I SA/Wa 1640/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Łukasz Trochym, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 lutego 2022 r. sprawy ze skargi N. C. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie w jakim utrzymuje w mocy punkt I decyzji Wojewody [...] z [...] marca 2021 r., nr [...] oraz punkt I decyzji Wojewody [...] z [...] marca 2021 r., nr [...]; 2) oddala skargę w pozostałej części. Decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...] Wojewoda [...] zmienił prawo do świadczenia wychowawczego w ten sposób, że odmówił N. C., dalej "Skarżąca", prawa do niego na dziecko E. D. ur. [...] września 2019 r. w okresie od [...] stycznia 2021 r. (pkt I) i utrzymał w mocy prawo do świadczenia w pozostałym zakresie (pkt II). Odwołanie wniosła Skarżąca. Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2021 r. znak: [...], Minister Rodziny i Polityki Społecznej, dalej "Minister", utrzymał tę decyzję w mocy. Minister ustalił, że Skarżącej, mocą decyzji z [...] lutego 2020 r. Wojewody [...] przyznano prawo do świadczenia wychowawczego w okresie od [...] września 2019 r. do [...] maja 2021 r. na córkę E. D. ponieważ skarżąca była aktywna zawodowo na terenie Polski i to Polska była krajem właściwym do przyznania tego świadczenia. [...] marca 2021 r. w związku z otrzymaniem od skarżącej informacji o zawieszeniu jej pracy organ wydał decyzję zmieniającą przyznane prawo do świadczeń informując jednocześnie, że państwem właściwym do wypłaty świadczenia będzie [...] gdzie pracuje ojciec dziecka i wniosek w tym przedmiocie został przekazany do tego kraju. Odwołanie wniosła Skarżąca wskazując, że należy się jej świadczenie ponieważ jej działalność gospodarcza została jedynie zawieszona. Minister nie znalazł podstaw do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji. Wskazał, że podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły rozporządzenia (WE) 883/2004 z 29.04.2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i 987/2009 z 16.09.2009 dt. wykonywania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 (D.Urz. UE L 262 z 6.10.2011). Zgodnie z załącznikiem VI do porozumienia EOG przepisy tych rozporządzeń mają zastosowanie w relacjach z państwami EOG, które nie należą do Unii Europejskiej a takim jest [...]. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (D.U. 2019,, poz. 2407 ze zm.), dalej "ustawa" organ właściwy może zmienić lub uchylić bez zgody strony prawo do świadczenia wychowawczego jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na to świadczenie, gdy członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do tego świadczenia. Stosownie do art. 16 ust. 4 i 5 ustawy w przypadku gdy wojewoda ustali, że osoba uprawniona do świadczenia lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Polski w państwie w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczeń ustala prawo do tego świadczenia. Zgodnie z art. 68 ust. 1 lit a rozporządzenia 883/2004 w przypadkach gdy na podstawie więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane jest świadczenie w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny zastosowanie mają zasady pierwszeństwa które przewidują w pierwszej kolejności przyznanie świadczenia udzielone ze względu na zatrudnienie lub pracę na własny rachunek a w drugiej kolejności prawo udzielane jest z tytułu otrzymywania emerytury lub renty a w ostatniej kolejności na podstawie miejsca zamieszkania. Przy czym wnioskodawca nie ma prawa wyboru świadczenia. W sytuacji gdy ojciec dziecka M. D. jest aktywny zawodowo na terenie [...] a skarżąca od [...] lutego 2021 r. pozostaje nieaktywną zawodowo państwem właściwym na zasadzie pierwszeństwa do wypłaty świadczenia jest [...]. Zasadnie organ I instancji uznał odmowę wypłacania przez Polskę świadczenia począwszy od [...] marca 2021 r. i przekazanie jej wniosku do [...]. Co do daty utraty prawa do świadczenia w Polsce Minister wskazał, że zgodnie z art. 59 ust. 1 rozporządzenia 987/2009 r. gdy w danym miesiącu kalendarzowym zmienia się kompetencja do przyznania świadczenia bez względu na terminy płatności świadczeń w danym kraju przyznane świadczenie wypłaca się do końca tego miesiąca. Organ ustalił także, że świadczenie w [...] jest wyższe niż świadczenie w Polsce i nie należy się w związku z tym dodatek dyferencyjny. (w Polsce 500 zł w [...] 