I SA/Wa 1729/18
WyrokWSA w Warszawie2021-06-22
Skład orzekający: Dariusz Pirogowicz, Iwona Ścieszka, Przemysław Żmich
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja stwierdzająca nieważność decyzji uwłaszczeniowej z 1992 r. może zostać wydana, jeśli wpis własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej nie został prawomocnie uzgodniony z rzeczywistym stanem prawnym po wyeliminowaniu ze skutkiem ex tunc orzeczenia nacjonalizacyjnego?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju, uznając, że organ ten nie mógł stwierdzić nieważności decyzji Wojewody z 1992 r. z powodu rażącego naruszenia prawa. Sąd podkreślił, że wpis Skarbu Państwa jako właściciela w księdze wieczystej, nawet po wyeliminowaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego, korzysta z materialnego domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Dopóki wpis ten nie zostanie prawomocnie uzgodniony z rzeczywistym stanem prawnym przed sądem powszechnym, organy administracji nie mogą go kwestionować w postępowaniu nadzorczym.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi spółki [...] S.A. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju, która stwierdziła nieważność własnej decyzji z lutego 2018 r. i orzekła o nieważności decyzji Wojewody z 1992 r. w części dotyczącej działek nr [...] i [...], a w odniesieniu do działki nr [...] stwierdziła naruszenie prawa. Decyzja Wojewody z 1992 r. stwierdzała nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa przez przedsiębiorstwo państwowe. Spółka zarzucała Ministrowi naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 64 § 2 k.p.a. oraz art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 158 § 2 k.p.a., argumentując, że decyzja uwłaszczeniowa wywołała nieodwracalne skutki prawne, w tym ustanowienie hipoteki.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2018 r. oraz decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2018 r. Zasądził od Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii na rzecz [...] S.A. kwotę 680 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), asesor WSA Iwona Ścieszka, sędzia WSA Przemysław Żmich, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii na rzecz [...] S.A. z siedzibą w [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z [...] czerwca 2018 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., uchylił własną decyzję [...] lutego 2018 r. nr [...] i orzekł o stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 1992 r. nr [...] w części dotyczącej położonych w W. działek nr [...] i [...], objętych księgą wieczystą nr [...], wydzielonych z działki nr [...]. W części natomiast dotyczącej działki nr [...] stwierdził, że ww. decyzja Wojewody wydana została z naruszeniem prawa.
Decyzja Ministra wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wojewoda [...] decyzją z [...] listopada 1992 r., działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe Zakłady [...] w P. m.in. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w W. przy ul. [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] m2 ha, uregulowanego w księdze wieczystej nr [...], oraz własności znajdujących się na nim budynków i budowli.
Powyższe przedsiębiorstwo państwowe, na podstawie aktu notarialnego z [...] kwietnia 1995 r. (rep. [...]), uległo przekształceniu w spółkę akcyjną [...]- P. SA w P.
Działka nr [...], utworzona została z dawnych działek nr [...], objętych księgą wieczystą nr [...], stanowiących współwłasność Z. W., M. R. i J. R., przejętych na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Ministra Oświaty z [...] września 1959 r., o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. "[...]" w W., wydanego w trybie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. Nr 11, poz. 37). Orzeczenie Ministra Oświaty wyeliminowane zostało ze skutkiem ex tunc decyzją Ministra Edukacji Narodowej z [...] października 2013 r., utrzymaną w mocy własną decyzją z [...] kwietnia 2014 r. nr [...].
Działka nr [...], dla której w dacie uwłaszczenia prowadzona była księga wieczysta nr [...], uległa w 1993 r. podziałowi na działki nr [...] i [...]. Działka nr [...] objęta została następnie decyzją Starosty W. z [...] marca 2015 r. nr [...]r. o zezwoleniu na realizacje inwestycji drogowej, w następstwie której doszło do zatwierdzenia jej podziału na działki nr [...] i [...], gdzie działka nr [...] przeznaczona została pod rozbudowę drogi gminnej i z dniem uzyskania waloru ostateczności tej decyzją stała się własnością Gminy W. Obecnie uregulowana jest ona w księdze wieczystej nr [...].
