I SA/Wa 1760/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] - obie w częściach odmawiających przyznania świadczenia za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r.; 2. oddala skargę w pozostałej części. Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] czerwca 2017 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Powyższą decyzją Prezydent przyznał M. S. świadczenie wychowawcze na córkę K. M. w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od 1 września 2016 r. do 30 listopada 2016 r. oraz odmówił przyznania tego świadczenia na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. oraz od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie wniosku z 4 kwietnia 2016 r. M. S. ubiegała się o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę – K. M. Prezydent W. decyzją z [...] września 2016 r., nr [...] odmówił przyznania prawa do tego świadczenia. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] września 2016 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1721/16 uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium oraz decyzję organu I instancji, uznając, że niezasadnie organy ustalając dochód uwzględniły dochód utracony z tytułu renty. Jako dochód za 2014 r. organ przyjął dochód z tytułu zbycia papierów wartościowych - [...] zł oraz dochód z tytułu alimentów - [...] zł, tj. łączny dochód [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie skarżącej stanowiło dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Do tego dochodu dodano dochód z tytułu uzyskania prawa do zasiłku dla bezrobotnych w wysokości [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie miesięcznie dało kwotę [...] zł, a zatem przekracza ustalone ustawą kryterium dochodowe - 800 zł. Natomiast od 1 września 2016 r., jako składowe dochodu organ przyjął dochód ustalony jak wyżej, pomniejszony o utracony zasiłek dla bezrobotnych, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie miesięcznie wynosi [...] zł. W związku z tym, że M. S. podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę od [...] października 2016 r., a dochód za miesiąc następny po miesiącu, w którym podjęła zatrudnienie wyniósł [...] zł, dodano ten dochód do dochodu za 2014 r. Dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie miesięcznie wniósł zatem [...] zł, co przekracza ustalone ustawą kryterium dochodowe. Z tego względu, organ I instancji stwierdził, że nie było możliwe przyznanie świadczeń za okres od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. Odwołanie od decyzji Prezydenta W. z [...] czerwca 2017 r. wniosła M. S. podnosząc, że od marca do czerwca 2016 r. dochód na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł, a od lipca do września [...] zł, zatem zostało spełnione ustawowe kryterium dochodowe do przyznania świadczenia. Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195 ze zm.). Organ przytoczył treść art. 4 i art. 5 ust. 3 ustawy. Wskazał, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 1) pkt a) ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.) ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił wysokość dochodu rodziny M. S., zgodnie z powyższym przepisem. Kolegium wskazało, że przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci są jednoznaczne i nie dają organom administracji możliwości uznaniowego załatwienia sprawy. Przyznanie świadczenia wychowawczego zależy wyłącznie od spełnienia przez osobę ubiegającą się ustawowych materialnoprawnych przesłanek. Przyznanie świadczenia jest możliwe jedynie wtedy, gdy wnioskodawca spełnia przewidziane prawem wymogi, gdyż tylko wówczas istnieje podstawa prawna do jej wydania zgodnie z żądaniem strony. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] sierpnia 2017 r. wniosła M. S. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 kpa w zw. z art.77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa, poprzez nierozważnie całego materiału dowodowego w sprawie i pominięcie istotnych ustaleń faktycznych. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i przyznanie świadczenia. W uzasadnieniu skargi wskazała, że Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1721/16 uchylił decyzję Prezydenta W. oraz decyzję organu II instancji uznając, że niezasadnie ustalono dochód uwzględniając dochód utracony z tytułu renty. Wskazała, że po ponownym rozpatrzeniu wniosku o udzieleniu świadczenia wychowawczego na córkę K. M. organ nie wziął po uwagę dochodu faktycznego, jaki uzyskała w 2014 r., a który wyniósł miesięcznie [...] zł. na osobę. Podała, że miesięczny dochód faktyczny od marca 2016 r. do czerwca 2016 r, wyniósł [...] zł (tj. [...] zł na osobę), a od lipca 2016 r. do września 2016 r. wyniósł [...] zł. miesięcznie (tj. [...] na osobę). Skarżąca zaznaczyła, że organ wziął pod uwagę dochód z odpłatnego zbycia udziałów w spółce z o.o. w 2014 r., który był jednorazowym dochodem niepowtarzalnym w 2015 r. i w 2016 r. Podniosła, że organ I instancji nie rozpatrzył sprawy na dzień złożenia skargi oraz wydania wyroku przez Sąd i nie uwzględnił faktycznego dochodu jej rodziny, tylko wziął pod uwagę zatrudnienie w oparciu o umowę o pracę z [...] października 2016 r. Skarżąca wskazała, że dochód z tego tytułu ponownie doliczono do dochodu za 2014 r., co nieprawdziwie zawyżyło jej faktyczne dochody w 2014 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże w części. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Kontrola dokonywana jest przy tym pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Na podstawie dyspozycji art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718- dalej "ppsa"), rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Jest zatem uprawniony do oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Wskazać należy, że zaskarżona decyzja została wydana po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1721/16. Zgodnie z art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z 15 stycznia 1998 r., sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Zarówno organ administracji jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, lex 745376). Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku z 21 marca 2014r., sygn. akt I GSK 534/12: "Przepis art. 153 ppsa ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 ppsa oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 pppsa oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania." Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, że w wyroku z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1721/16 sąd uchylając decyzje organów obu instancji wskazał, iż: cyt. "zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzejącym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Z bezspornie ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że na datę orzekania przez organy administracyjne, skarżąca utraciła prawo do renty. Zatem organy niezasadnie ustaliły dochód skarżącej dla potrzeb świadczenia wychowawczego, uwzględniając dochód przez nią utracony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że dochód rodziny skarżącej dla potrzeb rozpoznania złożonego w dniu 4 kwietnia 2016 r. wniosku przez skarżącą winien uwzględniać jedynie kwotę zasiłku dla bezrobotnych przyznanego jej od dnia [...] lutego 2016 r. (art. 7 ust. 3 ustawy). Taki stan rzeczy obligował organy orzekające do udzielenia wnioskowanej pomocy, gdyż skarżąca spełniła kryteria ustawowe do jej otrzymania, w tym kryterium dochodowe. Zatem, w ocenie Sądu, odmowa przyznania świadczenia wychowawczego skarżącej narusza prawo. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącej z dnia 4 kwietnia 2016 r. (Sąd omyłkowo wskazał, że z 2014 r.) o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, organy przy obliczeniu dochodu rodziny skarżącej uwzględnią stanowisko wyrażone powyżej przez Sąd.". Sąd w powyższym wyroku w sposób nie budzący wątpliwości uznał, że skarżącej należy się wnioskowane świadczenie. Podnieść należy, że przedmiotem oceny Sądu w wyżej wskazanym wyroku była decyzja odmawiająca przyznania świadczenia na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Po wyroku Sądu, Prezydent W. decyzją z [...] czerwca 2016 r. przyznał M. S. świadczenie wychowawcze na córkę – K. M. na okres od 1 września 2016 r. do 30 listopada 2016 r. oraz odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. oraz od 1 grudnia 2016 r. do dnia 31 stycznia 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. Jednakże organy będące związane wyrokiem tutejszego Sądu z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1721/16 nie były uprawnione do odmowy przyznania świadczenia za okres 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r., bowiem stan faktyczny sprawy po wyroku Sądu za ten okres nie uległ zmianie. Jak wyżej wskazano organy za ten okres (jak i za okres od 1 września 2016 r. do 30 listopada 2016 r. - za który przyznane zostało świadczenie) były związane oceną Sądu. Sąd w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1721/16 przesądził, że organy zobligowane były do udzielenia wnioskowanej pomocy, gdyż, w ocenie Sądu, skarżąca spełniła kryteria ustawowe do jej otrzymania, w tym kryterium dochodowe. Sąd uznał, że odmowa przyznania świadczenia wychowawczego skarżącej narusza prawo. W tej sytuacji odmowa, przez organy ponownie rozpoznające sprawę, przyznania świadczenia za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. narusza przepis art. 153 ppsa w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 3 ustawy z przyczyn wskazanych w wyroku Sądu. Ma więc rację skarżąca, że organy nie zastosowały się do oceny Sądu zawartej w wyżej powołanym wyroku, naruszając oprócz art. 153 ppsa, także przepisy art. 7 i 77 § 1 kpa, aczkolwiek nie można zgodzić się ze skarżącą, że naruszenie to dotyczy całego okresu objętego zaskarżoną decyzją. Odmiennie bowiem przedstawia się kwestia odmowy przyznania świadczenia za okres od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. Otóż w tym czasie zmieniła się sytuacja faktyczna w sprawie, wobec czego organy nie były związane w tym zakresie oceną Sądu. Skarżąca od października 2016 r. podjęła pracę, uzyskując wynagrodzenie w kwocie [...] zł. Córka skarżącej w styczniu 2017 r. uzyskała pełnoletniość. Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji były przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Zgodnie z art. 4 ust. 2 i ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Z art. 5 ust. 3 ustawy wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 14 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o pierwszym dziecku - oznacza to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie, w wieku do ukończenia 18 roku życia. Zgodnie z art. 48 ust. 2 ustawy w przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwszy okres świadczeniowy rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie, oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Stosownie art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przez dochód należy rozumieć – po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób - przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Do dochodu, według ww. przepisu należy także zaliczyć inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, m.in. alimenty. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia lub po tym roku, ustalając ich dochód nie uwzględnia się dochodu utraconego. Natomiast zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie utraconym, to na mocy art. 2 pkt 19 oznacza utratę dochodu spowodowaną, m.in. utratą prawa do zasiłku, renty, emerytury. Natomiast art. 2 pkt 20 stanowi o uzyskaniu dochodu (w tym m.in. uzyskanie zatrudnienia i innej pracy zarobkowej – lit. c). Organy ustalając dochód skarżącej za okres od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. słusznie nie uwzględniły dochodu z renty. Prawidłowo organy uznały, że dochodem za 2014 r. jest dochód z tytułu zbycia papierów wartościowych oraz alimentów co stanowi łączny dochód za ten rok [...] zł, czyli [...] zł miesięczne. Do kwoty tej należy doliczyć dochód z zatrudnienia [...] zł. Stanowi to kwotę [...] zł miesięcznie, czyli [...] zł. na osobę. Niewątpliwie dochód ten przekracza kryterium dochodowe stanowiące 800 zł miesięcznie. Wbrew twierdzeniom skargi organy prawidłowo ustaliły dochód za wyżej wskazany okres, zgodnie z treścią powołanych powyżej przepisów art. 2 pkt 1, pkt 19 i pkt 20, art. 7 ust 1 i ust 3 ustawy, art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Jednorazowy dochód z tytułu zbycia udziałów w spółce z oo również powinien być uwzględniony, gdyż zgodnie z art. 48 ust. 2 ustawy w przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwszy okres świadczeniowy rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Z przyczyn wyżej omówionych skarga w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia wychowawczego za okres od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. jest niezasadna i dlatego w tej części Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ppsa (pkt 2 sentencji wyroku). Natomiast Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji w częściach dotyczących odmowy przyznania świadczenia za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r., jako naruszające przepis art. 153 ppsa, z przyczyn omówionych powyżej. Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.