I SA/Wa 1812/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: WSA Bożena Marciniak WSA Anna Wesołowska Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2015 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] umarzającą postępowanie w przedmiocie rozpatrzenia wniosku M. N. o wydanie praw do gruntu położonego w W. przy ul. [...]. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Nieruchomość położona w W. przy ul. [...], ozn. jako hip [...]objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) - w związku z czym grunt przedmiotowej nieruchomości, na podstawie art. 1 ww. dekretu, przeszedł na własność gminy m.st. Warszawy, a od 1950 r. – z chwilą likwidacji gmin, na własność Skarbu Państwa. Przeddekretowi właściciele tego gruntu S. i M. małż. G. nie złożyli wniosku o przyznane prawa własności czasowej. Umową z dnia [...] stycznia 1957 r. ww. osoby przyrzekły S. i F. małż. K. zbycie praw do przedmiotowej nieruchomości, wynikających z przepisów dekretu z 1945 r. Umowa ta nie została sporządzona w formie aktu notarialnego. Z kolei umową z dnia 13 czerwca 1958 r. małżonkowie K. zbyli ww. prawa do przedmiotowej nieruchomości S. i F. braciom N. Również i ta umowa nie została sporządzona w formie aktu notarialnego. Następnie małżonkowie G. umową sporządzoną w formie aktu notarialnego Rep. [...] zbyli w dniu [...] sierpnia 1958 r. S. N. wszystkie prawa i roszczenia do przedmiotowej nieruchomości, wynikające z jej przejścia na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie przepisów dekretu warszawskiego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 1985 r., nr [...] Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu W. ustanowił, na podstawie § 2 ust. 1 uchwały Rady Ministrów nr 11 z dnia 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze m.st. Warszawy w wieczyste użytkowanie (M. P. Nr 6, poz. 18) oraz art. 3 ust. 1, art. 14 ust. 3, art. 23 ust. 1, art. 25 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 22, poz. 159 ze zm.) na rzecz M. N. i M. N. na zasadach ogólnych prawo użytkowania wieczystego gruntu o pow. [...] m2 pochodzącego z nieruchomości położonej przy dawnej ul. [...] i z sąsiedniej nieruchomości ozn. [...] cz. działki nr [...] oraz odmówił wyżej wymienionym prawa użytkowania wieczystego do gruntu o powierzchni wówczas ponadnormatywnej, tj. [...] m2. Zaś ostateczną decyzją z dnia [...] lipca 1991 r., nr [...], Burmistrz Dzielnicy [...] ustalił odszkodowanie za grunt o powierzchni [...] m2 położony w W. przy dawnej ulicy [...] oznaczonej [...], działka nr [...], o pow. [...] m2 na rzecz M. N. Prezydent W. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. N. z dnia [...] stycznia 2000 r., wznowił postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za część nieruchomości położonej w W. przy ulicy [...], a następnie decyzją z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...] odmówił uchylenia ostatecznej decyzji z dnia [...] lipca 1991 r. nr [...], zaś Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 lipca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 447/09 uchylił obie ww. decyzje Wojewody [...] oraz Prezydenta Miasta W. W uzasadnieniu wywiódł, że M. N., składając wniosek o wznowienie postępowania w przedmiocie odszkodowania, jak również w pismach składanych w toku postępowania administracyjnego wskazywał, iż swoje prawa wywodzi z tytułu spadkobrania po F. N. Osoba ta była stroną umowy pisemnej z dnia [...] czerwca 1958 r. zawartej pomiędzy F. i S. N. a małżonkami K. Jak wynika z § 2 umowy z dnia 13 czerwca 1958 r. małżonkowie K. przelali prawa do działki wymienionej w § 1 tej umowy na rzecz S. i F. N. - jednakże Sąd zważył, że zbywcy nie mogli przenieść więcej praw niż sami posiadali. Otóż umową z [...] stycznia 1957 r. przeddekretowi właściciele S. i M. małżonkowie G. przyrzekli sprzedać, a małżonkowie K. przyrzekli kupić działkę gruntu opisaną w umowie wraz ze wszystkimi prawami wynikającymi z dekretu warszawskiego. Tymczasem działka nie stanowiła już własności małżonków G., gdyż została objęta działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy i grunt ten zgodnie z art. 1 dekretu przeszedł na własność gminy. Poza tym umowa przyrzeczenia nie została wykonana. Następnie umową z dnia 13 czerwca 1958 r. małżonkowie K. zbyli przyrzeczenie kupna praw wynikających z dekretu, a nie prawa dekretowe. Również i ta umowa nigdy nie została wykonana. Z kolei aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 1958 r. małżonkowie G. zbyli wszelkie prawa i roszczenia wynikające z tytułu przejęcia przez Państwo nieruchomości na rzecz S. N., który oświadczył, iż nabycia tego dokonuje ze swego majątku osobistego. W tej sytuacji Sąd uznał, że organy prawidłowo stwierdziły, iż z umowy z dnia [...] czerwca 1958 r. nie wynikały dla F. N., a tym samym i dla jego ewentualnych spadkobierców, żadne prawa i roszczenia związane z nieruchomością przy ul. [...]