I SA/Wa 1693/09
WyrokWSA w Warszawie2009-12-18
Skład orzekający: Daniela Kozłowska, Agnieszka Miernik, Iwona Kosińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy cudzoziemiec posiadający ochronę uzupełniającą, który nie jest w stanie przedstawić dokumentów potwierdzających zgon lub zaginięcie męża z powodu sytuacji w kraju pochodzenia, może otrzymać świadczenia rodzinne, jeśli brak tych dokumentów uniemożliwia ustalenie kryterium dochodowego i przesłanki samotnego wychowywania dziecka?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że organy administracji miały podstawy do odmowy przyznania świadczeń rodzinnych. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz rozporządzenia wykonawczego nie pozwalają na ustalenie faktu zgonu męża wyłącznie na podstawie oświadczenia wnioskodawczyni. Ciężar udowodnienia określonych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy, a organy nie mogą wystąpić o wyjaśnienie tej kwestii do władz kraju pochodzenia. Równe traktowanie obywateli polskich i cudzoziemców w tym zakresie polega na wymogu przedstawienia przez obie grupy odpowiednich dokumentów.Stan faktyczny
Skarga dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta W. o odmowie przyznania świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego i dodatków) M. A., obywatelce kraju objętego konfliktem zbrojnym, posiadającej ochronę uzupełniającą w Polsce. Odmowa wynikała z braku możliwości udokumentowania przez skarżącą zgonu lub zaginięcia męża, co uniemożliwiło ustalenie kryterium dochodowego i przesłanki samotnego wychowywania dziecka. Skarżąca argumentowała, że nie jest w stanie uzyskać wymaganych dokumentów z powodu sytuacji w kraju pochodzenia i że wymóg ten stanowi dyskryminację.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie WSA Agnieszka Miernik (spr.) WSA Iwona Kosińska Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń oddala skargę.
\UZASADNIENIE
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania M. A., decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczeń w formie zasiłku rodzinnego na dziecko S. A., R. A., A. A., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na S. A., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na S. A., R. A., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na R. A., A. A.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
W dniu 28 stycznia 2009 r. M. A. obywatelka [...] narodowości [...] objęta ochroną uzupełniającą, złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych.
Prezydent W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] odmówił M. A. świadczeń w formie: 1) zasiłku rodzinnego na dziecko wnioskowanego na S. A., R. A., A. A.; 2) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka wnioskowanego na S. A.; 3) dodatku do zasiłku rodzinnego
z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, wnioskowanego na S. A., R. A.; 4) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, wnioskowanego na R. A., A. A.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na niemożność ustalenia sytuacji rodzinnej wnioskodawczyni, wobec nieprzedłożenia przez wnioskodawczynię dokumentu potwierdzającego zgon bądź zaginięcie męża A. A.
Od powyższej decyzji M. A. wniosła odwołanie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 32 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 2 pkt. 2 lit. c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) przez stwierdzenie, iż wnioskodawczyni nie spełnia warunków, aby otrzymać przedmiotowe świadczenie. Wskazała, iż nie jest w stanie zgromadzić żądanej przez organ dokumentacji, ponieważ ujawniłoby to jej miejsce pobytu, a przez to naraziłoby na niebezpieczeństwo jej rodzinę. Wskazała również że uzyskanie tych dokumentów
w kraju ogarniętym wojną za pośrednictwem zaufanych osób byłoby trudne. Zwróciła uwagę na wytyczne Wysokiego Komisarza ds. Uchodźców zawarte w podręczniku UNHCR "Zasady i tryb ustalania statusu uchodźcy", wskazujące, iż brak możliwości przedstawienia dowodów na poparcie swoich twierdzeń nie może być zaliczony na niekorzyść wnioskodawcy. Zdaniem wnoszącej ma to zastosowanie również do postępowania o udzielenie świadczenia w formie zasiłku rodzinnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lipca
2009 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W.
z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że definicję legalną rodziny zawiera przepis art. 3 pkt 16 ustawy
o świadczeniach rodzinnych stanowiąc, iż oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców, dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.