Uprzednio część działki nr [...] i znajdujące się na niej budynki [...]-P SA wydzierżawiła sp. z o.o [...] w W. umową z [...] października 2011 r. na czas nieoznaczony.
E.W. (będąca następcą prawnym M. i J. R.) pismem z [...] listopada 2014 r. wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...], przy czym wniosek ów sporządzony został w jej imieniu przez r.pr. M. Z. Dołączono do niego pełnomocnictwo umocowujące ww. do działania w sprawie o stwierdzenie nieważności zarządzenia o przymusowym zarządzie oraz orzeczenia Ministra Oświaty z 1959 r. Pismem z [...] kwietnia 2015 r. E.W. poinformowała organ o cofnięciu od [...] kwietnia 2015 r. pełnomocnictwa dla r.pr. M. Z. i że będzie w sprawie działać samodzielnie. Natomiast [...] kwietnia 2015 r. oświadczyła, że podtrzymuje wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...].
W następstwie przeprowadzonego postępowania nadzorczego decyzją z [...] lutego 2018 r. Minister Inwestycji i Rozwoju orzekł o stwierdzeniu nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 1992 r. w części dotyczącej działek nr [...] i [...], natomiast w odniesieniu do działki nr [...] stwierdziła, że decyzja Wojewody wydana została z naruszeniem praw. W uzasadnieniu tej decyzji Minister wywodził, że w konsekwencji wyeliminowania ze skutkiem ex tunc orzeczenia o przyjęciu na własność państwa nieruchomości przy ul. [...], nie przeszła ona na własność Skarbu Państwa, a tym samym Skarb Państwa nie był także jej właścicielem w dniu [...] grudnia 1990 r. Skoro zaś zgodnie z art. 2 ust. 1-2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. uwłaszczeniu podlegały wyłącznie grunty stanowiące w ww. dacie własność Skarbu Państwa, to decyzja Wojewody [...], rażąco narusza ten przepis, a więc obarczona jest wadą prawną wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ze względu jednak na zlokalizowanie na części objętej nią nieruchomości (działce nr [...]) pasa drogi publicznej ocenił, że w odniesieniu do tej części kontrolowana decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a. To zaś wobec faktu, że obrót nieruchomościami zajętymi po drogi publiczne ograniczony jest wyłącznie do takich podmiotów jak Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego. W związku z czym nie można stwierdzić jej nieważności i w tym zakresie , stosowanie do art. 158 § 2 k.p.a., ograniczył swoje rozstrzygniecie do stwierdzenia, że decyzja uwłaszczeniowa w zakresie dotyczącym działki nr [...] wydana została z naruszeniem prawa.
[...] P. SA wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc m.in. zarzut naruszenia art. 64 § 2 k.p.a., którego to naruszenia upatrywała w merytorycznym rozpoznaniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, mimo obarczenia go brakami formalnymi (nie dołączono do niego właściwego pełnomocnictwa). Wywodziła także, że w związku z zawartą umową dzierżawy również w odniesieni do objętej nią części nieruchomości, stanowiącej dawną działkę nr [...], decyzja uwłaszczeniowa wywołała nieodwracalne skutki prawne, uniemożliwiające jej wzruszenie.
W następstwie ponownego rozpoznania sprawy Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z [...] czerwca 2018 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 k.pa. , uchylił w całości swoją poprzednią decyzję oraz orzekł co do istoty w sposób tożsamy jak w uchylonej decyzji.