581, 93 zł) – w decyzji zawarto stosowne wyliczenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca. Z uzasadnienia wynika, że nie zgadza się z uzasadnieniem organu co pozbawienia jej świadczenia z uwagi na zaprzestanie prowadzenia działalności ponieważ działalność gospodarcza została jedynie zawieszona. Ma także wątpliwości co do tego, że jej dane osobowe zostały do [...] przekazane zgodnie z prawem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna choć z innych przyczyn niż w niej wskazane. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021, poz. 137, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 28 ze zm.), dalej jako: "Ppsa", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy Ppsa przy czym stosownie do art. 135 Ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przedmiotem oceny organów było prawo do świadczenia wychowawczego na podstawie przepisów ustawy z 11 grudnia 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji były przepisy tej ustawy tj. art. 27 ust. 1 i przepisy ww. rozporządzeń. Sąd co do zasady w pełni podziela wywody organów co do konieczności zastosowania prawa pierwszeństwa ze względu na zatrudnienie w sytuacji w której matka dziecka zaprzestała pracy a ojciec dziecka wykonuje ją na terenie [...]. W związku z tym Sąd nie będzie przytaczał wywodów organu na ten temat przyjmując je jak własne. Jednakże Sąd nie podziela stanowiska organów co do daty od jakiej ustaje prawo do pobierania świadczenia w Polsce – ustalona przez organ data [...] marca 2021 r. W niniejszej sprawie skarżąca poinformowała organ o zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej od [...] lutego 2021 r. Bez znaczenia jest w tym wypadku czy doszło do wyrejestrowania działalności gospodarczej czy też jedynie do jej zawieszenia. Istotny jest bowiem fakt zatrudnienia rozumiany jako świadczenie pracy czy to na rzecz innego podmiotu czy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 68 pkt 1 rozporządzenia 883/2004 w przypadku gdy na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny mają zastosowanie zasady pierwszeństwa. Pierwsza, z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek. Zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej oznacza, że skarżąca nie będzie na terenie Polski wykonywała pracy. To z kolei oznacza, że krajem właściwym do wypłaty świadczenia będzie kraj w którym pracuje ojciec dziecka czyli [...]. Wbrew jednak wywodom organu II instancji datą utraty prawa do świadczenia wychowawczego w Polsce będzie data wydania decyzji przez organ I instancji i nie może być to data wcześniejsza ponieważ decyzja wydana na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy ma charakter konstytutywny tzn. kształtuje sytuację prawną adresata i działa ze skutkiem ex nunc czyli na przyszłość od daty wydania decyzji. (por. wyrok NSA z 15 czerwca 2020r., I OSK 2390/19, NSA z 7 lutego 2018 r., I OSK 1894/17, NSA z 27 września 2017r., I OSK 196/16 ). Jak wskazuje konsekwentnie NSA nie ma podstaw w kontekście systemowym i celowościowym aby przyjmować, że decyzja wydana na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy mogła uchylać lub zmieniać prawo już wcześniej skonsumowane. W przypadku pobrania przez stronę świadczenia nienależnego organ zobowiązany jest na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy wdrożyć postępowanie administracyjne polegające na uznaniu świadczenia pobranego za nienależne. Nie jest to jednak przedmiot postępowania w trybie art. 27 ust. 1 ustawy. Tymczasem w niniejszej sprawie organ pozbawił skarżącą świadczenia wstecz od [...] marca 2021 r. podczas gdy decyzja organu I instancji została wydana [...] marca 2021 r. Co do kwestii związanych z danymi osobowymi Skarżącej udostępnionymi organom [...] stwierdzić należy, że kwestie te pozostają poza kognicją sądu administracyjnego, który bada wyłącznie zgodność z prawem decyzji administracyjnej a nie zajmuje sią ochroną danych osobowych strony skarżącej. Ze względu na powyższe sąd uznał, że decyzje w zakresie opisanym w wyroku zostały wydane z naruszeniem art. 27 ust. 1 ustawy i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ppsa w zw. z art. 135 uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie w jakim utrzymywała w mocy decyzję organu I instancji w pkt I. W pozostałym zakresie Sąd, na podstawie art. 151 ppsa skargę oddalił jako że decyzja organu I instancji w pkt II oraz decyzja Ministra w zakresie w jakim utrzymuje ją w mocy, z powodów wskazanych wyżej jest zgodna z prawem. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z rozważań sądu. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych ze zwalczaniem COVID-19, innych chorób oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (D.U. 2021, poz. 2095).