I SA/Wa 1681/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 29 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E.T. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2016 r., Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za prowadzenie bez zezwolenia placówki zapewniającej całodobową opiekę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E.T. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2016 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za prowadzenie bez zezwolenia placówki zapewniającej całodobową opiekę (Dom Opieki [...] w [...],[...]). W terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. wyroku skarżący wstąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wnioskodawca oświadczył, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i od dłuższego czasu znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, spowodowanej tym, że wysokość posiadanych przez niego zobowiązań z tytułu kredytów – hipotecznego w wysokości [...] oraz gotówkowego – [...] przewyższa wysokość pobieranej emerytury – [...]. Skarżący podał, że z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dodatkowy dochód w wysokości [...] miesięcznie. Na okoliczność spłaty kredytów oraz pobierania emerytury skarżący przedstawił wydruki dokumentujące przelewy bankowe na kwoty: [...] (k. 128-130). Wnioskodawca oświadczył ponadto, że jest współwłaścicielem (współwłasność z byłą żoną): domu o pow. [...] i wartości [...] oraz mieszkania o pow. [...], a także [...] nieruchomości rolnych (w tym [...] nieużytków). Posiada dwa samochody: [...] z 2009 r. o wartości [...] oraz [...] z 2006 r. – wartość [...]. Oprócz wskazanych powyżej zobowiązań z tytułu kredytów E.T. oświadczył również, że ponosi stałe wydatki na: energię elektryczną ([...]), wodę ([...]) oraz wywóz śmieci ([...]), w związku z czym na utrzymanie konieczne wydaje miesięcznie [...]. Dodatkowo na ubezpieczenie samochodów oraz domu przeznacza środki w wysokości [...] rocznie. W uzasadnieniu wniosku skarżący zaznaczył, że na zaspokojenie bieżących potrzeb zmuszony jest pożyczać pieniądze od bliskiej rodziny. Uznając, że oświadczenia złożone przez skarżącego we wniosku o prawo pomocy są niewystarczające do przyjęcia prawidłowej oceny odnoszącej się do możliwości i zakresu samodzielnego partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach postępowania sądowego (kasacyjnego), na mocy zarządzenia referendarza sądowego z dnia 28 sierpnia 2017 r. skarżący wezwaniem z dnia 4 września 2017 r. został zobowiązany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym do przedstawienia materiałów źródłowych dotyczących deklarowanego stanu majątkowego i dochodów, tj.: oświadczenia o przedmiocie działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego w 2017 r. poprzez podanie wszystkich kategorii usług świadczonych przez założone przez skarżącego przedsiębiorstwa; wyciągów z wszelkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych, a także z wszelkich rachunków bankowych otwartych dla prowadzonej przez niego działalności gospodarczej - z okresu ostatnich sześciu miesięcy; harmonogramu spłat kredytów, o których mowa we wniosku o prawo pomocy oraz dokumentów wskazujących na ewentualne zaległości w spłacie zobowiązań; odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez skarżącego do właściwego urzędu skarbowego w latach 2016-2017, a ponadto wyjaśnień na temat aktualnego sposobu wykorzystania stanowiącego przedmiot współwłasności skarżącego i jego byłej żony mieszkania o pow. [...]. Wezwanie sądowe doręczono skarżącemu w dniu 7 września 2017 r. (k. 139) w trybie art. 72 § 1 p.p.s.a., tj. za pośrednictwem dorosłego domownika – J.T. Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest natomiast możliwe wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wniosek E.T. o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wnioskodawca nie wykazał, że ustawową przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym spełnia. Według deklaracji skarżącego złożonych we wniosku o prawo pomocy, prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymywane ze środków czerpanych z dwóch źródeł dochodu – emerytury, której wysokość skarżący udokumentował ([...]) oraz działalności gospodarczej przynoszącej stronie dochody w wysokości [...], co daje łączny dochód w wysokości [...] miesięcznie. W świetle złożonych przez skarżącego oświadczeń, dochód ten w całości bilansuje się z wydatkami koniecznymi wnioskodawcy, obejmującymi spłaty rat dwóch kredytów na kwotę [...] (k. 128 i 129) oraz opłaty za energię elektryczną ([...]), wodę ([...]) oraz wywóz śmieci ([...]). Należy zauważyć, że przedstawiony przez wnioskodawcę spis wydatków stałych nie obejmuje wydatków na żywność, odzież, środki czystości czy paliwo, zaś w świetle wyjaśnień złożonych przez stronę w uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy, wydatki tego rodzaju skarżący ponosi ze środków pozyskiwanych z tytułu pożyczek zaciągniętych u bliskiej rodziny. Skarżący nie podał jednak szczegółowych informacji dotyczących wysokości pożyczek, częstotliwości ich zaciągania oraz umożliwiających zidentyfikowanie pożyczkodawców. Z akt sprawy wynika jedynie, że środki na uregulowanie w grudniu 2016 r. kwoty [...] tytułem kary pieniężnej za prowadzenie bez zezwolenia placówki zapewniającej całodobową opiekę skarżący przelał z rachunku bankowego matki – J.T. (k. 44), a więc osoby, która jako domownik strony w toku postępowania sądowego odbierała kierowaną do skarżącego korespondencję z sądu (zawiadomienie o terminie rozprawy – k. 64, wezwanie o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy – k. 139) i co do której zaskarżona decyzja Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2016 r. zawiera ustalenie, iż w 2005 r. przebywała pod adresem wskazanym przez skarżącego jako jego miejsce zamieszkania ([...]). Nie rozstrzygając, czy skarżącego można uznać w tych okolicznościach za osobę samotnie gospodarującą, czy prowadzącą wraz z matką dwuosobowe gospodarstwo domowe rozumiane jako zespół osób zamieszkujących razem i wspólnie utrzymujących się należy dostrzec, że w świetle art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania obciąża krewnych w linii prostej. Z tego m.in. względu, w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. II FZ 84/13). W orzecznictwie przyjmuje się, iż obowiązek alimentacyjny obejmuje przede wszystkim koszty związane z zapewnieniem utrzymania wobec czego brak jest podstaw by przyjmować, że na rodzicu spoczywa obowiązek regulowania publicznoprawnych zobowiązań dorosłego dziecka (postanowienie NSA z dnia 9 września 2014 r., sygn. II GZ 492/14). Aczkolwiek zatem nie budzi wątpliwości, że co do zasady rodzice nie są zobowiązani do ponoszenia kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez ich dzieci, to jednakże zważywszy na okoliczności niniejszej sprawy, w szczególności wskazujące na uzyskiwanie przez skarżącego pomocy finansowej od matki nie tylko na bieżące utrzymanie, ale także pomocy finansowej w znacznym rozmiarze ([...]) w celu wywiązania się przez stronę ze zobowiązań publicznoprawnych nie można uznać, że skarżący wykazał, że nie ma możliwości partycypowania w kosztach postępowania kasacyjnego, obejmujących wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 200 zł oraz koszty sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego ustanowionego z wyboru, korzystając ze wsparcia finansowego członka najbliższej rodziny. Z akt sprawy wynika ponadto, że w lutym 2017 r. skarżący deklarował uzyskiwanie dochodów w wysokości [...] brutto miesięcznie z tytułu wynajmu lokali mieszkalnych (adresowane do Sądu pismo skarżącego z dnia [...] lutego 2017 r., k. 32). W oparciu o ogólnodostępne informacje internetowe referendarz sądowy ustalił zaś, że w 2017 r. skarżący rozpoczął działalność pod firmą [...] (główna działalność firmy: "pozostała finansowa działalność usługowa, gdzie indziej niesklasyfikowana, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych"). Z akt sprawy wynika ponadto, że w okresie jaki minął od dnia złożenia ww. pisma z [...] lutego 2017 r. do dnia wystąpienia z wnioskiem o prawo pomocy (sierpień 2017 r.) skarżący, pomimo deklarowanego braku środków wystarczających na utrzymanie konieczne i posiłkowania się w tym zakresie środkami uzyskanymi z tytułu pożyczek, nabył drugi pojazd mechaniczny o wartości ok [...], co wynika z porównania treści pisma skarżącego z dnia [...] lutego 2017 r., w którym mowa jest o utrzymywaniu przez stronę samochodu, z treścią wniosku o prawo pomocy, ujawniającego posiadanie przez wnioskodawcę w dacie złożenia wniosku dwóch pojazdów mechanicznych. W tych warunkach organ sądowy za zasadne uznał wezwanie skarżącego do przedstawienia materiałów źródłowych umożliwiających zweryfikowanie stanu majątkowego i dochodów wnioskodawcy, obejmujących m.in. oświadczenie o przedmiocie działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego w 2017 r., wyciągów z rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych, a także z wszelkich rachunków bankowych otwartych dla prowadzonej przez niego działalności gospodarczej; harmonogramu spłat kredytów, o których mowa we wniosku o prawo pomocy oraz dokumentów wskazujących na ewentualne zaległości w spłacie zobowiązań, a także odpisów zeznań podatkowych. Deklarowana przez skarżącego sytuacja materialna nie została jednakże pozytywnie zweryfikowana na podstawie materiałów źródłowych, które potwierdzałaby, że skarżący rzeczywiście nie posiada zdolności do poniesienia kosztów sądowych oraz działania adwokata ustanowionego z wyboru. Skarżący zaniechał bowiem udzielenia odpowiedzi na wezwanie z 4 września 2017 r. przez co nie wykorzystał środka procesowego z art. 255 p.p.s.a. służącego wezwaniu strony do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy w sposób służący realizacji celu, w jakim środki ten został przez ustawodawcę ustanowiony, tj. w celu zagwarantowania stronie postępowania jej praw. Brak ustosunkowania się przez skarżącego do tego wezwania sprawia, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy w sposób pozwalający przyjąć prawidłową ocenę co do zasadności podjęcia rozstrzygnięcia o pokryciu ze środków publicznych kosztów opłat sądowych oraz wydatków pełnomocnika ustanowionego dla strony z urzędu. Zaniechanie skarżącego, w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, ma ten skutek, że nie pozwala wniosku o prawo pomocy uwzględnić w oparciu o niebudzące wątpliwości ustalenie, że wniosek ten opiera się na uzasadnionych podstawach. Nieprzedstawienie przez skarżącego wymaganych dokumentów nie pozwala bowiem na ustalenie, co w rzeczywistości stanowi źródło dochodu skarżącego, w jakiej wysokości kształtują się jego dochody oraz wydatki oraz czy i w jakim zakresie jest on w stanie samodzielnie ponieść koszty postępowania kasacyjnego. Uznając zatem, że informacje przedstawione w rozpoznawanym wniosku oraz ujawnione w toku postępowania prowadzonego w wyniku złożenia tego wniosku wskazują na przedstawienie przez E.T. swojej sytuacji finansowej w sposób fragmentaryczny i nierzetelny, mając na uwadze treść art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., należało uznać, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania kasacyjnego, jak również nie wykazał, że poniesienie przez niego kosztów tego postępowania wiązać się będzie z uszczerbkiem utrzymania koniecznego. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.