Przyczyną uchylenia decyzji było ustalenie, że jedna ze stron postępowania, do której skierowano decyzję (Z. W.) zmarłą przed jej wydaniem, a jej spadkobiercy nie brali udziału w postępowaniu. Minister podtrzymał natomiast w całości swoje poprzednie stanowisko, co do przyczyn w których upatrywał wady rażącego naruszenia prawa jakim obarczona był decyzja Wojewody [...]. Odnosząc się natomiast do zarzutów spółki zauważał, że E.W. - w imieniu której wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji złożyła r.pr. M.Z. bez przedstawienia prawidłowego dokumentu pełnomocnictwa - podtrzymała w późniejszych pismach żądanie stwierdzenia nieważności decyzji. W odniesieniu zaś do faktu zawarcia [...] października 2011 r. umowy dzierżawy nieruchomości zauważał, że umowa obligacyjna nie wywołuje skutków, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Także przekształcenie przedsiębiorstwa w spółkę akcyjną z tego rodzaju skutkami pranymi nie może być identyfikowane. Nie dochodzi bowiem wówczas do zmiany właściciela przedsiębiorstwa w znaczeniu podmiotowym, ani zamiany właściciela kapitału. Państwowa osoba prawna zmienia jedynie swoją formę, pozostając jednak państwową osobą prawną.
Na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju spółka [...]-P. SA wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej, że wydana została z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), a to w wyniku naruszenia przepisów postępowania, tj.:
1.art. 64 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i dalsze procedowanie w sprawie, zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy istniały podstawy do pozostawienia podania E. W. bez rozpoznania z uwagi na nieuzupełnienie w terminie braków formalnych jej wniosku z [...] listopada 2014 r.;
2. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieumorzenie postępowania w całości.
W związku z czym wnosiła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.
Na wypadek nieuwzględnienia zarzutu naruszenia art. 64 § 2 k.p.a., zarzuciła decyzji naruszenie:
1. art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez niepodanie podstawy prawnej rozstrzygnięć o stwierdzeniu nieważność decyzji Wojewody [...] w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...] oraz o stwierdzeniu, że decyzja Wojewody [...] w części dotyczącej działki nr [...] została wydana z naruszeniem prawa;
2. art. 7 w zw. z art. 77 § 2 k.p.a. poprzez ich nienależyte zastosowanie i pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy okoliczności wynikających z dokumentów powołanych przez skarżącą, tj. wpisu hipoteki w dziale IV tej księgi wieczystej na rzecz [...] S.A.,
3. art. 156 § 2 w zw. z 158 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...], dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [...], podczas gdy również w tej części ww. decyzja Wojewody [...] wywołała nieodwracalne skutki prawne.
W związku z czym wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej rozstrzygnięcia o stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody [...] w zakresie dotyczącym działek nr [...] i nr [...].
Rozwijając owe zarzuty podkreślała pominięcie przez organ, w aspekcie rozważań o nieodwracalnych skutkach prawnych wywołanych kontrolowaną decyzją, konsekwencji ustanowienia hipoteki na nieruchomości uregulowanej w księdze wieczystej nr [...]. Tymczasem mówiąc o dysponowaniu prawem własności (prawem użytkowania wieczystego) nieruchomości w sensie cywilistycznym, trzeba pod tym rozumieć nie tylko zmianę podmiotu uprawnionego do korzystania z nieruchomości jako użytkownik wieczysty lub właściciel, ale też ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego (tu: hipoteki umownej łącznej do sumy [...] mln zł, z administratorem tej hipoteki w osobie [...] S.A. z siedzibą w W.). Ta okoliczność świadczy jej zdaniem o nieodwracalności skutków prawnych decyzji Wojewody [...] w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. w części, w jakiej dotyczy ona działek nr [...] i nr [...]. Stwierdzenie jej nieważności w tej części nie może zmienić bowiem tego stanu, gdyż organy administracji nie są władne swoimi rozstrzygnięciami ingerować w treść stosunków prawnorzeczowych i powodować ich ustania (tu: wygaśnięcie hipoteki).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje przedstawioną w uzasadnieniu decyzji. O oddalenie skargi jako niezasadnej wnieśli także uczestnicy postępowania: E. W., P. P. oraz A. C. W piśmie procesowym z [...] marca 2019 r. wnioskowali oni nadto o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z załączonych do niego dokumentów na okoliczność świadomości skarżącej spółki i jej poprzednika prawnego co do roszczeń uczestników postępowania (i ich poprzedników prawnych), a przez to braku dobrej wiary przy ustanawianiu hipoteki. Niezależnie od powyższego wywodzili, że skutek w postaci ustanowienia hipoteki nie może być traktowany jako nieodwracalny w odniesieniu do decyzji uwłaszczeniowej. Może on bowiem zostać zniesiony w drodze wydania przez organ aktu indywidulanego, stwierdzającego nieważność tej decyzji. Wówczas bowiem owa hipoteka z mocy prawa wygaśnie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga jest zasadna, aczkolwiek innych względów niż w niej podniesione.