. Skutkuje to brakiem przymiotu strony do żądania wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Burmistrza Dzielnicy Z. z dnia [...] lipca 1991 r. o ustaleniu odszkodowania. Wnioskiem z dnia [...] września 2012 r. (data pierwszej prezentaty) M. N. wezwał Prezydenta W. do: "wydania praw do ½ powierzchni działki położonej przy ul. [...]", której jest współspadkobiercą. Uzasadnił to tym, że organ kwestionuje jego prawa do tej nieruchomości, a nieruchomość tę nabył jego stryj S. N. w ½ części na zlecenie swojego brata F. N.. Zarówno S. N., jak i jego syn M. N., nigdy współwłasności praw F. N. nie kwestionowali. W aktach sprawy znajdują się kserokopie umów z 1957 r. i z 1958 r. oraz oświadczenia S. i M. N., które to potwierdzają. Na wezwanie organu, w jakim trybie domaga się "zwrotu" tej nieruchomości, M. N. w piśmie z dnia 5 grudnia 2013 r. (data pierwszej prezentaty) stwierdził, że: "nie czuje się ani kompetentny ani zobowiązany do rozstrzygania kwestii formalnych dotyczących trybu prowadzonego postępowania, którego gospodarzem jest Urząd". Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] Prezydent W. umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] września 2012 r. złożonego przez M. N. o wydanie praw do gruntu położonego w W. przy ul. [...]. W uzasadnieniu tego orzeczenia stwierdził, że zgodnie z zaświadczeniem Państwowego Biura Notarialnego w W. z dnia [...] marca 1981 r. przed wejściem w życie dekretu warszawskiego ww. nieruchomość stanowiła własność S. i M. małż. G., na mocy aktu kupna z dnia [...] stycznia 1943 r. Umową sporządzoną w formie aktu notarialnego, zawartą w dniu [...] sierpnia 1958 r., rep. Nr [...], na S. N. zostały przelane wszystkie prawa i roszczenia do przedmiotowej nieruchomości, wynikające z przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu warszawskiego. Dodał, że spadek po S. No. nabył jego syn M. N. w całości - postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] maja 1963 r., sygn. akt [...]. Z kolei postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] grudnia 2001 r., sygn. akt [...] spadek po M. N. na mocy ustawy nabył Skarb Państwa w całości. Jedocześnie organ stwierdził, iż z posiadanej dokumentacji nie wynika, aby M. N. przedstawił dokumenty potwierdzające jego prawa do nieruchomości [...] położonej przy ul. [...]. Przy czym wywodzi on swoje prawa do tej nieruchomości z tytułu spadkobrania po ojcu – F. N., który nie był właścicielem tej nieruchomości. Nie posiada on zatem przymiotu strony - co zostało już potwierdzone, m.in. w postpowaniu administracyjnym rozstrzygającym kwestię odszkodowania. W wyroku o sygn. akt I SA/Wa 447/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że z umowy z dnia [...] czerwca 1958 r. nie wynikały dla F. N., a tym samym dla jego spadkobierców, żadne prawa i roszczenia związane z tą nieruchomością – co skutkuje brakiem przymiotu strony przez skarżącego. Od powyższej decyzji odwołał się M. N., kwestionując zaskarżoną decyzję i wywodząc swoje prawa do ww. gruntu z faktu spadkobrania po F. N. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...]. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Jak wynika z materiału dowodowego przedmiotowa nieruchomość [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy i obecnie wchodzi w skład działek ewidencyjnych nr: [...], stanowiących własność osób fizycznych oraz nr: [...], stanowiących własność W., w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych. Ponadto wynika z niego, że spadkodawca odwołującego się – F. N. - nie był właścicielem nieruchomości przy ul. [...]. Prawo do tej nieruchomości nie wchodziło więc w skład masy spadkowej po F. N. Zatem jego syn M. N. nie posiada przymiotu strony w tym postępowaniu, co potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku o sygn. akt I SA/Wa 447/09. Sąd stwierdził, że z umowy kupna z dnia [...] czerwca 1958 r. nie wynikały żadne prawa i roszczenia dla F. N., a tym samym dla jego ewentualnych spadkobierców. W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało, iż prawidłowo organ I instancji wydał decyzję o umorzeniu postępowania - zgodnie z art. 105 kpa stanowiącym, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. M. N. wniósł skargę na powyższe orzeczenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Stwierdził, że orzeczenie to jest z gruntu nie merytoryczne i narusza jego interes prawny. Podniósł, ze grunt ten S. N. nabył na zlecenie swojego brata F. N. Dodał, iż Prezydentowi W. "dochodzenie prawdy" zajęło blisko 1,5 roku, zaś Kolegium 30 dni. Przy czym oba rozstrzygnięcia nie wspominają o jego prawach, wynikających z zakupu na zlecenie. Dodał, że wnioskował o przeprowadzenie rozprawy, do czego jednak nie dopuszczono. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, bowiem skarżący nie podniósł w niej nowych okoliczności, które mogą mieć wpływ na zajęte stanowisko. Wojewódzki Sąd Admiracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2014 r., umarzającą postępowanie na podstawie art. 105 kpa. Zgodnie z przepisem art. 170 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Oznacza to, że moc wiążąca orzeczenia określona w tym przepisie, wywołuje ten skutek, że organy powinny przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dane zagadnienie, nie może być już ono ponownie badane. Wprawdzie związanie prawomocnym orzeczeniem odnosi się, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia, jednak dla prawidłowego odczytania tejże sentencji należy się kierować również treścią uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt I FSK 62/12; LEX nr 1295098). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 16 lipca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 447/09 uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2006 r. Zostały one wydane po rozpatrzeniu wniosku M. N. z dnia [...] stycznia 2000 r. o wznowienie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za część nieruchomości położonej w W. przy ulicy [...]. W wyroku tym Sąd w sposób jednoznaczny i kategoryczny przesądził, że skarżący M. N. - wywodzący swoje prawa do tej nieruchomości z tytułu spadkobrania po F. N. - nie posiada przymiotu strony do żądania wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Burmistrza Dzielnicy Z. z [...] lipca 1991 r. o ustaleniu odszkodowania za grunt, do którego "wydania praw" obecnie się domaga. Sąd stwierdził bowiem, iż z umowy z dnia [...] czerwca 1958 r. nie wynikały dla F. N. - a tym samym i dla jego ewentualnych spadkobierców - żadne prawa i roszczenia związane z nieruchomością przy ul. [...]. F. N. był stroną umowy pisemnej z dnia [...] czerwca 1958 r. zawartej pomiędzy F. i S. N. a małżonkami K., którą małżonkowie wprawdzie przelali prawa do ww. działki na rzecz S. i F. N., jednakże zbywcy nie mogli przenieść więcej praw niż sami posiadali. Otóż uprzednio umową z dnia [...] stycznia 1957 r. przeddekretowi właściciele S. i M. małżonkowie G. przyrzekli sprzedać, a małżonkowie K. przyrzekli kupić działkę gruntu opisaną w umowie wraz ze wszystkimi prawami wynikającymi z dekretu warszawskiego. Przy czym działka ta nie stanowiła już własności małżonków G., gdyż została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy i grunt ten, zgodnie z art. 1 dekretu, przeszedł na własność gminy. Umowa przyrzeczenia nie została wykonana, a umową z dnia 13 czerwca 1958 r. małżonkowie K. zbyli tylko przyrzeczenie kupna praw wynikających z dekretu - a nie prawa dekretowe. Również i ta umowa nigdy nie została wykonana. Z kolei aktem notarialnym z dnia 13 sierpnia 1958 r. małżonkowie G. zbyli wszelkie prawa i roszczenia wynikające z tytułu przejęcia przez Państwo nieruchomości tylko na rzecz S. N. Powyższe powoduje, że Sąd orzekający obecnie w sprawie, związany jest stanowiskiem wyrażonym w prawomocnym wyroku z dnia 16 lipca 2009 r. Przy czym w sprawie nie wyszły na jaw żadne nowe okoliczności, które czyniłyby powyższą opinię nieaktualną. To jeszcze bardziej przemawia za koniecznością zastosowania oceny prawnej wyrażonej w tym wyroku także do kontrolowanego postępowania. Analogiczne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 6 marca 2013 r. w sprawie sygn. akt I SA/WA 1682/12. Skarżący nie posiada interesu prawnego w sprawie "wydania praw" do tego gruntu – i to bez względu na to, na jakiej podstawie prawnej opiera swoje żądanie tj. czy w oparciu o art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) czy też art. 136 ust 3 lub art. 214 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm.) - bowiem nie wynika on ze wspomnianych powyżej umów. Umowy z [...] stycznia 1957 r. i [...] czerwca 1958 r., zawarte przez małżonków K., nie zostały zawarte w formie aktu notarialnego, która to forma jest niezbędna do przeniesienia własności nieruchomości. Przy czym dopiero ostatnia umowa, zawarta w dniu [...] sierpnia 1958 r. ze S. N. przez właścicieli przeddekretowych – S. i M. małż. G. - została wykonana i na jej podstawie tylko ta ostatnia osoba nabyła prawa związane z tym gruntem. Skarżący powołuje się na umowę zlecenia kupna ½ części tej nieruchomości, która się nie zachowała. Jednocześnie z ww. umowy notarialnej - z dnia [...] sierpnia 1958 r. przenoszącej prawa do gruntu – ewidentnie wynika, że tylko S. N. nabył do niej prawa. W dokumencie tym nie ma żadnej wzmianki o działaniu kupującego na zlecenie poprzednika skarżącego, a także o nabyciu na jego rzecz jakichkolwiek praw. Co więcej znajduje się w nim oświadczenie, że nabycia tego majątku dokonuje on ze swego majątku osobistego. Z tego też powodu w prowadzonym postępowaniu administracyjnym nie można uznać, że S. N. działał w imieniu swojego brata. Akt notarialny nie został bowiem zakwestionowany w postępowaniu przed sądem powszechnym i pozostaje w obrocie prawnym. Wywołuje on zatem taki skutek w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości, że - na jego podstawie – prawa nabył wyłącznie S. N. Z tego też powodu, m. in. oświadczenie M. N. z dnia [...] grudnia 1989 r. oraz inne ewentualne dowody na okoliczność zawarcia umowy zlecenia kupna praw do nieruchomości, nie mogą odnieść skutku, jakiego oczekuje skarżący, tj. uznania jego praw do gruntu. W tej sytuacji, skoro sprawa braku interesu prawnego skarżącego w niniejszym postępowaniu została przesądzona już we wskazanym uprzednio wyroku, którym Sąd i organ są związane, to Prezydent W. prawidłowo umorzył postępowanie - zgodnie z art. 105 kpa. Przepis ten stanowi, że umarza się postępowanie, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe w całości albo w części. Powyższe oznacza, iż z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 kpa mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł lub nie istnieje jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej. Przyczyny, dla których sprawa utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury. W piśmiennictwie dzieli się te przyczyny na podmiotowe i przedmiotowe. Przy czym bezprzedmiotowość podmiotowa wiąże się z obiektywną niemożnością ukształtowania stosunku prawnego, ze względu na brak elementu podmiotowego potencjalnego stosunku prawnego, np. wiążącego się z legitymacją procesową strony. Działania w takim postępowaniu podmiotu, który nie posiada przymiotu strony, uniemożliwia ukształtowanie jego sytuacji prawnej, stanowiąc o bezprzedmiotowości podmiotowej postępowania administracyjnego, co daje podstawę do jego umorzenia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1043/07) [M. Dyl (w:) red. Marek Wierzbowski i Aleksandra Wiktorowska, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck 2011, s. 534 i nast.]. W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W ocenie Sądu organy I i II instancji rozpatrzyły całokształt materiału dowodowego i dokonały jego prawidłowej oceny oraz w należyty sposób uzasadniły zajęte stanowisko. Jeszcze raz należy podkreślić, iż nie mogły one postąpić w odmienny sposób, bowiem M. N., jako następca prawny F. N., nie posiada żadnych praw do przedmiotowego gruntu. Organy były związane prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego, który zapadł uprzednio w stosunku do tej nieruchomości i wywołuje skutki także w ocenie prawnej niniejszego postępowania. Wskazanym stanowiskiem jest związany także Sąd rozpoznający niniejszą sprawę. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.