I SA/Wa 1871/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 16 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi S. J. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie przekazania podania według właściwości postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 22 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę S. J. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r. w przedmiocie przekazania podania według właściwości. Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2011 r. Sąd odmówił sporządzenia uzasadnienia tego wyroku z uwagi na uchybienie terminowi do złożenia wniosku w tym przedmiocie. Na postanowienie to skarżący wniósł zażalenie, a jednocześnie, wnioskiem z dnia 5 września 2011 r. wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i utrzymuje się z emerytury i renty inwalidzkiej w wysokości [...] zł brutto. Żona skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł. Wnioskodawca oświadczył ponadto, że posiada mieszkanie o pow. [...] m2, nie posiada oszczędności, ani przedmiotów wartościowych, a także, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Rozpoznając złożony wniosek na wstępie należało stwierdzić, że jest on kolejnym już wnioskiem skarżącego w tym przedmiocie. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 23 września 2010 r., po rozpatrzeniu wniosku o prawo pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Postanowienie to, na mocy art. 259 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej jako: p.p.s.a., ma skutki prawomocnego orzeczenia sądu, zatem wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (art. 170 p.p.s.a.). Okoliczność ta nie stoi jednak na przeszkodzie do rozpoznania wniosku o prawo pomocy z 5 września 2011r., skoro przedmiotem poprzedniego postępowania w sprawie prawa pomocy był wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, zaś w obecnie rozpoznawanym wniosku strona wnosi zarówno o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, jak i o ustanowienie radcy prawnego. Z tego też względu należy uznać, że doszło do rozszerzenia zakresu przedmiotowego wniosku pomimo tego, że podstawę prawną rozstrzygnięcia, tak jak w uprzednio prowadzonym postępowaniu o prawo pomocy, stanowić będzie przepis art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. Rozszerzenie przez skarżącego zakresu żądania dotyczącego przyznania prawa pomocy ma ten skutek, że umożliwia merytoryczne rozpoznanie wniosku jako nie będącego tożsamym przedmiotowo z uprzednio złożonym wnioskiem o prawo pomocy. Obecnie prowadzone postępowanie zmierza do rozstrzygnięcia o zasadności udzielenia skarżącemu prawa pomocy w dwóch, mogących być przyznanie równocześnie lub niezależnie od siebie ze względu na różny charakter i cel pomocy, formach tej pomocy. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych stanowi bowiem inną, komplementarną wobec ustanowienia pełnomocnika z wyboru formę prawa pomocy. Należy też mieć na uwadze okoliczność, że przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu, które zakończyło się wydaniem postanowienia z 23 września 2010 r. była ocena możliwości płatniczych strony na tle kosztów sądowych oszacowanych na innym etapie postępowania sądowego (przed rozpoznaniem skargi). W obecnie prowadzonym postępowaniu należy zaś uwzględnić fakt złożenia wniosku w innych okolicznościach procesowych, tj. po wydaniu przez Sąd I instancji wyroku oddalającego skargę, co ma wpływ na odmienne ukształtowanie potencjalnych kosztów sądowych w sprawie. Rozpoznaniu wniosku skarżącego o prawo pomocy, jako złożonego po uprawomocnieniu się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2011 r. nie sprzeciwia się również treść art. 243 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a., w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Przez określenie "tok postępowania" należy bowiem rozumieć także postępowanie, które zostało zainicjowane przez stronę postępowania po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Dopuszczalne jest złożenie takiego wniosku w celu wzruszenia prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie np. poprzez złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego czy też skargi o wznowienie postępowania. W takim postępowaniu strona nie powinna być pozbawiona możliwości skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej z urzędu, jeżeli spełnia przesłanki otrzymania takiej pomocy (postanowienie NSA z dnia 8 sierpnia 2008 r., I OZ 586/07). Uwzględniając zatem wszystkie okoliczności sprawy - rozszerzenie podstawy żądania oraz złożenie wniosku w innych okolicznościach procesowych należy stwierdzić, że nowo złożony wniosek swym zakresem obejmuje żądanie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, podlega zatem rozpoznaniu na podstawie przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ocena spełnienia przez wnioskodawcę warunków przyznania prawa pomocy następuje zatem przez pryzmat przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W odniesieniu do okoliczności faktycznych przedstawionych przez wnioskodawcę w rozpoznawanym wniosku oraz tak ukształtowanych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym należało uznać, że wykazana przez skarżącego sytuacja majątkowa nie może być obiektywnie oceniona jako spełniająca przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wysokość dochodu, który pozostaje do dyspozycji skarżącego umożliwia mu zabezpieczenie środków finansowych na poniesienie opłat sądowych w sprawie, jak i działanie pełnomocnika procesowego z wyboru. Wynikający z art. 199 p.p.s.a. obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie nie dotyczy bowiem wyłącznie osób posiadających nadwyżkę środków finansowych. Obejmuje on wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek majątek czy dochody, z których możliwe jest poczynienie pewnych oszczędności, które mogą być następnie przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Skarżący w złożonym wniosku i oświadczeniach nie wykazał ponad wszelką wątpliwość, że z przyczyn obiektywnych nie ma możliwości poczynienia w tym celu oszczędności, nawet kosztem wydatków bieżących, o ile nie są one wydatkami koniecznymi do utrzymania się. Na obecnym etapie postępowania do należnych kosztów sądowych można zaliczyć wpis w wysokości 100 zł od zażalenia na postanowienia z dnia 17 sierpnia 2011 r. o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku. Należy zauważyć, że inne koszty sądowe, które wnioskodawca musiałby potencjalnie ponieść w przedmiotowej sprawie sprowadzają się zasadniczo do kosztów opłat kancelaryjnych (przy czym opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku wynosi 100 zł), ewentualnie do kosztu wpisu od skargi kasacyjnej, który w tej sprawie wyniesie również 100 zł. Postępowanie w sprawie prawa pomocy wolne jest zaś od opłat sądowych (art. 261 p.p.s.a.). Wysokość tych potencjalnych opłat odniesiona do wysokości dochodu skarżącego pozwala uznać – przy braku dowodów przeciwnych - że ich poniesienie nie będzie stanowiło nadmiernego obciążenia budżetu domowego skarżącego i nie sprowadzi na niego zagrożenia, o którym mowa w art. 264 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Taka ocena możliwości finansowych strony wynika także z faktu, że dotychczas skarżący uiszczał należności z tytułu opłat sądowych, a ponadto – co wynika z treści oświadczenia złożonego we wniosku o prawo pomocy z 2010 r. (k. 8) – do przygotowania pism procesowych zatrudniał radcę prawnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i dlatego musi sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez osobę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy środków na ponoszenie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i służą do zaspokojenia tylko podstawowych potrzeb życiowych (zob. np. postanowienia NSA: z 26 sierpnia 2011 r., II OZ 701/11; z 7 września 2011 r., I OZ 637/11). Wnioskodawca nie wykazał, że jego sytuacja życiowa jest tego rodzaju, iż zasadnym byłoby zakwalifikowanie go do grona takich osób. Z powołanych względów, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.