Organ zauważył, że jeżeli definicje tę połączyć z przepisem art. 5 ust. 1 ustawy
o świadczeniach rodzinnych, to zasiłek ten przysługuje rodzinie, której dochody z uwzględnieniem członków rodziny wymienionych w art. 3 pkt 16, w przeliczeniu na jedną osobą nie przekraczają kwoty 504 zł. Ustawodawca zatem zarówno określając pojęcie rodziny, jak i osobę samotnie wychowującą dziecko (art. 3 pkt 17) uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2005 r. sygn. I OSK 150/05, LEX nr 192108).
Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie przepisy prawa materialnego, zawierają wykaz dowodów, zawartych w dokumentach jakie muszą być przedłożone organowi administracji, ukierunkowując tym samym postępowanie na dowód
z określonych dokumentów - określa je art. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Według przepisów wniosek powinien zawierać dane dotyczące: 1) osoby występującej o przyznanie świadczeń rodzinnych, w tym: imię, nazwisko, datę urodzenia, numer PESEL, numer NIP, a w razie gdy nie nadano tych numerów lub jednego z nich - serię
i numer dowodu osobistego lub paszportu oraz w razie potrzeby nazwę organu rentowego wypłacającego emeryturę lub rentę, numer emerytury lub renty lub numer konta w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego; 2) dzieci pozostających na utrzymaniu osoby, o której mowa w ust. 1, w tym: imię, nazwisko, numer PESEL, datę urodzenia, stan cywilny. Do wniosku należy dołączyć odpowiednio: 1) zaświadczenia
o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych każdego członka rodziny, wydane przez właściwy urząd skarbowy, zawierające informacje o: a) wysokości dochodu, b) wysokości składek na ubezpieczenia społeczne odliczonych od dochodu, c) wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne odliczonych od podatku, d) wysokości należnego podatku; 2) zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów; 3) oświadczenie o deklarowanych dochodach osiąganych przez osoby podlegające przepisom o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, zawierające w szczególności informacje o: a) wysokości dochodu, b) wysokości należnych składek na ubezpieczenia społeczne, c) wysokości należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne, d) wysokości i formie opłacanego podatku dochodowego, e) wysokości dochodu po odliczeniu należnych składek i podatku; 4) inne zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w tym: a) dokument stwierdzający wiek dziecka, b) orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności, c) prawomocny wyrok sądu rodzinnego stwierdzający przysposobienie lub zaświadczenie sądu rodzinnego lub ośrodka adopcyjno-opiekuńczego o prowadzonym postępowaniu sądowym w sprawie o przysposobienie dziecka, d) prawomocny wyrok sądu rodzinnego orzekający rozwód lub separację, e) orzeczenie sądu rodzinnego o ustaleniu opiekuna prawnego dziecka, f) zaświadczenie o uczęszczaniu dziecka do szkoły lub szkoły wyższej, g) zaświadczenie z urzędu pracy o braku propozycji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej dla osoby ubiegającej się o dodatek, o którym mowa w art. 11.
Zatem strona ubiegająca się o świadczenia z przytoczonej wyżej ustawy winna się wykazać inicjatywą dowodową, przedstawiając w sposób kompleksowy dane
o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W tym działaniu organ administracji, w granicach własnych możliwości winien ją wspierać, zgodnie z dyrektywą zawartą w art. 77 k.p.a.
Organ odwoławczy wskazał, że do akt nie załączono żadnego dokumentu,
z którego wynikałby w sposób pewny stan cywilny strony. Organy w tym względzie wskazały stronie możliwości w jaki sposób można uzyskać zaświadczenia potwierdzające jej sytuację rodzinną. Jednocześnie organ nie może zmusić strony do skorzystania z oferowanych możliwości. W prowadzonym postępowaniu organ wielokrotnie informował stronę, iż nie istnieje możliwość przeprowadzenia na okoliczność śmierci męża bądź jego zaginięcia dowodu tylko na podstawie oświadczenia wnioskodawczyni, niezależnie od tego czy jest obywatelem polskim, czy cudzoziemcem, co potwierdza opinia Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej przesłana do organu w dniu 7 kwietnia 2009 r.
Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2009 r. M. A. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie art. 32 Konstytucji RP; 2) naruszenie art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przez stwierdzenie, że nie spełniła warunków, aby otrzymywać wnioskowane świadczenia rodzinne. W uzasadnieniu podniosła, że jest obywatelką [...], narodowości [...]. Z powodu toczącego się w [...] konfliktu zbrojnego i zagrożenia prześladowaniami wraz z dziećmi uciekła do Polski, prosząc o przyznanie statusu uchodźcy. Szef Urzędu o Spraw Cudzoziemców po rozpatrzeniu wniosku przyznał skarżącej oraz jej dzieciom ochronę uzupełniającą na terytorium RP.
Skarżąca wskazała, że na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. c powyższej ustawy cudzoziemiec, który posiada ochronę uzupełniającą ma prawo do świadczeń rodzinnych. W związku z tym skarżąca złożyła wniosek o przyznanie przedmiotowych świadczeń. W trakcie postępowania organ pierwszej instancji wezwał skarżącą
o przedstawienie potwierdzenia, że jej mąż nie żyje. Gdy skarżąca poinformowała, że nie jest w stanie przedstawić takiego dokumentu organ pierwszej instancji zaproponował, że sam wróci się do Ambasady [...] o wydanie aktu zgonu jej męża. Skarżąca nie mogła się zgodzić na takie działania ponieważ spowodowałoby to ujawnienie miejsca jej schronienia, a także mogłoby skutkować negatywnymi następstwami dla członków jej rodziny, którzy zdecydowali się zostać w [...]. W rezultacie tego skarżąca nie była w stanie przedstawić dokumentów, które są wymienione w rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.).
Skarżąca wskazała, że zakaz dyskryminacji zawarty art. 32 Konstytucji RP obejmuje swoim zakresem także dyskryminację pośrednią, czyli przypadki gdy pozornie neutralne warunki, kryteria lub praktyki będą niekorzystne dla osób z przyczyn pochodzenia, rasowego lub etnicznego, religii lub wyznania, niepełnosprawności, wieku, o ile praktyka taka nie może zostać uznana obiektywnie za uzasadnioną prawem. Pozbawianie skarżącej możliwości korzystania ze świadczeń rodzinnych, z tej tylko przyczyny, iż nie ze swojej winy nie jest w stanie przedstawić dokumentów wymaganych w przedmiotowym rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej należy uznać za praktykę dyskryminującą.
Skarżąca zauważyła, że rozporządzenie, na które powołuje się organ pierwszej instancji jest aktem niższej rangi, nie tylko od Konstytucji, a nawet od ustawy, która określa katalog osób uprawnionych do świadczeń rodzinnych i warunki ich przyznawania. Jej zdaniem cudzoziemiec, gdy zostanie już mu przyznana ochrona
i prawo pobytu w Polsce, nie jest w stanie w ramach własnych starań uzyskać dokumentacji potwierdzającej fakty z jego życia, które miały miejsce przed jego ucieczką do Polski. Po pierwsze, nie może się on zwrócić się w tym celu do władz kraju, które go prześladowały, ponieważ spowodowałoby to ujawnienie jego miejsca pobytu, co z kolei mogłoby narazić go i jego rodzinę na poważne niebezpieczeństwo. Po drugie, jeżeli nawet cudzoziemiec zdecydowałyby się na takie ryzykowne działania, np. korzystając z pomocy osób trzecich, to w warunkach chaosu panującego w jego kraju pochodzenia powodowanego wojną, starciami zbrojnymi i prześladowaniami uzyskanie czegokolwiek jest mało realne. Ponadto takie działania cudzoziemca mogłyby zostać odczytane przez władze polskie jako dowód braku zagrożenia prześladowaniami w kraju pochodzenia i tym samym mogłoby to stanowić podstawę do cofnięcia ochrony międzynarodowej. Należy także zaznaczyć, iż władze polskie nie mogą się zwracać bezpośrednio do władz kraju pochodzenia cudzoziemca w jego sprawach ponieważ stanowiłoby to naruszenie art. 9 ustawy o udzielaniu ochrony cudzoziemcom na terytorium RP (Dz. U. z 2003 r. Nr 128, poz. 1176).
