I SA/Wa 1857/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Sawa Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2020 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania [...][...], decyzją z [...] czerwca 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.[...] z [...] maja 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w miesiącu maj 2019 r. z przeznaczeniem na zwrot kosztów bieżącego czynszu w wysokości [...] zł, zwrot wpłaty własnej na czynsz w wysokości [...] zł oraz opłacenie zadłużenia czynszowego w wysokości [...] zł. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. [...] kwietnia 2019 r. [...][...] wystąpił o przyznanie pomocy finansowej na zwrot kosztów najmu lokalu w wysokości [...] zł, zwrot za częściową bieżącą spłatę zobowiązania najmu lokalu w wysokości [...] zł, pełne lub częściowe opłacenie zobowiązania za zaległości czynszowe lokalu w wysokości [...] zł. Decyzją z [...] maja 2019 r. Prezydent m [...] odmówił przyznania [..][...] świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w miesiącu maj 2019 r. z przeznaczeniem na zwrot kosztów bieżącego czynszu w wysokości [...] zł, zwrot wpłaty własnej na czynsz w wysokości [...] zł oraz opłacenie zadłużenia czynszowego w wysokości [...] zł. Od ww. decyzji [...][...] wniósł odwołanie wskazując, że znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotno-materialnej i nie jest w stanie ponieść kosztów bieżących oraz zaległych bez uszczerbku do zaspokojenia niezbędnej potrzeby mieszkaniowo-bytowej oraz dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca 2019 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.[...] z [...] maja 2019 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.) – dalej zwanej "ups" pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Według art. 3 ups pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych i to w wysokości dla nich satysfakcjonującej, czy pożądanej. Przy czym ma to być pomoc w wysokości umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nie na poziomie uznanym przez stronę za wystarczająco wysoki. Art. 39 ust. 1 i 2 ups, będący materialnoprawną podstawą przyznania pomocy w formie zasiłku celowego stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Świadczenie to przyznawane jest w ramach uznania administracyjnego. Przyznanie pomocy na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ups uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 ups. Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany będzie odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej bądź rodzinie, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe. W rozpoznawanej sprawie dochód skarżącego przekracza ustawowo określone kryterium dochodowe tj. kwotę [...] zł dla osoby samotnie gospodarującej. Z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego organ I instancji rozpoznał wniosek skarżącego, z uwzględnieniem art. 41 ups, tj. rozważył, czy też jego sytuacja stanowi "przypadek szczególnie uzasadniony" w rozumieniu wskazanego przepisu, dający podstawę do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Zgodnie bowiem ze wskazanym przepisem w szczególnie w uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wymienione świadczenie przyznawane jest również w ramach uznania administracyjnego. Jest to świadczenie o charakterze szczególnym, wyjątkowym, związanym z pewnymi nadzwyczajnymi okolicznościami. W sytuacji, gdy dochód osoby występującej o pomoc przekracza kryterium dochodowe organ obowiązany jest wyjaśnić, czy w sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek. Zdaniem Kolegium takie działania podjął organ I instancji i po dokonaniu analizy sprawy, w tym ustaleń wywiadu środowiskowego uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uprawiający wnioskodawcę do wsparcia finansowego ze środków pomocy społecznej. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy prowadzi do wniosku, że w niniejszej sprawie organ I instancji wydał decyzje po przeprowadzeniu postepowania wyjaśniającego, zgodnie z wymogami określonymi w art. 7 oraz art. 77 § 1 kpa. Rozpatrując wniosek skarżącego o przyznanie pomocy finansowej na uregulowanie czynszu organ I instancji uwzględnił zarówno cele pomocy społecznej określone w ups, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Uwzględniono sytuację skarżącego, jak i zakres dotychczas udzielonej mu pomocy ze środków publicznych. Kolegium zaznaczyło, że skarżący jest objęty pomocą finansową w postaci zasiłku celowego, zasiłku stałego oraz uprawnienia do bezpłatnych obiadów. Nie można przyjąć, aby skarżący pozostał bez wsparcia z pomocy społecznej. Tym samym nie można zobowiązywać organu I instancji do regulowania należności czynszowych związanych z użytkowaniem przez niego lokalu mieszkaniowego. Organ orzekając w przedmiocie przyznania pomocy społecznej każdorazowo winien uwzględniać fakt, że nawet mając do czynienia z obiektywnie istotnymi życiowo potrzebami musi mieć na uwadze, że ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje mają trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna była najtrudniejsza. Organ musi uwzględniać wysokość już przyznanych świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 ups. Zdaniem Kolegium wobec prawidłowo ustalonego przez organ stanu faktycznego i prawnego oraz motywów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego i przepisów prawa, które skutkowałyby uwzględnieniem odwołania. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2019 r. [....][...] wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniósł o: 1) zwolnienie z kosztów w całości oraz o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu, 2) dołączenie z Ośrodka Pomocy Społecznej [...][...]-[...] za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kosztów utrzymania żony [...] i małoletnich dzieci skarżącego – [...][...], [...][...] oraz [....][...] z okresu styczeń 2012 r. - grudzień 2015 r., 3) wykaz dyspozycji wszystkich kwot oraz wypłat dla podopiecznych z Ośrodka Pomocy Społecznej z każdego miesiąca i od stycznia 2012 r. do marca 2019 r. Skarżący wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotno-materialnej i nie jest w stanie ponieść kosztów bieżących oraz zaległych bez uszczerbku do zaspokojenia niezbędnej potrzeby mieszkaniowo-bytowej (zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ups) oraz dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Dalej wskazał, że żona [...][...] korzystała z OPS wraz z dziećmi zamieszkując w domu samotnej matki przy ul. [...][...] w okresie styczeń 2012 r. - grudzień 2015 r., którego koszty utrzymania pokrywał wyłącznie i w całości Ośrodek Pomocy Społecznej [....][...]-[...]. Nic nie stało na przeszkodzie aby ww. współmałżonka oraz dzieci mieszkały we wspólnie zamieszkiwanym wcześniej mieszkaniu przy ul. [...][...] w [...]. Organ pomocy społecznej odmawia [...][...] pomocy celowej na ww. prąd elektryczny za jedynie minimum ułamku kwoty jaką pokrył na pozostałą część jego niegdyś pięcioosobowej rodziny pogarszając i narażając go na utratę zdrowia i życia pozostawiając go od 2012 r. do 2016 r. bez środków finansowych na leki [...], w jego ciężkiej i długotrwałej chorobie na którą ma określoną umiarkowaną grupę niepełnosprawności. Skarżący podał, że bezpośrednio po wyprowadzeni się z Domu Samotnej Matki [...][...] już [...] lipca 2015 r. kupiła działkę budowlaną o pow. [...] m2 wraz z domem o pow. użytkowej [....] m2 w centrum [...] (k. [..]), gdzie jest jej jedyną właścicielką za cenę wg. Ogłoszenia – [...] zł. [...][...] wskazał, że spełnia obydwa kryteria określone w ups w zakresie dysfunkcji i zdarzeń, o jakich mowa w art. 7 ups (m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba – [...][...]). Jego zdaniem wysokość pomocy udzielanej przez organ uniemożliwia życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, ponieważ cały obowiązek bieżących opłat za najem lokalu (przez 18 miesięcy) został przerzucony na [...][...]. Jedyny dochód [...][....] to renta z ZUS obciążona bieżącymi alimentami, do wypłaty kwota [...] zł oraz zasiłek stały w kwocie [...] zł, co stanowi łączną jedyną sumę [...] zł z której, co miesiąc, uszczupla o [...] zł za najem lokalu w tym na opłatę bieżącą za ww. lokal ([...] zł) i zaległe zobowiązanie czynszu (w kwocie [...] zł). Kwota miesięczna jaka pozostaje skarżącemu, choremu na ciężką [...][...], po opłatach, to jedynie [....] zł. SKO w [...] nie uwzględniło tak istotnego faktu. Mieszkanie chorego [...][...] stanowi niezbędną potrzebę bytową. Nieprawdą jest, że organ pomocy społecznej średnio raz w miesiącu daje pomoc [...][...] w formie: zakupu leków, środków czystości, odzieży, obuwia, opłacania rachunków za energię elektryczną, czynsz, zakup butli gazowej, gdyż ta pomoc jest świadczona w większości przypadkach wielokrotnie rzadziej, tj. raz do roku. Stan zdrowia [...][...] się pogorszył, o czym świadczy orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z [...] stycznia 2019 r. informujące o całkowitej niezdolności do pracy oraz do samodzielnej egzystencji do 31 stycznia 2021 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Obecny na rozprawie pełnomocnik skarżącego podniósł zarzut naruszenia art. 2 ust.1, art. 3, art. 4 i art. 39 w zw. z art. 41 ups. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości oraz o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które nie zostały pokryte ani w całości, ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Nie budzi wątpliwości Sądu, że [...][...] nie spełnia przesłanek do przyznania zasiłku celowego w oparciu o art. 39 ust. 1 i 2 ups. Jak wynika z akt sprawy skarżący złożył [...] kwietnia 2019 r. wniosek o pomoc finansową na opłacenie kosztów najmu lokalu mieszkalnego w kwocie [...] zł, opłacenie częściowo bieżącego zobowiązania za najem lokalu w wysokości [...] zł, całkowitą lub częściową spłatę zobowiązania za najem wynoszącego [...] zł. Z akt sprawy wynika, że dochód skarżącego przekracza ustawowe kryterium dochodowe ([...] zł), o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ups. Dochód ten, zgodnie z art. 8 ust. 3 ups, wynosi [...] zł. Dochód ten stanowi zasiłek stały w kwocie [...] zł (decyzja z [..] lutego 2019 r.), renta wypłacana przez ZUS w kwocie [....] zł (zaświadczenie z ZUS z [...] marca 2019 r., Aktualizacja wywiadu). Sąd podziela też stanowisko organu odwoławczego, że zgłoszony wniosek o pomoc finansową nie mógł być uwzględniony na podstawie art. 41 pkt 1 ups. Zgodnie z tym ostatnim przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Jak podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym tego rodzaju świadczenie można otrzymać tylko w szczególnie uzasadnionym przypadku. Wyżej wymienione pojęcie stanowi zaś sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych zasadniczo należy do zwykłych zadań pomocy społecznej, a nie zadań specjalnych (por. wyrok NSA z 31 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1142/12). Okoliczności szczególnie uzasadnionego przypadku noszą znamiona nagłych, jednorazowych, nie chodzi o pomoc o charakterze stałym - np. opłacanie czynszu bieżącego (por. wyrok NSA z 18 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 2626/13). Konieczność pokrycia bieżących potrzeb finansowych, takich jak: zakup lekarstw, opłacenie energii elektrycznej, czy też środków czystości, jako planowany wydatek, nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ups (por. wyrok NSA z 22 grudnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1239/14). Przy czym nie jest możliwe przyznanie zasiłku celowego na spłatę zadłużenia z tytułu opłat związanych z używaniem lokalu mieszkalnego, ponieważ tego typu potrzeby nie mieszczą się w celach pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 29 maja 2014 r. sygn. akt I OSK 595/13). Nie można traktować pomocy społecznej jako instytucji, która ze środków ogółu społeczeństwa, spłaca długi za osoby fizyczne. Po pierwsze pomoc społeczna nie może funkcjonować w ten sposób, że środki publiczne z których finansowane są zasiłki celowe nie są kierowane dla wnioskodawcy, lecz w istocie są przekazywane wierzycielowi - właścicielowi komunalnego zasobu mieszkaniowego. Zdaniem Sądu SKO w [...] słusznie uznało, że wskazywane przez [....][..] we wniosku cele przyznania świadczenia pieniężnego nie mieszczą się w ramach przypadku "szczególnie uzasadnionego". Kwestia regulowania opłat związanych z używaniem lokalu mieszkalnego (czynszu) dotyczy typowych wydatków obywateli, które się okresowo powtarzają. Także otrzymywanie przez skarżącego stałej niskiej renty (po potrąceniu należności alimentacyjnych) i trapiące skarżącego dolegliwości zdrowotne są zdarzeniami występującymi od dłuższego czasu w jego życiu. W takim przypadku nie można mówić o wystąpieniu w dacie wydawania przez Prezydenta m.[...] decyzji z [....] maja 2019 r. zdarzenia nagłego, jednorazowego, niecodziennego, nieoczekiwanego, czy też nadzwyczajnego. Sąd zwraca uwagę, że zupełnie wyjątkowy charakter zasiłku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ups jest uzasadniony tym, że - stosownie do art. 2, art. 3 ust. 3 i art. 4 ustawy – pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, która nie ma na celu dostarczenia obywatelom stałego źródła utrzymania, czy podwyższenia otrzymywanego niskiego dochodu. Pomoc społeczna pełni jedynie funkcję wspierającą obywatela w zaspokojeniu jego potrzeb. Z tego rodzaju zadań, w miarę możliwości, wywiązuje się organ pomocy społecznej względem skarżącego, który posiada własny stały dochód. Sąd zauważa, że [...][...] pozostaje w gronie beneficjentów pomocy społecznej. Otrzymał zasiłek stały w kwocie [...] zł (decyzja z [....] lutego 2019 r.), prawo do korzystania z jednego nieodpłatnego gorącego posiłku dziennie (decyzja z [...] czerwca 2019 r.), zasiłek celowy zwrotny na zakup leków w kwocie [...] zł bez obowiązku zwrotu tego świadczenia (decyzja z [....] maja 2019 r.), zasiłek celowy zwrotny na opłacenie energii elektrycznej w wysokości [...] zł (Aktualizacja wywiadu). Jak wynika z uzasadnienia decyzji Prezydenta m.[....] z [...] maja 2019 r. możliwości organu pomocy społecznej realizowane w Dzielnicy [...]-[...] na miesiąc maj 2019 r. są ograniczone i dedykowane zwłaszcza do rodzin. Rodziny otrzymują zasiłki celowe w kwocie średniej ok. 73 zł ([...] zł: [...] rodzin), natomiast osoby średnio ok. 46 zł ([...] zł: [...] osób w rodzinie). Biorąc pod uwagę powyższe Sąd nie stwierdził, aby orzekające w sprawie organy dopuściły się naruszeń prawa procesowego, czy też prawa materialnego (w tym art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4 i art. 39 w zw. z art. 41 ups). Organy zgromadziły niezbędny do załatwienia sprawy materiał dowodowy. Właściwie rozważyły i oceniły sytuację osobistą skarżącego, a wydane w sprawie decyzje mieszczą się w granicach uznania administracyjnego. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.