W pierwszej kolejności zauważyć wypada, że zaskarżona decyzja wydana została w trybie nieważnościowym prowadzonym w oparciu o przepisy art. 156 § 1 i n. k.p.a. Tego rodzaju postępowanie jest zaś postępowaniem szczególnym, w którym nie rozstrzyga się meriti sprawy administracyjnej zakończonej kontrolowaną decyzją (w tym przypadku kwestii uwłaszczenia ex lege przedsiębiorstwa państwowego na mieniu Skarbu Państwa tudzież gminy), ale bada jedynie, czy na podstawie ściśle określonych przesłanek, wbrew wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasadzie trwałości decyzji administracyjnych, można taką decyzję wyeliminować z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc (od dnia wydania). Skoro zaś stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od zasady stabilności decyzji, może mieć ono miejsce jedynie w przypadku, gdy badana w tym trybie decyzja dotknięta jest w sposób oczywisty przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a., które mają charakter materialny. Jedną z nich jest wada w postaci "rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Na tę wadliwość decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 1992 r., w części stwierdzającej nabycie z dniem [...] grudnia 1990 r przez Zakłady [...] – Przedsiębiorstwo Państwowe w P. prawa użytkowania wieczystego zabudowanego gruntu położonego w W. o pow. [...] m2, oznaczonego jako działka nr [...], a uregulowanego wówczas w księdze wieczystej nr [...], wraz z nieodpłatnym nabyciem znajdujących się na tym gruncie budynków i budowli, wskazywał Minister Inwestycji i Rozwoju w zaskarżonej decyzji. To z kolei wynikać miało z uprzedniego wyeliminowaniem z obrotu prawnego orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Oświaty dotyczącego tej nieruchomości z [...] września 1959 r., poprzez stwierdzenie jego nieważności decyzją Ministra Edukacji Narodowej z [...] października 2013 r. utrzymaną w mocy przez ów organ decyzją z [...] kwietnia 2014 r. Konsekwencją bowiem mocy wstecznej decyzji stwierdzającej nieważność ww. orzeczenia było przywrócenie stanu prawnego istniejącego na gruncie przed jego wywłaszczeniem - tak jakby do owego wywłaszczenia nie doszło. Oznaczało to, zdaniem Ministra, że przedmiotowa nieruchomość nie stała się własnością Skarbu Państwa (lecz pozostawała i pozostaje nadal własnością osób fizycznych), a w konsekwencji nie mogła podlegać regulacji z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczania nieruchomości - stanowiącej materialnoprawną podstawę decyzji Wojewody [...]. Zgodnie bowiem z tym przepisem przedmiotem konwersji prawa zarządu przynależnego państwowym osobom prawnym w dniu [...] grudnia 1990 r. w prawo użytkowania wieczystego są wyłącznie grunty stanowiące wówczas własność Skarbu Państwa lub gminy (związku międzygminnego). Także warunkiem nabycia własności budynków znajdujących się na gruncie, jest to by grunt ten stanowił własność Skarbu Państwa lub gminy (związku międzygminnego).