Zdaniem skarżącej polskie organy publiczne rozpatrujące sprawy cudzoziemców posiadających ochronę międzynarodową powinny wziąć pod uwagę ich szczególną sytuację i nie wymagać od nich dowodów, których nie mogą przedstawić nie z własnej winy, ponieważ stawia to ich w gorszej sytuacji niż obywateli polskich w dochodzeniu swoich praw. W aspekcie rozpatrywania wniosków o przyznanie świadczeń rodzinnych dla tej grupy cudzoziemców właściwe organy powinny kierować się nadrzędną zasadą ochrony rodziny zawartą w art. 18 Konstytucji RP.
M. A. podniosła, że z wytycznych Wysokiego Komisarza ds. Uchodźców ONZ, które są zawarte w podręczniku UNHCR "Zasady i tryb ustalania statusu uchodźcy" wynika, że w związku z wyjątkową sytuacją faktyczną uchodźców brak możliwości przedstawienia dowodów na poparcie swoich twierdzeń nie może być zaliczony na niekorzyść wnioskodawcy. Często bowiem osoba ubiegająca się o status uchodźcy nie może wesprzeć swoich twierdzeń dokumentami, ani innymi dowodami; przypadki, w których jest w stanie dostarczyć dowody stwierdzające jej oświadczenia należą raczej do wyjątków niż są regułą. W większości przypadków osoba uciekająca przed prześladowaniem przybywa z rzeczami najniezbędniejszymi, często nawet bez dokumentów osobistych. Mimo zatem, że ciężar dowodu w zasadzie spoczywa na wnioskodawcy, to obowiązek oceny wszystkich istotnych faktów dzielony jest między niego i osobę badającą sprawę. W niektórych przypadkach do osoby badającej sprawę należeć będzie użycie wszelkich środków jakimi dysponuje dla uzyskania koniecznych dowodów wspierających wniosek. Nawet takie niezależne badanie nie zawsze jednak kończy się sukcesem i zdarzają się oświadczenia, które nie dają się udowodnić.
W takich przypadkach, jeśli relacja osoby ubiegającej się o status uchodźcy wydaje się wiarygodna, winna ona skorzystać z zasady rozstrzygania wątpliwości na jej korzyść, chyba że istnieją podstawy by działać inaczej (str. 65-66). Skarżąca zauważyła, że co prawda powyższy fragment odnosi się bezpośrednio do procedury rozpatrywania wniosku o przyznanie statusu uchodźcy, ale należy zauważyć, że sytuacja cudzoziemca po uzyskaniu przez niego ochrony, czy to w postaci statusu uchodźcy, czy też ochrony uzupełniającej, w innych postępowaniach toczonych w jego sprawach nie ulega zmianie, bo nadal możliwości dowodzenia okoliczności, które zaistniały
w kraju pochodzenia są bardzo ograniczone.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 listopada 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1693/09 dopuścił do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W..
W piśmie z dnia 9 grudnia 2009 r. Stowarzyszenie [...] przedstawiło w sprawie merytoryczne stanowisko zbieżne z argumentacją skargi M. A.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie jest uzasadniona.
W niniejszej sprawie istota problemu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy Prezydent W. i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. mieli podstawy, aby odmówić przyznania M. A. świadczeń rodzinnych,
z tego powodu, że skarżąca jako cudzoziemka objęta ochroną uzupełniającą nie jest
w stanie udokumentować swego stanu rodzinnego i stanu cywilnego, co uniemożliwia organowi ustalenie przesłanki tzw. "kryterium dochodowego", uprawniającego do zasiłku rodzinnego i przesłanki samotnego wychowywania dziecka, uprawniającego
do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka.
Analizując to zagadnienie trzeba zacząć od tego, że każdy, w tym i cudzoziemiec obowiązany jest do przestrzegania obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej porządku prawnego (art. 83 Konstytucji RP). Z drugiej strony cudzoziemiec znajdujący się pod władzą Rzeczypospolitej Polskiej korzysta z wolności i praw zapewnionych
w Konstytucji (art. 37 ust. 1 Konstytucji RP). Z przepisów Konstytucji wynika również, że rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP).
Wskazany wyżej obowiązek pomocy rodzinie realizuje ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń obywatelom polskim oraz cudzoziemcom (art. 1 tej ustawy). Z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że aby otrzymać zasiłek rodzinny trzeba spełnić odpowiednie kryterium dochodowe, tzn. dochód rodziny wnioskodawcy w przeliczeniu na osobę nie może przekroczyć kwoty 504 zł (art. 5 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 2 i 16 tej ustawy). Do tego dochodu wlicza się także dochody członka rodziny uzyskiwane za granicą Rzeczypospolitej Polskiej (art. 3 pkt 1 lit. c tired 24 w zw. z art. 3 pkt 2 tej ustawy). W przypadku wnioskodawcy ubiegającego się o dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka należy wykazać swą sytuację rodzinną i stan cywilny (art. 3 pkt 16 tej ustawy).
Ustawa o świadczeniach rodzinnych przewiduje, że aby wykazać spełnienie kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania zasiłku rodzinnego do wniosku o przyznanie tego rodzaju świadczenia należy przedłożyć zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość dochodów członka rodziny oraz inne zaświadczenia, oświadczenia lub dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych (art. 23 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Szczegółowy katalog środków dowodowych stosowanych w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych zawiera rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne. Do wniosku o świadczenia rodzinne należy dołączyć m. in. kopię aktu zgonu małżonka - rodzica dziecka (§ 2 pkt 8, 10, § 4 pkt 1), jeżeli fakt śmierci członka rodziny ma znaczenie dla ustalenia przesłanek do przyznania pomocy tego rodzaju.
Mając na uwadze przytoczone wyżej przepisy Sąd podziela stanowisko organów, co do tego, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia wykonawczego nie pozwalają ustalić faktu zgonu męża M. A. wyłącznie w oparciu o jej oświadczenie o tym, że A. A. zmarł (zaginął) na terytorium [...], zwłaszcza, że w przypadku ubiegania się
o przyznanie prawa do świadczenia ciężar udowodnienia określonych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1819/06, LEX nr 496317), a organy administracji publicznej nie mogą wystąpić o wyjaśnienie tej kwestii do właściwych władz i instytucji [...] (art. 9 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – Dz. U. z 2009 r. Nr 189, poz. 1472 ze zm.).
Wymaga podkreślenia, że do uznania osoby zaginionej za zmarłą stosuje się jej prawo ojczyste. To samo dotyczy stwierdzenia zgonu (art. 11 § 1 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. – Prawo prywatne międzynarodowe – Dz. U. Nr 46, poz. 290 ze zm.). Wyjątkiem zaś jest sytuacja, że sąd polski może uznać za zmarłego cudzoziemca, mającego ostatnie miejsce zamieszkania i ostatnie miejsce zwykłego pobytu za granicą, jeżeli sprawa wykazuje wystarczający związek z polskim porządkiem prawnym (art. 1106 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego) i wówczas stosuje się prawo polskie (art. 11 § 2 ustawy - Prawo prywatne międzynarodowe).
Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd nie podziela stanowiska skarżącej, że działanie organów naruszyło zasadę równości i zakaz dyskryminacji wynikający z art. 32 Konstytucji RP. Sąd zauważa, że organy administracji publicznej obowiązane są do działania na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP), co oznacza, że muszą brać pod uwagę wymogi dotyczące przedłożenia w postępowaniu o przyznanie świadczeń rodzinnych przez wnioskodawcę, czy to cudzoziemca, czy obywatela polskiego określonych przez ustawy o świadczeniach rodzinnych i rozporządzenie wykonawcze dokumentów potwierdzających fakt zgonu członka rodziny.
Zdaniem Sądu, równe traktowanie, o którym mowa w art. 32 Konstytucji RP
w postępowaniu o świadczenia rodzinne przejawia się właśnie w tym, że skoro obywatel polski musi udowodnić fakt zgonu członka swej rodziny odpowiednim dokumentem, tj. aktem zgonu (zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm., akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych] lub orzeczeniem sądu o uznaniu za zmarłego lub o stwierdzeniu zgonu - art. 526, art. 538 Kpc), to obowiązek ten dotyczy też cudzoziemca korzystającego z ochrony uzupełniającej podlegającego prawodawstwu państwa przyjmującego.
Sąd zauważa, że postanowienia Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, sporządzonej w Genewie dnia 28 lipca 1951 r. (Dz. U z 1991 r. Nr 119, poz. 515 ze zm.), uzupełnionej Protokołem dotyczącym statusu uchodźców, sporządzonym
w Nowym Jorku dnia 31 stycznia 1967 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 119, poz. 517) nakładają na cudzoziemców – uchodźców obowiązek przestrzegania praw i przepisów państwa,
w którym się znajdują (art. 2 Konwencji) oraz przyznają im takie samo traktowanie jak własnym obywatelom w sprawach dotyczących świadczeń na rzecz rodziny (art. 24 ust. 1 Konwencji).
Trzeba wskazać, że państwo przyjmujące może wprowadzić bardziej korzystne przepisy dotyczące uchodźców, ale dotyczy to norm określających, kto kwalifikuje się jako uchodźca lub osoba podlegająca ochronie uzupełniającej oraz norm określających istotę międzynarodowej ochrony (art. 3 Dyrektywy Rady 2004/83/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich
i bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osoby, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony oraz zawartości przyznawanej ochrony - Dz. U.UE.L.04.304.12). Rozwiązanie to dotyczy procedury przyjęcia uchodźcy przez państwo i przyznania mu ochrony międzynarodowej, gdzie obywatele państw trzecich korzystają z pewnych ułatwień dowodowych (np. art. 37 ustawy z dnia 13 czerwca
2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; pkt 3 Wspólnego Stanowiska z dnia 4 marca 1996 r. określonego przez Radę na podstawie art. K.3 Traktatu o Unii Europejskiej w sprawie jednolitego stosowania definicji pojęcia "uchodźca" w art. 1 Konwencji Genewskiej z dnia 28 lipca 1951 r. dotyczącej statusu uchodźców – Dz. U. UE/L.96.63.2; art. 4 ust. 5 Dyrektywy Rady 2004/83/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r.).
W innych sprawach (sprawach nie związanych bezpośrednio z udzieleniem ochrony uchodźcy) cudzoziemcy korzystają z korzystniejszych przepisów
o postępowaniu dowodowym, ale tylko wówczas, gdy wynika to wyraźnie z przepisu prawa (np. art. 56 § 2 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego). Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują natomiast korzystniejszych rozwiązań prawnych dla cudzoziemców w zakresie przepisów proceduralnych. W tej sytuacji nie można zarzucić organom naruszenia prawa, z tego powodu, że powołując się na właściwe w sprawach świadczeń rodzinnych przepisy domagają się od wnioskodawcy złożenia określonych dowodów. Istotne jest to, że pewne okoliczności stanu faktycznego sprawy dotyczące sytuacji osobistej, rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy mogą być wykazane jedynie przy pomocy określonych przepisami prawa dokumentów. Okoliczności takich nie można zatem wykazać za pomocą wyjaśnień strony złożonych w trybie art. 86 Kpa (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1456/08, opubl. CBOiS).
Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło