskiego. Z uwagi na fakt, że powołany wyrok nie precyzuje powierzchni domu, organy postanowiły przyjąć powierzchnię budynku wynikającą z załączonego do akt sprawy operatu szacunkowego rzeczoznawcy majątkowego inż. G. z listopada 1998 r., gdyż w oparciu o ten operat, jak wynika z sentencji powołanego wyroku, Sąd ustalił wartość pozostawionej nieruchomości. Organy stwierdziły przy tym, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. są zawiązanie ustaleniami Sądu. Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z treścią tego orzeczenia Sąd Okręgowy w [...] uznał, że "J. i A. T. pozostawili na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, w jej granicach sprzed 1939 r. mienie złożone z nieruchomości położonej w [...] (...) w skład której wchodziły parcela gruntowa i budowlana o powierzchni [...] m2, zabudowana parterowym budynkiem mieszkalnym jednopiętrowym, składającym się z jednego pokoju i kuchni, będącym w trakcie rozbudowy, o szacunkowej wartości według wyceny z 1998 r. w kwocie [...] zł." Wypowiadając się w spornej kwestii, Sąd orzekający miał na względzie, że już w wyroku z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2041/11 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że z uwagi na moc wiążącą orzeczenia, określoną w art. 365 § 1 k.p.c., organy administracyjne i sądy muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (por. także J. Kunicki, glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt I CKN 169/98, OSP 2001/4/63; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2002 r., sygn. akt V CKN 1110/00, niepublikowany). W związku z tym stanowisko organów, według którego ustalający wyrok sądu powszechnego jest dla nich wiążący jest zasadne. Z uwagi na moc wiążącą orzeczenia, określoną w art. 365 § 1 k.p.c., organy administracyjne i sądy muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zasadnie zatem, ustalając składniki majątku pozostawionego poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej, organy oparły się na powołanym wyroku ustalającym w trybie art. 189 k.p.c. Sądu Okręgowego z dnia [...] lipca 2003 r., sygn. akt [...]. Podkreślić należy, że wyrok Sądu Okręgowego wydany został w oparciu o przedstawione przez poprzedniczkę prawną skarżącej dokumenty, w tym wykonany na jej zlecenie operat biegłego sądowego mgr inż. G. z listopada 1998 r., który jednoznacznie określił zarówno rodzaj i powierzchnię nieruchomości, jak i sposób jej zabudowy. Operat ten nie był kwestionowany przez poprzedniczkę prawną skarżącej. Również powołany wyrok Sądu Okręgowe (będący wyrokiem zaocznym) nie został zakwestionowany w przepisanym terminie. Wyrok ten jest zatem dokumentem, w oparciu o który organ winien był ustalić rodzaj i powierzchnię pozostawionej nieruchomości oraz sposób jej zabudowy, gdyż w tym właśnie orzeczeniu Sąd po przeprowadzeniu postępowania wiążąco określił rodzaj i składniki nieruchomości. Wyrok ten wiąże nie tylko co do opisu wskazanych w nim nieruchomości, ale również co do tego, że wskazane w nim osoby pozostawiły, w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., własność nieruchomości, wymienionych w jego sentencji. Zwrócić przy tym należy uwagę, że związanie prawomocnym orzeczeniem wyrażone w art. 365 § 1 k.p.c. zawiera w sobie zakaz ponownego prowadzenia sporu, ale co do tych samych okoliczności faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia zakończonego już sporu sądowego. Związanie prawomocnym wyrokiem oznacza, że organ obowiązany jest uznać, że kwestia, która była przedmiotem oceny Sądu kształtuje się tak, jak to wyraził Sąd w rozstrzygnięciu. Zatem prawomocny wyrok wiąże co do tego, co w nim ustalono. Jeśli natomiast po wydaniu tego wyroku pojawią się nowe istotne okoliczności, to do tych nowych okoliczności nie ma zastosowania zakaz wynikający z art. 365 § 1 k.p.c. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. akt V CSK 433/13, publ. Lex nr 1514746). Jednakże w rozpoznawanej sprawie takiej nowej okoliczności skarżąca nie przedstawiła. Nie jest nią podnoszona przez skarżącą okoliczność, że jak twierdzi skarżąca, Sąd Okręgowy, wydając wyrok, dysponował jedynie pierwszą stroną polisy ubezpieczeniowej. Jak bowiem wynika zarówno z treści wydanego wyroku, jak i twierdzeń skarżącej, Sąd wydając swoje orzeczenie, odwołał się do treści operatu biegłego sądowego mgr inż. G. z listopada 1998 r. Dokument ten natomiast jako załącznik zawiera kserokopię całej polisy, w tym i jej strony drugiej. Oznacza to, wbrew przekonaniu skarżącej, że Sąd Okręgowy w [...], orzekając w rozpatrywanej sprawie, dysponował pełną treścią przedmiotowej polisy ubezpieczeniowej. Z załączników tych wynika także, że Sądowi znane były również inne dokumenty (tj. kontrakt kupna-sprzedaży, zawarty [...] maja 1930 r. L. rep.[...], dowód ubezpieczeniowy z dnia 30 sierpnia 1930 r. Nr [...] (...), pozwolenie na przebudowę budynku zlokalizowanego na parceli budowlanej nr [...] z dnia [...] września 1935 r.). W tej sytuacji wyjaśnić należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym akcentuje się, że ratio legis przepisu art. 365 § 1 k.p.c. polega na tym, iż gwarantuje ona zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 24 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 341/12, 21 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 1438/12 i I OSK 1731/12 oraz z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2041/11). Z tej przyczyny postawiony w skardze zarzut naruszenia przez organy w rozpatrywanej sprawie przepisów powołanych w skardze przepisów postępowania administracyjnego, polegający na błędnym uznaniu, że organ administracji publicznej nie może dokonywać własnych ustaleń stanu faktycznego sprawy administracyjnej z uwagi na związanie prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego, nie jest uzasadniony. Dodatkowo, ze względu na podniesione w skardze zarzuty naruszenia Konstytucji oraz prawa materialnego, wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Do wniosku tego, zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 powołanej ustawy, należy dołączyć określone w tym przepisie dowody, w tym m.in. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Jak wynika z art. 6 ust. 4 pkt 3 tzw. ustawy zabużańskiej, dowodami tymi mogą być w szczególności m.in. dokumenty urzędowe, w tym sądowe. W związku z powyższym, skoro uczestnicy postępowania przedłożyli Wojewodzie wspomniany wyżej wyrok ustalający Sądu Okręgowego, przy braku jakichkolwiek nowych okoliczności sprawy, to nie było podstaw do uznania, że organy winne były nie uwzględnić treści tego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że postawione w skardze zarzuty naruszenia przez organ art. 2 Konstytucji oraz art. 6 powołanej ustawy uznać należy za niezasadne. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1369, ze zm.) orzekł jak w sentencji.