Podzielając co do zasady stanowisko organu o oddziaływaniu z mocą wsteczną wydanej względem aktu nacjonalizacyjnego decyzji stwierdzającej jego nieważność, Sąd zwraca uwagę, że rozumowanie wedle którego z tego właśnie powodu w dniu [...] grudnia 1990 r., jak też w dacie wydania decyzji uwłaszczeniowej, własność nieruchomości przynależała do następców prawnych jej pierwotnych właścicieli oparta jest na uproszczonym postrzeganiu rzeczywistości prawnej jaka faktycznie wykreowana została przez wyeliminowany już z obrotu akt wywłaszczeniowy. Owo zaś uproszczenie wynika – jak można domaniemywać, (nie zostało to bowiem wprost wyrażone w motywach skarżonej decyzji) - z pominięcia w analizie prawnej faktu ujawnienia w dziale II księgi wieczystej założonej dla wywłaszczonej nieruchomości jako jej właściciela Skarbu Państwa, tudzież oparcia swojego stanowiska na złożeniu, że w sytuacji odpadnięcia podstawy owego wpisu, znaczenia relewantnego pozbawiony również zostaje sam wpis.
Tymczasem takie podejście, w świetle ustanowionej w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece zasadzie jawności materialnej i wynikającej z niej domniemaniom prawnym, jest niedopuszczalne. Stosownie bowiem do treści tego przepisu domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to jest nieodłącznym atrybutem ksiąg wieczystych i idzie w parze z ustrojową funkcją ustalania stanu prawnego nieruchomości w trybie wpisu do księgi wieczystej oraz zasadą jawności ksiąg wieczystych (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 3703/18, Lex nr 2677671). Zasada, że prawo jawne wpisane jest do księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym uzasadnia zatem konstatację, że prawo wpisane istnieje, przysługuje podmiotowi oznaczonemu we wpisie, treść praw jest zgodna z wpisem, a prawo to ma pierwszeństwo wynikające z wpisu. Dotyczy ono także prawa, które wygasło, a nie zostało wykreślone z księgi wieczystej.
Oczywiście domniemanie to jest wzruszalne, jednakże kwestia przeprowadzenia przeciwko niemu dowodu jest zagadnieniem prawa cywilnego, a nie administracyjnego. Jedynym więc sposobem jego wzruszenia jest przeprowadzenie postępowania przed sądem powszechnym, np. z powództwa o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, czy powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., bądź w postępowaniu o zasiedzenie. Tego rodzaju postępowania przed sądem powszechnym, po wydaniu decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego, nie zostały przez spadkobierców dawnych właścicieli przeprowadzone. Organ administracyjny nie miał zatem możliwości, aby w toku postępowania jakie przed nim się toczyło dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają wprost z wpisu dokonanego w księdze wieczystej. Ten wszak jest orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść, w myśl art. 365 § 1 k.p.c., wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 1999 r. sygn. akt IV SA 2338/98 (Lex nr 47173), a który to pogląd podziela również skład orzekający w niniejszej sprawie, zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach.
Przyjęcie poglądu odmiennego, polegającego na tym, że domniemanie, wynikające z art. 3 ust. 1 ww. ustawy, mogłoby być obalone także w postępowaniu administracyjnym, prowadziłoby do sytuacji, w której w istocie rzeczy organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny, bo wydawałby rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych. Sytuacja taka nie jest zaś oczywiście prawnie dopuszczalna (por. wyroki NSA: z dnia 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2100/14, Lex nr 2106421; z dnia 10 maja 2006 r. sygn. akt I OSK 755/05, Lex nr 269975; z 23 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 1010/05, Lex nr 266309).
Jeśli zatem kierując się treścią wpisu w księdze wieczystej nr [...] odzwierciedlającego stan prawny nieruchomości, organ wojewódzki przyjął tak jak z tego wpisu wynikało, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] oznaczona jako działka nr [...], stanowiła w dniu [...] grudnia 1990 r. własność Skarbu Państwa, to nie można mu obecnie skutecznie postawić zarzutu, że potwierdzając uwłaszczenie z tą datą na niej przedsiębiorstwa państwowego, naruszył on art. 2 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej (poprzez zadysponowanie mieniem prywatnym), a tym bardziej, że naruszył go w sposób rażący w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują bowiem łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja (por. wyroki NSA: z 18 lipca 1994 r. sygn. akt V SA 535/94, ONSA 1995/2/91, z 14 października 2020 r. I OSK 982/20, Lex nr 3116908). Oczywistość naruszenia prawa polega zaś na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Taka sprzeczność między treścią ujętego w kontrolowanej decyzji rozstrzygnięcia, a stanowiącym jego materialną podstawę art. 2 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej z 29 września 1990 r., w stanie prawnym i faktycznym istniejącym w dacie podejmowania tej decyzji, nie występowała. W tym stanie rzeczy, wobec nie stwierdzenia, żadnej innej kwalifikowanej wady prawnej jaką miałaby być ona obciążona, brak było podstaw do jej eliminacji z obrotu prawnego w drodze częściowego stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jak też stwierdzenia, w oparciu o art. 158 § 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a., że wydana ona została w określonej części z naruszeniem prawa. Podejmując zatem w dniu 20 czerwca 2018 r. tej treści rozstrzygnięcie (po uchyleniu swojej poprzedniej decyzji) Minister Inwestycji i Rozwoju naruszył art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez jego zastosowanie w stanie faktycznym, który go do tego nie uprawniał. Naruszył także art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez nierespektowanie domniemań prawnych wynikających z ustanowionej w tym przepisie zasady jawności materialnej przy rekonstruowaniu na potrzeby postępowania nadzorczego obowiązującego w dacie wydania kontrolowanej decyzji Wojewody stanu faktycznego i prawnego. To zaś prowadzić musi do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zważywszy zaś, że identyczną wadą obarczona była także wydana przy pierwszym rozpoznaniu sprawy decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] lutego 2018 r., która ponadto skierowana została do osoby zmarłej, zasadne stało się również jej uchylenie, celem umożliwienia organowi nadzoru przeprowadzenia ponownie postępowania i wydania w nim rozstrzygnięcia wolnego od stwierdzonych wad, przy jednoczesnym zapewnieniu czynnego udziału w tym postępowaniu wszystkim zainteresowanym stronom.
Brak obarczenia kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji Wojewody [...] wadą nieważności powoduje, że zbędne jest obecnie rozważanie kwestii ewentualnego wywołania przez nią nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 in fine k.p.a., a przez to także możliwości za takowe uznania obciążania nieruchomości hipoteką łączną - co stanowiło zasadniczy przedmiot wywodów skarżącej spółki, jak też polemicznego do nich stanowiska uczestników postępowania. Zagadnienie to bowiem aktualizują się w sytuacji zaistnienia podstaw do wzruszenia decyzji z przyczyn opisanych w art. 156 § 1 k.p.a. Bezprzedmiotowe było w tej sytuacji także odnoszenie do zasadności formułowanych na tym tle zasadniczych zarzutów skargi. Nic do sprawy nie mogły wnieść wobec tego również zgłaszane przez uczestników postępowania dowody, mające w ich przekonaniu świadczyć o działaniu spółki przy obciążaniu nieruchomości hipoteką w złej wierze. Z tych przyczyn wniosek o przeprowadzenie na tę okoliczność dowodów uzupełniających nie został przez Sąd uwzględniony.
Sąd nie podziela natomiast zarzutu naruszenia w sprawie art. 64 § 2 k.p.a., upatrywanego w braku pozostawienia podania inicjatorki postępowania nadzorczego (E. W. ) bez rozpatrzenia, w sytuacji gdy wnosząca je w jej imieniu r.pr. M.Z. nie załączyła doń właściwego pełnomocnictwa. Wprawdzie można się zgodzić ze skarżącą, że treść pełnomocnictwa jakim legitymowała się pełnomocnik E. W. wnioskując pismem z [...] listopada 2014 r. w jej imieniu o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...], nie wskazywała by do tej czynności była ona umocowana. Jednakowoż czynność ta została następczo przez stroną potwierdzona w piśmie z [...] kwietnia 2015 r. Nie można zatem odmówić jej skuteczności.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.).
Wskazania co do dalszego postepowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w uzasadnieniu niniejszego wyroku i sprowadzają się do obowiązku ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w sposób tę ocenę respektujący.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło